Кембридж, 2026 жылғы 30 қыркүйек – Қазақстан Республикасының Ұлыбританиядағы Елшісі Ә.Бақаев Кембридж университетінің Макдональд археологиялық зерттеулер институты ұйымдастырған «Еуразиядағы ежелгі өзара байланыстарды зерделеудің жаңа бағыттары» (New Directions in Understanding Ancient Interactions across Eurasia) атты халықаралық ғылыми конференцияның ашылуында сөз сөйледі.
Іс-шараға Қазақстан, Ұлыбритания және басқа да елдердің жетекші археологтары мен зерттеушілері қатысуда. Конференция бағдарламасы қола және темір дәуірлерінен бастап орта ғасырлар мен көшпелі қоғамдар тарихына дейінгі Еуразияның тарихи дамуына қатысты кең ауқымды мәселелерді қамтиды.
Конференция қатысушыларына арнаған құттықтау сөзінде қазақстандық дипломат Ұлы дала тарихын объективті ғылыми тұрғыдан зерттеудің, халықаралық академиялық ынтымақтастықты кеңейтудің және заманауи пәнаралық зерттеу әдістерін қолданудың маңыздылығын атап өтті.
Қазақстан мен Ұлыбританияның ғылыми және музей мекемелері арасындағы өзара іс-қимылды дамыту перспективаларына, оның ішінде бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізуге, академиялық алмасуларды жүзеге асыруға және жас ғалымдарды даярлауға ерекше назар аударылды.
Конференция аясында Елші Ә.Бақаев Қазақстанның аса маңызды археологиялық ескерткіштерінің бірінің тарихи-мәдени мұрасына арналған «Ботай – Ұлы дала мәдениеті» көрмесінің салтанатты ашылуына да қатысты. Ашылу рәсіміне Солтүстік Қазақстан облысының делегациясы және Ботай мәдениетін халықаралық деңгейде зерттеуге елеулі үлес қосқан Эксетер университетінің археология профессоры Алан Оутрам қатысты.
Өз сөзінде Қазақстан Елшісі Ботай мәдениетінің Ұлы дала тарихындағы айрықша орнын және адам мен жылқы арасындағы өзара қарым-қатынастың алғашқы түрлерін зерттеудегі маңызын атап өтті. Ол Қазақстанның бай археологиялық мұрасы ұлттық тарихтың ажырамас бөлігі ғана емес, сонымен қатар Еуразияның ортақ тарихи-мәдени мұрасының маңызды құрамдас бөлігі екенін баса айтты.
Кембриджде көрме мен конференцияның өткізілуі Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын халықаралық деңгейде дәріптеу және қазақ-британ ғылыми әрі мәдени ынтымақтастығын нығайту бағытындағы жұмыстың жалғасы болды.
Солтүстік Қазақстан облыстық музейлер бірлестігі ұсынған экспозиция археологияны, заманауи өнерді және этнографияны тоғыстырады. Көрмеге музей қорларындағы археологиялық жәдігерлер мен этнографиялық бұйымдар, сондай-ақ 2019, 2023 және 2025 жылдары өткен халықаралық суретшілер симпозиумдарына қатысушылар жасаған 22 көркемөнер туындысы қойылды.
Біздің заманымызға дейінгі IV–III мыңжылдықтарға жататын Ботай қонысы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының алдын ала тізіміне енгізілген.
Астана, 2026 жылғы 25 қыркүйек. 2026 жылғы 21–24 қыркүйек аралығында Қазақстанға Ұлыбритания Парламентінің Қауымдар палатасы мен Лордтар палатасының мүшелерінен құралған Парламентаралық одақтың Британ тобының делегациясы сапармен келді. Делегацияны Қауымдар палатасының Қорғаныс жөніндегі арнайы комитетінің төрағасы Тан Дэси басқарды.
Астанада британ парламентарийлері ҚР Құрылтайы Төрағасының орынбасары Н.Бекназаровпен кездесті. Тараптар ҚР Президенті Қ.Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асырылып жатқан саяси және конституциялық реформаларды, парламентаралық өзара іс-қимыл перспективаларын және бейінді комитеттер арасындағы ынтымақтастықты талқылады. Н.Бекназаров делегацияның бір палаталы Құрылтай құрылғаннан кейін Астанаға келген алғашқы шетелдік парламенттік делегация болғанына байланысты бұл сапардың тарихи маңызын атап өтті. Британ тарапы Мемлекет Басшысының реформаларын жоғары бағалап, екіжақты парламентаралық байланыстарды дамытуға және практикалық тәжірибе алмасуға мүдделі екенін растады.
ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары А.Исетовпен кездесуде Қазақстан мен Құрама Корольдік арасындағы күшіне енген Стратегиялық әріптестік пен ынтымақтастық туралы келісімді іске асыру, сондай-ақ халықаралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер бойынша Астана мен Лондонның өзара іс-қимыл бағыттары талқыланды.
ҚР Ғылым және жоғары білім министрі С.Нұрбекпен кездесу барысында білім беру саласындағы ынтымақтастық перспективалары қаралды. Британ депутаттары Қазақстанның өңірлік білім беру хабын қалыптастыру, жетекші шетелдік университеттерді тарту және халықаралық академиялық ынтымақтастықты дамыту жөніндегі бастамаларымен таныстырылды. Сапар аясында қонақтар Алматы қаласында «Coventry» университетінің екінші кампусының ашылу салтанатына да қатысты.
Сапардың іскерлік бағдарламасы сауда-экономикалық ынтымақтастық перспективаларын талқылауды қамтыды. Парламентарийлер «Alem AI» Халықаралық жасанды интеллект орталығы мен «Астана» халықаралық қаржы орталығының қызметімен танысты. «QazTrade» басшылығымен өткен кездесуде тараптар Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту және қазақстандық өнімдердің британдық нарыққа экспортын кеңейту мәселелерін талқылады.
Алматыда британдық депутаттар қала әкімінің орынбасары А. Нүкеновпен кездесіп, британдық бизнесті қалалық жобаларға тарту мәселелерін, сондай-ақ туризм саласындағы ынтымақтастықтың перспективаларын талқылады. Тараптар 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында Алматыға Ұлыбританиядан 7 мыңнан астам турист келгенін қанағаттанушылықпен атап өтті.
«Taldau AI Analytics» талдау орталығының басшысы Мәулен Әшімбаевпен мазмұнды пікір алмасу барысында тараптар Қазақстан мен Ұлыбританияның сараптамалық-талдау және зерттеу орталықтары арасындағы өзара іс-қимылды кеңейтуге мүдделі екендіктерін растады.
Сапар Қазақ-Британ стратегиялық әріптестігінің парламенттік өлшемін нығайту жолындағы маңызды қадам болды және саяси диалогты, сауда-экономикалық ынтымақтастықты және гуманитарлық байланыстарды одан әрі тереңдетуге деген ортақ ниетті растады.
Анықтама: Парламентаралық одақтың Британ тобы (British Group Inter-Parliamentary Union) Құрама Корольдіктің депутаттарын біріктіріп, парламентаралық байланыстарды, халықаралық диалогты және заң шығару тәжірибесімен алмасуды дамытуға жәрдемдеседі.
Астана, 22 қыркүйек – 2026 жылғы 19-22 қыркүйек аралығында Орталық Азия елдеріне өңірлік турне аясында Ұлыбританияның Орталық Азия бойынша Сауда өкілі Лорд Джон Томас Алдердайстың Қазақстанға жұмыс сапары өтті.
Сапар барысында Лорд Алдердайсты ҚР Премьер-министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі С.Жұманғарин қабылдады. Сонымен қатар, оның ҚР Сауда және интеграция министрі А. Шаққалиевпен, ҚР Ғылым және жоғары білім министрі С.Нұрбекпен, ҚР Экология және табиғи ресурстар министрі Ә.Қуантыровпен, сондай-ақ ҚР Сыртқы істер, Энергетика министрліктері, Атом энергиясы жөніндегі агенттігі, «KEGOC» АҚ және Alatau City Authority басшылығымен кездесулері өтті.
Кездесулер барысында сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты дамытуға, Стратегиялық әріптестік және ынтымақтастық туралы келісімді практикалық іске асыруға, сондай-ақ 2026 жылғы қазанда Астанада өткізу жоспарланған Қазақстандық-Британдық сауда, ғылыми-техникалық және мәдени ынтымақтастық жөніндегі Үкіметаралық комиссиясының 12-отырысына дайындыққа негізгі назар аударылды
Тараптар екіжақты сауданың динамикасын талқылады. 2025 жылдың қорытындысы бойынша тауар айналымы 1,63 млрд АҚШ долларын құрап, 2024 жылмен салыстырғанда 83,7%-ға өсті. 2026 жылдың 7 айында бұл көрсеткіш 1,25 млрд АҚШ долларына жетіп, 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 68,5%-ға артты.
Сауданы әртараптандыруға және жоғары қосылған құны бар шикізаттық емес өнімдер экспортын кеңейтуге ерекше назар аударылды. Британдық импорттаушылардың Қазақстанға сауда миссиясын ұйымдастыру, британдық нарықтың сапа мен сертификаттауға қойылатын талаптары, сондай-ақ өңдеу өнеркәсібіне, энергетикаға, логистикаға және жоғары технологиялық салаларға британдық инвестицияларды тарту мүмкіндіктері талқыланды.
Британдық тарап Қазақстанның экономикалық даму басымдықтарына, оның ішінде электр энергиясын өндіру және беру, «жасыл» энергетика, қоршаған ортаны қорғау, экожүйелерді сақтау және биоалуантүрлілікті қорғау салаларына қызығушылық білдірді. Атом энергиясы жөніндегі агенттігімен және «KEGOC» АҚ-мен кездесулер барысында атом энергетикасы, энергетикалық инфрақұрылым және технологиялық өзара іс-қимыл салаларындағы ынтымақтастық перспективалары қарастырылды.
Сапар бағдарламасында ғылыми-білім беру ынтымақтастығына маңызды орын берілді. Лорд Алдердайс Астанадағы Coventry University Kazakhstan жаңа кампусы құрылысының басталу салтанатына және британдық Ardingly Astana мектебінің жаңа ғимаратының ашылу рәсіміне қатысты. Сондай-ақ, Британдық тарап бірлескен семинарлар мен конференциялар өткізу және өзара мүдделі бағыттар бойынша зерттеу бағдарламаларын дамыту арқылы ынтымақтастықты кеңейтуді ұсынды.
Сапар қорытындысы бойынша тараптар стратегиялық әріптестікті нығайтуға, сауда мен инвестицияларды кеңейтуге, өзара сауданы әртараптандыруға және нақты бірлескен жобаларды іске асыруға мүдделілігін растады.
Құрметті отандастар!
Алдағы жексенбі күні елімізде жаңа бірпалаталы Құрылтайдың алғашқы сайлауы өтеді. Бұл – ұлт тағдырына тікелей әсер ететін тарихи оқиға.
Еліміз соңғы жылдары ауқымды реформаларды жүзеге асырып, жарқын болашаққа батыл қадам басып келеді. Біз бірлік пен келісімнің және ынтымақтың арқасында Әділетті Қазақстанды құру ісінде зор жетістікке жеттік. Халық Конституциясы күшіне енді, еліміздің даму бағдары өзгерді. Дегенмен атқаратын жұмыс әлі де көп.
Бұл сайлау халқымыздың игілігіне қызмет ететін тың реформаларға бастау болып, қазіргі Қазақстан жылнамасындағы жаңа кезеңге жол ашады.
Мен партиялардың барлығы дайындық жұмыстарын тиісті деңгейде жүргізуі үшін Құрылтай сайлауы өтетін уақытты ертерек хабарладым.
Сондықтан Құрылтайдың алғашқы сайлау науқаны мазмұнды, ашық, бәсекеге толы әрі өркениетті сипатта өтті. Ел азаматтарының сайлау туралы пікірі осындай болды.
Бұл сайлау ел тарихындағы ең тартысты науқандардың бірі ретінде есте қалатыны анық. Партиялар сайлаушылармен кездесу кезінде, сондай-ақ ақпараттағы үгіт-насихат, жалпыұлттық теледебаттар, әлеуметтік желідегі пікірталастар барысында өз бағдарламаларын кеңінен әрі дәйекті түрде таныстырды.
Бір сөзбен, азаматтарымыз партиялардың ел болашағына қатысты ұстанымын мұқият зерделеуге мүмкіндік алды. Саяси ұйымдардың экономикадан бастап мәдениет саласына дейін қамтыған бастамаларын бағалап-бағамдады.
Сайлауалды науқан еліміздегі қоғамдық күн тәртібі өзгергенін, жасампаздық пен өркендеу идеясы мемлекет саясатының арқауына айналғанын айқын көрсетті. Жұрт алдына жаңа тұлғалар шықты, ұтымды ұсыныстар айтыла бастады. Бұл – түбегейлі саяси жаңғырумен қатар, ұлтымыздың қайта жанданған пассионарлық қуатын танытатын маңызды нышан.
Қоғамдық пікірталасқа жастарымыз, кәсіби қауымдастық өкілдері мен кәсіпкерлер де белсенді қатысты. Мемлекет басшысы ретінде баршаңызға зор ризашылығымды білдіремін.
Жалпы, халқымыздың саяси мәдениеті артып, жұртымыз мемлекеттік басқару ісіне атсалыса бастады. Бұл біз бір ел болып жүргізген реформалардың тікелей нәтижесі екені сөзсіз.
Азаматтарымыз қастерлі Отанымыздың тағдырына шынайы жанашырлық танытып, еліміздің келешегіне жауапты екенін терең сезінуге тиіс. Сонда ғана Қазақстан одан әрі қарыштап дамиды.
Сайлау науқаны отандық және халықаралық байқаушылардың жіті назарында болды. Олар дауыс беру күні де учаскелерде болады.
Біз «Заң мен Тәртіп» қағидаты үстемдік құратын, халық үніне құлақ асатын, саяси және қоғамдық институттары тиімді жұмыс істейтін мемлекет құрып жатырмыз.
Жалпыхалықтық дауыс берудің қорытындысы бойынша Құрылтайға кәсіби мамандар мен отаншыл азаматтар сайланады деп кәміл сенемін.
Құрылтай әралуан көзқарас пен ұлт келешегі жолындағы ұмтылыстар тоғысатын біртұтас алаң болуға тиіс. Осылайша, Құрылтай ел жаңғыруына тың серпін беретін құрылымға айналмақ.
Біз геосаяси шиеленіс ширығып, жаһандық сын-қатерлер күшейе түскен кезеңде бет алған бағытымыздан таймай, тек алға қарай жүруіміз қажет. Қазақстанды әлемдегі нағыз озық мемлекеттердің қатарына қосу үшін ауқымды жұмыс атқаруымыз керек, яғни ұлттық стратегиямызды табысты жүзеге асыруымыз қажет.
Адамдар көп жағдайда қабылданған маңызды шешімдердің шынайы құндылығын жылдар өткен соң ғана түсінеді. Алдағы жексенбі ел тағдыры үшін дәл осындай бетбұрысты сәт болады.
Біз Қазақстан тарихындағы жаңа кезеңге қадам басамыз. Осындай тағдыршешті сәтте әр адамның дауысы маңызды екені сөзсіз.
Құрметті отандастар, еліміздің келешегі әр азаматтың саналы таңдауына байланысты болмақ. Сайлауға қатысу дегеніміз – халықтың өз ықтиярын білдіру, ел тағдырына бей-жай қарамай, азаматтық жауапкершілік таныту, ел игілігі үшін өнегелі іс жасау деген сөз. Дүние жүзінде миллиондаған адам өз сайлау құқы үшін күресуде.
Қазақта «Келісіп пішкен тон келте болмас» деген мақал бар. Азаматтарды, әсіресе, жастарды сайлауға келіп, өз таңдауын жасауға, яғни Қазақстанның табысты дамуына үлес қосуға шақырамын.
Халқымыздың дауысы қастерлі Отанымыздың тұғырын бекемдеуге, нағыз озық ел болуымызға тікелей ықпал етері анық.
Баршаңызға амандық және табыс тілеймін!
Отанымыз – Қазақстан Республикасы жасасын!
– 2026 жылғы 18 тамыз, Лондон. Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Әлібек Бақаев Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі Протокол департаменті директорының міндетін атқарушы, Дипломатиялық корпустың көмекші маршалы Элеанор Маккьюнге сенім грамоталарының көшірмелерін табыстады. Осылайша, Елшінің Ұлыбританиядағы дипломатиялық миссиясы ресми түрде басталды.
Э. Маккьюн жаңадан тағайындалған Қазақстан Елшісін құттықтап, Лондондағы дипломатиялық қызметіне табыс пен сәттілік тіледі. Британдық дипломат Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы ынтымақтастықтың түрлі бағыттар бойынша қарқынды дамып, жоғары деңгейге көтерілгенін атап өтіп, Қазақстан Республикасының Ұлыбританиядағы Елшілігімен тығыз жұмыс байланыстарын одан әрі жалғастыруға дайын екенін білдірді.
Ресми рәсімнен кейін тараптар Қазақстан – Ұлыбритания қарым-қатынастарының қазіргі жағдайы мен оларды одан әрі дамыту перспективаларын талқылады. Ә. Бақаев биылғы жылдың маусым айында күшіне енген Стратегиялық әріптестік және ынтымақтастық туралы келісімнің екіжақты байланыстарды дамытуға берік институционалдық негіз қалағанын атап өтіп, Қазақстанның Ұлыбританиямен ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға айрықша мән беретінін атап өтті.
Ынтымақтастықтың басым бағыттары ретінде саяси диалогты дамыту, сауда-инвестициялық байланыстарды кеңейту, аса маңызды минералдар, энергетика және көлік салаларындағы ынтымақтастықты тереңдету, сондай-ақ білім беру, жасанды интеллект және гуманитарлық байланыстар саласындағы өзара іс-қимылды дамыту айқындалды.
Сонымен қатар, қазақстандық дипломат британдық тарапты Қазақстан Президенті Қ.К. Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асырылып жатқан ішкі саяси және әлеуметтік-экономикалық реформалардың барысы туралы хабардар етті. Атап айтқанда, жаңа Конституцияның күшіне енуі және алдағы Құрылтай сайлауы жөнінде ақпарат берді.
Кездесу соңында Ә. Бақаев британдық тарапқа жылы қабылдауы мен мазмұнды кездесуі үшін алғыс айтып, Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы стратегиялық әріптестікті одан әрі нығайту мақсатында Ұлыбритания Үкіметімен тығыз әрі сындарлы ынтымақтастық орнатуға дайын екенін растады.
Анықтама ретінде: Қабылдаушы тараптың протоколдық тәртібіне сәйкес, сенім грамоталары көшірмелерінің табысталуы Қазақстан Елшісінің Ұлыбританиядағы дипломатиялық миссиясының ресми басталуын білдіреді. Мәртебелі Король ІІІ Чарльзға сенім грамоталарын салтанатты түрде табыстау рәсімі кейінірек өтеді.
