Қазақстанның төрағалығы Астанадағы ШЫҰ-ның 24-ші саммитінде жоғары бағаланды
Астана, Қазақстан, 2024 жылғы 4 шілде – Қазақстан астанасында Қазақстанның төрағалығымен Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы (ШЫҰ) мемлекет басшылары кеңесінің 24-ші саммиті өтті. «Көпжақты диалогты нығайту – тұрақты бейбітшілік пен өркендеуге ұмтылу» тақырыбында өткен саммитте Астана декларациясы, сондай-ақ ШЫҰ мүшелері қолдаған Әділ бейбітшілік, келісім және даму жолындағы дүниежүзілік бірлік туралы бастаманы қоса алғанда, 25-ке жуық құжаттар мен мемлекет басшыларының мәлімдемелері қабылданды.
Саммитте сөз сөйлеген Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ достықтың, тату көршіліктің, теңдік пен өзара қолдаудың «Шанхай рухы» негізінде әрекет ететін мемлекетаралық қатынастардың тиімді тетігіне айналғанын мәлімдеді. Ол ШЫҰ мен осы іс-шараның маңыздылығын атап өтті. «ШЫҰ кеңістігінде үш миллиардтан астам адам тұрады. Ұйымға әлемдегі ең ірі және ең жылдам дамып келе жатқан экономикалар кіреді, олар әлемдік ЖІӨ-нің үштен бірін құрайды. Бұл біздің ұйымның зор әлеуеті мен жаһандық рөлін айқын көрсетеді», - деді ол.
Тоқаевтың айтуынша, Қазақстанның төрағалығы кезінде цифрлық, туристік, энергетикалық және бизнес-форумдар, сондай-ақ ШЫҰ Жастар кеңесін қоса алғанда, әртүрлі деңгейдегі 150-ге жуық іс-шара өткізілген. Есірткіге қарсы стратегия, Экономикалық ынтымақтастық стратегиясын іске асыру жоспары, Қоршаған ортаны қорғау саласындағы келісім және Энергетикалық ынтымақтастықты дамыту стратегиясын қоса алғанда алпыс жаңа құжат әзірленді. ШЫҰ-мен ынтымақтасатын халықаралық ұйымдар аясы кеңейді. Инвестициялар жөніндегі арнайы жұмыс тобының қызметі қайта жанданып, ұлттық валюталарда есеп айырысуға көшу қарқын алды.
Қазақстандық көшбасшы Қазақстан алдыңғы саммитте мәлімделген барлық мақсаттар мен міндеттерді толық орындағанын айтты.
ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин, Иран Ислам Республикасы Президентінің міндетін атқарушы Мұхаммед Мохбер басқа көшбасшылармен бірге ШЫҰ басшылығындағы Қазақстанның оң рөлін мойындады. Си Цзиньпин: «Мен Қазақстан төрағалығының ынтымақтастықты дамытуға және ШЫҰ қызметін ілгерілетуге қосқан елеулі үлесін ерекше атап өткім келеді. Астанадағы саммит біздің ұйымды жаңа биіктерге көтеретіні сөзсіз» деп атап өтті. Президенттің міндетін атқарушы Мохбер: «Мен Президент Тоқаев пен Қазақстан Үкіметінің өткен жылы ШЫҰ-ға төрағалық ету кезінде жасаған күш-жігері үшін алғысымды білдіремін», - деді.
Президент Тоқаев «Шанхай ондығының» барлық елдері үшін стратегиялық маңызы бар негізгі салаларды, соның ішінде қауіпсіздік саласындағы өзара сенім мен ынтымақтастықты нығайтуды, сауда-экономикалық байланыстарды кеңейтуді, тиімді дәліздер мен сенімді жеткізу тізбектерін құру арқылы көлік қатынасын жақсартуды, сондай-ақ ШЫҰ-ны реформалау мен жаңғырту қажеттігін атап өтті.
«Ұйымды аясын кеңейтудің жалғасып жатқан процесі жаңа мүмкіндіктер ашады және оның дамуына серпін береді. ШЫҰ төрағасы ретінде біздің еліміз ұйымды көпжақты ынтымақтастықтың одан да тиімді тетігіне айналдыру жөнінде теңдестірілген ұсыныстар ұсынды. Атап айтқанда, біз ШЫҰ Хатшылығы мен Бас хатшының рөлін күшейтуді қолдаймыз», - деп атап өтті Президент.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерриш «ШЫҰ+» форматындағы алғашқы кездесуге қатысты. Бұған дейін сөйлеген сөзінде ол Қазақстанның БҰҰ-дағы рөлінің маңыздылығын атап өтті. «Менің ойымша, Қазақстан бейбітшіліктің пайдасына әрекет еткенде, Қазақстан қақтығыс тараптарын проблемаларын шешу үшін біріктіргенде, Қазақстан халықаралық істерде адал делдал болған кезде, Қазақстан БҰҰ мақсаттарына қол жеткізудің өте маңызды құралына айналатынын мойындауымыз керек», - деді ол.
«ШЫҰ+» форматы аясында Президент Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер арасындағы көпжақты ынтымақтастықты нығайтудың бірнеше негізгі стратегиясын ұсынды. Олар БҰҰ-ның жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі рөлін арттыруды, Қытайдың ШЫҰ-ның сауда айналымын 3 трлн. АҚШ долл. дейін ұлғайту жоспарын қолдау және 350 000 шақырымнан астам теміржол тартылатын ірі Еуразиялық сауда белдеуін құруды қолдаудан тұрады. Ол «Азия мен Еуропа арасындағы жер үсті тасымалының 80%-ы Қазақстан арқылы жүзеге асырылатынын» атап өтті.
Тоқаев сондай-ақ суды үнемдейтін жаңа технологияларды енгізу және БҰҰ-ның экологиялық мақсаттарына қол жеткізу арқылы климаттың өзгеруі мәселесін шешудің маңыздылығын атап өтті. Сонымен қатар, ол мәдени орталықтар құру, жастарды тарту, ШЫҰ университеттерін кеңейту және студенттерге, әсіресе техникалық салаларда гранттарды көбейту арқылы мәдени және гуманитарлық ынтымақтастық дамытуды алға тартты.
Саммитте Беларусь ШЫҰ-ның толыққанды мүшесі ретінде ресми түрде қабылданды. Президент Тоқаев Беларусь Президенті Александр Лукашенконы осы оқиғамен құттықтады.
ШЫҰ саммитіне бірнеше әлемдік көшбасшылар қатысты, олардың ішінде Әзірбайжан Президенті Ильхам Әлиев, Беларусь Президенті Александр Лукашенко, ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин, Үндістанның Сыртқы істер министрі Субраманьян Джайшанкар, Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хурэлсух, Пәкістан Премьер-Министрі Шахбаз Шариф, Катар Әмірі Шейх Тамим бен Хамад Әл Тани, Ресей Президенті Владимир Путин, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Түркия Президенті Режеп Тайип Ердоған, Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиеёв, және Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерриш.