Меню

Страницы

Статья

«Екінші ұстаз»: ғалым, философ әл-Фарабидің 1150 жылдығына орай

2020 жылы өтуі тиіс ауқымды шараға байланысты Қ.Тоқаев әл-Фарабидің 1150 жылдық мерейтойына дайындалу және өткізу жөніндегі мемлекеттік комиссия құру туралы қаулыға қол қойды.

Ұлы ғалым және философ қазақ жерінде 870 жылы Фараб қаласында (қазіргі Қазақстанның Түркістан облысының Отырар қаласы) Арыс өзенінің Сырдариямен қосылуында дүниеге келді. Сол кезде қала ірі саяси, сауда және экономикалық орталық болды.

Аңыз бойынша, Отырар құлағанға дейін ол жерде Александриядан кейінгі екінші үлкен кітапхана болған. Оның құрылуы әл-Фарабидің еншісінде. Ғалым түркілердің тумасы, оның толық атауы «Тархан» сөзінен көрінеді. Алғашқы білімін үйде алған соң, әл-Фараби кейіннен Орталық Азияның, Бухара мен Самарқандтың ірі қалаларында оқып, жұмыс істеді. Философ көптеген жылдар бойы Араб халифатының мәдени және саяси орталығы Бағдатта болған. Мұнда ол ғылым мен тілдердің әр түрлі салаларын зерттеді. Сонымен қатар, Бағдадта аудармашылар мектебі жұмыс істеді, онда Аристотель мен Платонның шығармаларын оқып, аударған. Онда ол ежелгі грек философтарының еңбектерімен танысып, Аристотельдің беделіне негізделген ортағасырлық араб тілді мұсылман философиясының Шығыс перипатетизмінің негізін қалаушылардың бірі болды. Шығыс философы Аристотельден кейін «Екінші ұстаз» деп аталды. Оның білімінің ауқымы өте кең екені діннен, математика мен философиядан музыка мен саясаттан белгілі. Әл-Фарабидің ғылыми мұрасы - әр түрлі білім салаларын қамтитын 200-ге жуық ғылыми еңбектер. Оның ең танымал шығармалары: «Ізгі қала тұрғындарының көзқарастары туралы трактат», «Философиялық трактаттар» және «Музыкадағы үлкен кітап». Ғалымның еңбектері ортағасырлық Еуропада еврей және латын тілдеріне аударылған. 950 жылы желтоқсанда 80 жасында әл-Фараби Дамаскіде қайтыс болды. 2007 жылы Қазақстан мен Сирия үкіметі Сирия астанасында тарихи-мәдени орталық пен әл-Фараби кесенесінің құрылысында, Сұлтан Әз-Захир Бейбарыс кесенесін қалпына келтіруде ынтымақтастық орнатуға келісті. Қазақстан Әбу Насыр әл-Фараби жерленген жерде мұражай-мавзолей және этномәдени орталық құрылысын қаржыландырды. Елде енгізілген әскери жағдайға байланысты құрылысты Сирияға бір уақытта тапсыру мүмкін болмады. 2016 жылға дейін нысанды қорғауды қазақстандық тарап қамтамасыз етті. Соған қарамастан Дамаскідегі тарихи-мәдени орталық пен әл-Фараби мен Сұлтан Бейбарыс кесенелері Сирияның балансына өтеді деп болжанады. Қазақстандағы ең ірі оқу орны - әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті, оның аумағында ұлы философтың есімі берілген кітапхана бар. Шымкенттегі педагогикалық мәдениет институты да әл-Фараби есімімен аталады. 2019 жылдың тамызында Ыстамбұлда әл-Фараби этнографиялық үй мұражайы ашылды. Этнографиялық үй-мұражайдың ашылуы әл-Фарабидің 1150 жылдығына орайластырылған. Әл-Фарабидің ғылыми-білім беру орталықтары Түркияның, Иорданияның, Италияның, Қытайдың, Египеттің, Болгарияның және басқа елдердің жетекші университеттерінде ашылып, сәтті жұмыс істеуде. Әл-Фарабидің 1150 жылдығы ЮНЕСКО қамқорлығымен 2020 жылы халықаралық деңгейде атап өтіледі.

Дата публикации
16 июня 2020
Дата обновления
23 июня 2020
Тип

Сейчас читают

Ақпарат
23 мая 2025
Төлем
Ақпарат
01 апреля 2025
"Шетелде Қазақстан Республикасының мүдделерін білдіру" бағдарламасы бойынша қаржылық көмек көрсету
18 марта 2024
Шет ел азаматтары үшін консулдық бөлім қызметтері

Социальные медиа

Меню подвал

ҚР Президентінің жолдаулары
ҚР Президентінің сайты
ҚР Премьер-Министрінің сайты
Цифрлық трансформация тұжырымдамасы
ҚР Мемлекеттік рәміздері
Терминдер мен қысқартулар
ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі
Экран дикторы
Жасанды интеллектті дамытудың 2024 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы
Ашық деректердің интернет-порталында ақпаратты орналастыру қағидалары