10 тамызда Лондонда Қазақстан Республикасының Ұлыбританиядағы Елшілігінде ұлы қазақ ақыны, ойшыл әрі ағартушы Абай Құнанбайұлының туған күніне арналған мәдени-әдеби кеш өтті.
Іс-шараға Лондонда білім алып жатқан қазақстандық студенттер, Ұлыбританиядағы қазақ диаспорасының өкілдері, сондай-ақ қазақ әдебиеті, тарихы мен мәдениетін зерттеп жүрген британдық және шетелдік профессорлар мен ғалымдар қатысты.
Кеш барысында Елшілік өкілдерінің Абайдың өмірі мен шығармашылық мұрасы, оның қазақтың жазба әдебиетінің, білім мен мәдениеттің дамуына қосқан зор үлесі туралы баяндамасы ұсынылды. Абайдың философиялық көзқарастарына, соның ішінде «Қара сөздеріне» және «Толық адам» тұжырымдамасына ерекше назар аударылды.
Шара аясында AbaiCenter.org виртуалды халықаралық мәдени-білім беру платформасының қызметіне де ерекше назар аударылды. Аталған платформа қазақ мәдениетін, әдебиетін және Абай мұрасын халықаралық деңгейде насихаттауға бағытталған. Елшілік өкілдері зерттеушілерді, жазушыларды және академиялық қауымдастық өкілдерін біріктіретін, дәрістер, пікірталастар, жарияланымдар және басқа да мәдени іс-шаралар ұйымдастыратын Орталықтың жобалары туралы айтып берді.
Сонымен қатар қонақтарға Абай мұрасын халықаралық деңгейде ілгерілету бағытындағы жұмыстар, шетелдердегі мәдени бастамалар, сондай-ақ 2020 жылы Cambridge University Press баспасынан Қазақстанның Ұлттық аударма бюросы мен Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігінің қатысуымен Абай шығармаларының ағылшын тіліндегі алғашқы толық жинағының жарық көргені туралы ақпарат берілді.
Кештің мәдени бағдарламасы Абайдың өлеңдерін оқу, оның әндерін орындау және дәстүрлі қазақтың күйін тартумен жалғасты. Қатысушылар ұлы ойшылдың шығармашылығы туралы өз пікірлерімен бөлісіп, Абай мұрасының бүгінгі қоғам үшін маңызына тоқталды.
Кеш соңында қонақтар еркін форматта әңгімелесіп, өздерін қызықтырған сұрақтарын қойып, тәжірибелерімен бөлісті. Бұл өз кезегінде Елшілік пен қазақстандық азаматтар арасындағы байланысты одан әрі нығайтып, ашық диалог пен өзара жақын қарым-қатынасты дамытуға мүмкіндік берді.
Лондонда Абай күнін атап өту Қазақстанның бай әдеби-философиялық мұрасын британдық және халықаралық аудиторияға таныстыруға, сондай-ақ мәдениетаралық диалогты нығайтуға мүмкіндік берді.
ҚҰРМЕТТІ ОТАНДАСТАР!
2026 жылғы 23 тамызда Лондон уақыты бойынша сағат 07:00-ден 20:00-ге дейін Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігіндегі Елшілігінің ғимаратында орналасқан №408 сайлау учаскесінде Қазақстан Республикасы Құрылтай депутаттарының сайлауы өтеді.
Егер Сіз дауыс беру күніне 18 жасқа толған, Қазақстан Республикасының азаматы болып, белсенді сайлау құқығына ие болсаңыз, Қазақстан Республикасы Құрылтай депутаттарының сайлауына қатысуға заңды құқығыңыз бар.
Дауыс беруге қатысуға конституциялық құқықты іске асырудың кепілі ретінде Сізді сайлаушылардың тізіміне енгізу болып табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігіндегі Елшілігі жанындағы №408 сайлау учаскесіндегі дауыс беретін азаматтардың тізіміне болу елінде уақытша немесе тұрақты тұратын және қолданыстағы Қазақстан Республикасы азаматының паспорты бар барлық азаматтар енгізіледі.
ҚҰРМЕТТІ АЗАМАТТАР!
Сіздерді дауыс беретін азаматтардың тізіміне енгізу үшін Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігі, сондай-ақ Ирландия мен Исландия аумақтарындағы әрбір Қазақстан Республикасының азаматы өзіне қатысты деректерді (аты-жөні, ЖСН, туған жылы, тұратын мекенжайы, байланыс деректері, электрондық пошта мекенжайы) consuluk@mfa.kz электрондық поштасына «Құрылтай сайлауы» белгісімен алдын ала жіберу қажет.
