Канадалық сарапшылар Қазақстанның халықаралық қауіпсіздікке, ядролық қарусыздануға және таратпау ісіне қосқан үлесін жоғары бағалады
ОТТАВА, 2021 жылғы 25 тамыз - Семей ядролық полигоны жабылуының 30-жылдығына арналған іс-шаралар сериясы шеңберінде халықаралық онлайн конференция өтті, оның барысында Қазақстанның тәуелсіздік жылдарындағы ядролық қарусыздану және таратпау саласындағы бастамалары мен жетістіктері талқыланды.
Конференцияны ҚР Канададағы елшілігінің кеңесшісі Мұрат Рүстемов ашты, ол өз сөзінде ядролық қарусыздану және жаппай қырып-жою қаруларын таратпау ҚР сыртқы саясатының басым бағыттарының бірі болып табылатынын атап өтті. Қазақстандық дипломат халықаралық сарапшылар еліміздің әлемдегі төртінші ядролық арсеналдан бас тарту, Семей ядролық полигонын жабу және АЭХА аясында өз аумағында Төмен байытылған уран банкінің (ТБУБ) ашылуы сияқты бастамаларын жоғары бағалайтынын атап өтті.
М.Рүстемов Қазақстанның АӨСШК құрудың бастамашысы екенін және Сириядағы қақтығысты реттеу бойынша бейбіт келіссөздер жүргізу үшін «Астана процесін» ұсынғанын атап өтті. 2013 жылы Астанада Иран ядролық бағдарламасы бойынша келісім жасасуда және Иран мен «5+1» тобы арасындағы келіссөздердің екі раундында біздің еліміз маңызды рөл атқарды.
Қазақстандық дипломат Қазақстанның Тұңғыш Президенті – Елбасы Н.Назарбаевтың бастамасы бойынша Ядролық қауіпсіздік пен ядролық қарудан азат әлем үшін Жаһандық көшбасшылар Альянсы (ЖКА) құрылғанын, оның мақсаты ядролық соғыс қаупінен азат адамзаттың қауіпсіз болашағын құруды ілгерілету болып табылатынын атап өтті.
М.Рүстемов қатысушыларды өз қызметінде 1972 жылғы биологиялық қаруға тыйым салу туралы конвенцияны басшылыққа алатын БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне және БҰҰ Бас Ассамблеясына есеп беретін мамандандырылған агенттік - Халықаралық биологиялық қауіпсіздік агенттігін (ХБҚА) құру жөніндегі Қазақстан Президенті Қ. Тоқаевтың бастамасымен таныстырды.
БҰҰ жанындағы Қарусыздану жөніндегі Канаданың бұрынғы елшісі Д. Рош Қазақстан өз тәуелсіздігін алған сәттен бастап ядролық қарусызданудың дәйекті жақтаушысы болып табылатынын және бүкіл халықаралық қоғамдастық үшін лайықты үлгі болып табылатынын атап өтті. Оның пікірінше, біздің еліміз жаһандық ядролық диалогқа елеулі үлес қосуда және өзін халықаралық қоғамдастықтың жауапты мүшесі ретінде танытты. Канадалық сарапшы Қазақстан мен Канада халықаралық күн тәртібіндегі көптеген мәселелер бойынша ұқсас ұстанымдарға ие екенін және халықаралық ядролық қауіпсіздік саласындағы диалогты сапалы ілгерілетуге бірлесіп ықпал ете алатынын атап өтті.
Канадалық «Ридо институты» зерттеу орталығының президенті М.Мейсон 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Қазақстанның ядролық қарусыздану және таратпау саласындағы қызметіне жоғары баға берді. Ол қазіргі уақытта жаңа қару жарысы жүріп жатқанын, бұл жаппай қырып-жою қаруын қолдану арқылы қақтығыстарға әкелуі мүмкін екенін атап өтті. Канадалық сарапшы қалыптасқан жағдайдан шығудың жалғыз жолы Қазақстанның және басқа елдердің ядролық қаруды таратпау туралы шартты (ЯҚТШ) және ядролық қаруға тыйым салу туралы шартты (ЯҚТШ) одан әрі институттандыру жөніндегі күш-жігерін жалғастыруы болып табылады деп есептейді.
Канадалық «Project Ploughshares» ядролық қарусыздану саласындағы ҮЕҰ атқарушы директоры С.Харамилло Қазақстанның күш-жігерін, оның ядролық қарусыздану мен оны таратпауға қосқан елеулі үлесін жоғары бағалап, Нұр-сұлтан мен Оттава осы мәселелер бойынша ортақ ұстанымда екенін атап өтті. Ол біздің еліміз жоғарыда аталған салаларда көшбасшылардың бірі болып табылатынын және 2045 жылы БҰҰ-ның 100 жылдығына орай Ядролық қаруды жаһандық жоюға және ядролық қарудан азат әлемге қол жеткізуге елеулі үлес қосатынын атап өтті.
Халықаралық қауіпсіздік және саясат орталығының директоры А. Ахметов біздің еліміз ядролық соғыс қаупінен азат әлем құруға ықпал ететін ядролық қауіпсіздік саласындағы барлық халықаралық шарттардың, соның ішінде ЯСЖТШ, ЯҚТШ және ЯҚТШ-ның белсенді қатысушысы болып табылатынын атап өтті. Ол Қазақстанның ядролық қаруға тыйым салу туралы шартты (ЯҚТШ) әзірлеуге, сондай-ақ ЯҚТШ-ның іс-қимылын қарау жөніндегі шолу конференциясының дайындық комитеттерінің отырыстарына тікелей қатысқанын атап өтті. Қазақстандық сарапшы сондай-ақ Қазақстанның ядролық қаруға қарсы бастамаларын, соның ішінде біздің еліміз ұсынған Ядролық қарудан азат әлемге қол жеткізу туралы жалпыға ортақ декларацияны және АТОМ жобасын егжей-тегжейлі сипаттады.
Жалпы, іс-шара болу елінің ғылыми-зерттеу топтарының ҚР мен Канада арасындағы ядролық қарусыздану және таратпау саласындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға айтарлықтай қызығушылығын көрсетті.
Іс-шара ҚР-ның Канададағы елшілігінің бастамасымен Ядролық қаруды жоюға арналған жалпы қалалық желімен, «Ридо институты» зерттеу орталығымен және «Project Ploughshares» ядролық қарусыздану, ғарыш кеңістігіндегі қауіпсіздік және кәдімгі қару-жарақты бақылау саласындағы канадалық ҮЕҰ-мен бірлесіп өткізілді.