Мемлекет басшысы Дубайда өткен Климат жөніндегі дүниежүзілік саммитте сөз сөйледі
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев климаттың өзгеруіне қатысты БҰҰ-ның Дубайдағы конференциясы аясында бүгінде жер шарындағы халықтың тең жартысы климаттың өзгеруі жоғары дәрежеде әсер ететін өңірлерде өмір сүріп жатқанын атап өтті.
Шағын аралдардағы мемлекеттерге, теңізге шығатын жолы жоқ дамушы және дамуы кенжелеп қалған елдерге зор қауіп төніп тұр. Қазіргі геосаяси тұрақсыздық және энергетикалық қауіпсіздіктің болмауы климат мәселесіне назар аударуды қиындатып отыр.
Қазақстанның болашақ ұрпақ үшін қоршаған ортаны сақтауға бағытталған нақты шаралар қабылдау жөніндегі БҰҰ-ның үндеуін Қазақстан қолдайды, сондай-ақ Париж келісімін ратификациялаған аймақтағы бірінші ел және 2060 жылға дейін көміртегі бейтараптығына қол жеткізу стратегиясын қабылдаған. Қазақстанның жаңа Экология кодексі ұлттық экономикамыздың әрбір секторында «жасыл» технологияларды кеңінен қолдануға ықпал етеді.
Қазақстанмен жел мен күн энергиясын пайдалану, сондай-ақ «жасыл» сутегін өндіру үшін зор әлеует бар. Осы мүмкіндікті пайдалану мақсатында Қазақстан серіктестерімен арадағы тығыз ынтымақтастықты жалғастырады. Қазақстан – уран экспорттайтын әлемдегі жетекші мемлекет. Бұл ретте дүниежүзі бойынша уранның 43 пайыз тасымалын қамтамасыз етеді. Жаһандық деңгейде электр энергиясын көміртегі қалдықтарынсыз өндіру ісінде Қазақстан шешуші рөл атқаруда.
Алдағы онжылдықта аса маңызды минералдар, соның ішінде сирек кездесетін минералдар, шын мәнінде, әлемді декарбонизациялау деңгейі бойынша баға жетпес ресурсқа айналады. Осыған байланысты өтпелі кезеңде Қазақстан аталған минералдардың негізгі жеткізушісі болуға дайын. Сондай-ақ жекелеген «жасыл» бастамаларды белсенді түрде қолдайды, пластикалық қалдықтардан құтылу жөніндегі жобаларды жүзеге асыратын Қазақстан пластик қауымдастығы болып табылады. Бұл кәсіпорын осылайша экологияны қорғауға өз үлесін қосып отыр.
Метан қалдықтарын азайту жаһандық жылыну қарқынын бәсеңдететін ең жылдам тәсіл. Осыған орай Қазақстан Метан қалдықтарын азайту жөніндегі жаһандық міндеттемеге қосылуға шешім қабылдады.
Қазақстан өз өңіріндегі елдердегі ауқымды көмір мәселесін «Әділ энергияға көшу» серіктестігін жүзеге асыру арқылы шешуге Әділетті энергетикалық жүйеге көшу жөніндегі серіктестік бағдарламасын (JETP) іске асыру арқылы шешуге ұмтылады және достары мен серіктестерін осы мәселеде қолдау көрсетуге шақырады.
Қазақстан халықаралық қоғамдастық климат бағытындағы бағдарламаларға бөлінетін қаржы көлемін ұлғайтуға қатысты өз міндеттемелерін күшейтеді деп үміттенуде. Бірақ қаржыландыру – тек кедергілердің басы ғана. Адамзат 2050 жылға қарай жаһандық температураның 1,5 градусқа дейін көтерілуін шектей алса да, Орталық Азия елдері бәрібір температураның 2,5 градусқа дейін жоғарылау мәселесімен бетпе-бет келеді. Бұл су тапшылығына, қатты ыстыққа, шөлге және экстремальды гидрологиялық құбылыстарға әкеп соқтырады.
Осы тұрғыда Қазақстан халықаралық қауымдастықты бір кездері әлемдегі төртінші ішкі су қоймасы болған Аралды құтқару халықаралық қорын қолдауға көбірек қаражат бөлуге шақырады.
Қазақстан келесі жылы Қорға төрағалық етеді және осы мәселені шешу үшін барлық серіктесті жұмылдыруға үміттенеді. Бұдан бөлек, БҰҰ Бас Ассамблеясының келесі сессиясы шеңберінде «Біртұтас су» атты бірінші тақырыптық саммит өтеді. Қазақстан Франциямен бірге аталған жиынға тең төраға болғанға қуанышты. Биылғы COP28 саммитінің табысты өткенін ескере отырып, барлық қатысушы мемлекеттер 2024 жылдың маусым айында ұйымдастырылатын Астана халықаралық форумына қатысуға шақырылды. Форум климатқа қатысты осы өткір мәселелер бойынша мақсатты ынтымақтастықты СОР29-ға дейін жалғастыру үшін диалог алаңы бола алады. Орталық Азиядағы климатқа қатысты іс-қимылдарға тың серпін беру мақсатында Қазақстан БҰҰ аясында 2026 жылы Қазақстанда Өңірлік климаттық саммит өткізу жөнінде шешім қабылдады.
Климат жөніндегі төтенше жағдай – әлемдік деңгейдегі жауапкершілік талап ететін жаһандық дағдарыс және ұжымдық іс-әрекет пен ынтымақтастықтың арқасында ғана климаттық дағдарыс проблемасын шешуге болады.
Саммитте 40-тан астам мемлекеттің басшылары, халықаралық және аймақтық ұйымдардың жетекшілері сөз сөйледі.