Қосымша сұрақтарыңыз туындаған жағдайда №408 учаскесінің келесі телефон нөмірлеріне хабарласуды сұраймыз: + 44 207 925-75-32
Лондон, 2026 жылғы маусым. 2026 жылғы 14-24 маусым аралығында
Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының бас директоры, профессор Дүкен Мәсімханұлы бастаған делегация Ұлыбританияға жұмыс сапарымен барды. Сапардың негізгі мақсаты – халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейту және отандық ғылымды әлемдік академиялық кеңістікке одан әрі ықпалдастыру.
Сапар бағдарламасы аясында Ұлыбританияның беделді ғылыми-білім беру және архив мекемелерінің басшылары мен жетекші мамандарымен бірқатар кездесулер өтті. Келіссөздер барысында бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізу, академиялық алмасуларды дамыту және бірегей тарихи дереккөздерді ғылыми айналымға енгізу мәселелері талқыланды.
Бағдарламаның алғашқы кездесуі Корольдік Азия қоғамының (Royal Asiatic Society) директоры Элисон Охтамен өтті. Тараптар қазіргі шығыстану ғылымының өзекті бағыттары, қазақстандық зерттеушілердің сирек қолжазбалар мен архив қорларына қолжетімділігін кеңейту, сондай-ақ жаңа буын шығыстанушы мамандарды даярлау мәселелері жөнінде пікір алмасты.
Кездесу барысында қазақстандық докторанттар мен жас ғалымдардың Лондонның жетекші ғылыми орталықтарында халықаралық тағылымдамадан өту мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылды. Екі тарап ұзақ мерзімді академиялық әріптестікті дамытуға және жас зерттеушілердің кәсіби әлеуетін арттыруға бағытталған жаңа мүмкіндіктер қалыптастыруға мүдделі екендіктерін білдірді.
Сапардың маңызды кезеңдерінің бірі – Кембридж университетіндегі (University of Cambridge) Alison Richard Building ғимаратында өткен кездесу болды. Келіссөздер ортағасырлық Орталық Азия тарихын зерттеу, көне түркі өркениеті мен Дешті Қыпшақ дәуіріне қатысты жаңа тарихи деректерді іздестіру және жүйелеу мәселелеріне арналды.
Британдық әріптестер қазақстандық зерттеушілерге жан-жақты қолдау көрсетуге дайын екендіктерін білдіріп, ғылыми материалдармен алмасуға және Кембридж университеті ғалымдарының Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институты ұйымдастыратын халықаралық ғылыми конференцияларға қатысуына ниет танытты.
Сапар аясында Ұлыбритания Ұлттық архивінің халықаралық ынтымақтастық бөлімінің басшысы, доктор Джульетта Десплатпен (Dr. Juliette Desplat) де кездесу өтті. Келіссөздердің негізгі тақырыбы – ортағасырлық түркі әлемінің тарихына және оның Еуразия өркениетінің дамуына қосқан үлесіне қатысты жаңа құжаттық деректерді іздестіру, зерттеу және ғылыми айналымға енгізу болды.
Доктор Джульетта Десплаттың айтуынша, Ұлыбритания архивтерінде Шығыс елдерінің тарихына, түркі халықтарының ерте кезеңдегі дамуына, мемлекетаралық байланыстар мен өткен ғасырлардағы дипломатиялық қатынастарға қатысты бірегей әрі әлі толық зерттелмеген көптеген құжаттар сақталған. Бұл материалдар Орталық Азия тарихын зерттеуде тың ғылыми бағыттардың ашылуына мүмкіндік береді.
Кездесу қорытындысы бойынша тараптар бірлескен ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамыту, архивтік құжаттардың көшірмелерімен алмасу және Қазақстан мен Ұлыбритания ғалымдарының тұрақты кәсіби байланысын нығайту жөнінде келісімге келді.
Сапар бағдарламасының қорытынды кезеңінде делегация Лондон университетінің Шығыстану және Африка зерттеулері мектебінде (SOAS University of London) болды. Қазақстандық ғалымдар оқу орнының сирек қолжазбалар, тарихи құжаттар мен Азия және Африка халықтарының бай мәдени мұрасын танытатын құнды артефакттарды қамтитын бірегей кітапхана қорларымен және арнайы коллекцияларымен танысты.
Кездесудің маңызды нәтижелерінің бірі – SOAS басшылығының қазақ тілін оқыту бағдарламасын ашу жөніндегі жоспарын жариялауы болды. Осы бастаманы табысты жүзеге асыру мақсатында британдық тарап Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының мамандарын білім беру бағдарламаларын әзірлеуге, оқытушылық қызметке және әдістемелік тәжірибе алмасуға тартуға қызығушылық білдірді.
Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігіндегі Елшілігінің қолдауымен ұйымдастырылған бұл жұмыс сапары халықаралық ғылыми ынтымақтастықты нығайтуға, академиялық байланыстарды кеңейтуге және қазақстандық гуманитарлық ғылымның халықаралық беделін арттыруға бағытталған маңызды қадам болды.
Астана қаласында өткен «Digital Archive EXPO» атты III Халықаралық архившілер конгресі аясында Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві Ұлыбританияның Ұлттық архивімен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Аталған құжат архив ісі саласындағы екіжақты ынтымақтастықты дамытуға, кәсіби тәжірибе алмасуға, бірлескен ғылыми-зерттеу жобаларын жүзеге асыруға, цифрлық технологияларды енгізуге, сондай-ақ архив қызметкерлері мен құжаттаманы басқару мамандарына арналған бірлескен семинарлар, вебинарлар және білім беру бағдарламаларын ұйымдастыруға бағытталған.
Қол қою рәсімі 8 маусым күні Астана қаласында Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві директоры Әлия Мұстафина мен Ұлыбритания Ұлттық архивінің цифрлық технологиялар және ақпарат жөніндегі бас директоры Джон Шериданның екіжақты кездесуі барысында өтті.
Кездесу барысында тараптар архив саласын цифрлық трансформациялау, электрондық құжаттарды сақтау, жасанды интеллект технологияларын енгізу және халықаралық кәсіби диалогты дамыту мәселелерін талқылады.
Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві директоры Әлия Мұстафина серіктестіктің маңыздылығын атап өтті: «Біз Ұлыбритания Ұлттық архивімен ынтымақтастығымызды жоғары бағалаймыз және әріптестігімізді одан әрі дамытуға мүдделіміз. Бірлескен бастамалар мен жобалар кәсіби байланыстарды нығайтып, екіжақты ынтымақтастықтың дамуына ықпал етеді деп сенеміз. Бүгінгі таңда архив саласының алдында тұрған сын-қатерлерді еңсеру, әсіресе цифрлық мұраны сақтау бағытында бірлесіп шешімдер іздеу өте маңызды».
Өз кезегінде Джон Шеридан ынтымақтастықты тереңдетуге қызығушылық білдіріп, тәжірибе алмасу мен бірлескен жобаларды жүзеге асырудың зор әлеуеті бар екенін атап өтті: «Біз бұл ынтымақтастықты дамыту мүмкіндігіне өте қуаныштымыз. Архивтердің жұмысы халықтардың ортақ тарихи жадысын сақтауда аса маңызды рөл атқарады. Цифрлық дәуірде біз күрделі сын-қатерлермен бетпе-бет келіп отырмыз, сондықтан архив мекемелері құжаттарды сақтау және оларға қолжетімділікті қамтамасыз ету бойынша жаңа тәсілдер әзірлеу үшін күш біріктіруі қажет. Осы тұрғыдан алғанда, мұндай конгрестер кәсіби тәжірибе алмасуға үлкен мүмкіндік береді. Сонымен қатар Президент Архиві сияқты ұйымдармен екіжақты байланыстарды дамыту да ерекше маңызды. Бүгін осы жерде болу, меморандумға қол қою, осындай әсерлі архивпен танысу және жаңа әріптестер мен достар табу мен үшін үлкен қуаныш».
Меморандум ынтымақтастықтың кең ауқымды бағыттарын қамтиды. Олардың қатарында кәсіби тәжірибе алмасу, бірлескен білім беру бастамалары, құжаттарды цифрландыру саласындағы әріптестік және архив қорларын зерттеу жұмыстары бар.
Екі архив мекемесі арасындағы серіктестік бірнеше жылдан бері дамып келеді және халықаралық семинарлар, кәсіби кездесулер мен сараптамалық кеңестер арқылы нығаюда.
Биылғы жылы Ұлыбритания Ұлттық архивінің өкілдері де III Архившілер конгресінің жұмысына белсенді қатысып, бағдарлама аясында баяндамалар жасады. Сонымен қатар Ұлыбритания Ұлттық архивінің білім беру және қоғаммен байланыс бөлімінің басшысы Эндрю Пейн мұғалімдерге арналған арнайы семинар өткізіп, жасанды интеллект технологияларын білім беру саласында қолдану және архив ресурстарын заманауи оқу үдерісіне енгізу мүмкіндіктері туралы баяндайды.
Лондонда жақында Астанада өткен Өңірлік экологиялық саммиттің (ӨЭС – 2026) қорытындыларына арналған іс-шара өтті. Кездесуге Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігінің өкілдері, іскерлік және сарапшылық қауымдастық мүшелері, британдық тілшілер, сондай-ақ Саммитке Ұлыбританиядан қатысқан делегаттар қатысты. Қатысушылар Астанада қол жеткізілген нәтижелерге баға беріп, «жасыл» экономика, су қауіпсіздігі және орнықты даму бағыттарында Қазақстанмен одан әрі ынтымақтастықтың перспективаларын талқылады.
Іс-шараны ашқан Ұлыбритания-Қазақстан қоғамының төрағасы Руперт Гудман Саммиттің маңыздылығына тоқталып: «Бұл Саммит – 11 мемлекеттің басшыларын, халықаралық ұйымдарды, қаржы институттарын, бизнес өкілдерін, ғылыми қауымдастық пен азаматтық қоғамды біріктірген айтулы оқиға болды. Оның басты нәтижелерінің бірі – Орталық Азия мемлекеттері басшыларының «Орталық Азияның экологиялық ынтымақтастығы» атты бірлескен декларацияны қабылдауы, бұл өңірлік ынтымақтастықты тереңдетуге ортақ ниетті растады», – деді.
Сонымен қатар ол Ұлыбритания тарапынан Саммитке жоғары қызығушылық болғанын атап өтті: «Ричмонд герцогы Қазақстан Президенті Қ.Тоқаев пен Саммит қатысушыларына арнайы хат жолдап, Өңірлік экологиялық күн тәртібінің маңыздылығын және халықаралық әріптестіктің рөлін ерекше атап өтті. Хатта су ресурстарының аса құнды екені, оны ұтымды басқару болашақ ұрпақтың әл-ауқаты мен тұрақтылығының кепілі болатыны айтылды. Осы тұрғыда Астанада Халықаралық су ұйымын құру бастамасына ерекше көңіл бөлінуі зор үміт ұялатады», – деді ол.
Қонақтарды қарсы алған Қазақстанның Ұлыбританиядағы уақытша сенімді өкілі Руслан Қарабулов Саммиттің ауқымы мен қатысушылардың белсенділігі жоғары болғанын атап өтті. Үш күн ішінде 58 сессия өткізіліп, оның 21-і жоғары деңгейде ұйымдастырылды, ал жалпы қатысушылар саны
8 мыңнан асты. Талқылауларға БҰҰ мен жетекші халықаралық ұйымдардың жоғары лауазымды өкілдері, соның ішінде ЕҚЫҰ, Еуропалық одақ, Азия даму банкі, ЕҚДБ және Дүниежүзілік банк қатысты.
Сонымен қатар, Саммит аясында ауқымды бастамалар мен инвестициялық келісімдер пакеті жарияланды: жалпы құны 2 млрд. Долл. асатын 30-дан астам өңірлік экологиялық жоба, сондай-ақ жаңартылатын энергия көздері, қалдықтарды басқару және тұрақты өнеркәсіптік даму салаларындағы
2,3 млрд. долл. асатын қосымша келісімдер қабылданды.
Саммитке қатысқан Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігінің климат жөніндегі өңірлік кеңесшісі Ундала Алам өз әсерімен бөлісіп, Қазақстанның бастамаларын жоғары бағалады. Ол екіжақты ынтымақтастықты дамытуға мүмкіндік беретін бірқатар бағыттарды атап өтті. Атап айтқанда, экологиялық тұрақтылық, биоалуантүрлілікті сақтау, регенеративті ауыл шаруашылығын дамыту, көміртек нарығын жетілдіру, экологиялық қауіпсіздік саласындағы құқықтық базаны нығайту, сондай-ақ мемлекеттік басқару жүйесін дамыту және жылу энергетикасы секторын реформалау. Оның айтуынша, Ұлыбритания осы бағыттар бойынша Қазақстанмен диалогты нығайтуға, тәжірибе алмасуға және «жасыл» технологияларды енгізуге мүдделі.
Еуропалық қайта құру және даму банкінің энергетикалық трансформация бағытының жетекшісі Кристиан Карраретто Саммит аясында Қазақстанның энергетикалық ауысу инвестициялық платформасы – «QaJET» құру жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылғанын хабарлады. «2035 жылға дейін кемінде 10 ГВт жаңартылатын энергия қуатын іске қосу, шамамен 20 млрд. долл. инвестиция тарту және жыл сайын 20 млн. тоннадан астам шығарындыларды қысқарту жоспарлануда», – деді ол.
Британдық тележүргізуші әрі ӨЭС сессияларының модераторы Шарлотта Кан Қазақстанның климаттық дипломатиядағы көшбасшылығын ерекше атап өтті. Оның пікірінше, Саммит қазіргі көпполярлы әлем жағдайында Орта державалардың қаншалықты маңызды рөл атқара алатынын көрсетті.
Іс-шара барысында сұрақ-жауап сессиясы ұйымдастырылып, сондай-ақ Үстірт жазығындағы Орта Азия тасбақасы мен өңірдегі биоалуантүрлілікті сақтау маңызын баяндайтын «Тасбақа» деректі фильмі көрсетілді.
Кездесу қорытындысы бойынша қатысушылар Саммиттің тек пікір алмасу алаңы ғана емес, нақты іс-қимылдарға бастайтын маңызды қадам болғанын атап өтті. Ол өңірдегі әріптестікті нығайтуға және Орталық Азия үшін үйлестірілген, болашаққа бағдарланған экологиялық күн тәртібін қалыптастыруға негіз қалады.