20. oktober 2026, Ljubljana – V slovenski prestolnici je potekal slovesni sprejem ob dnevu Republike Kazahstan, s katerim so obeležili 36. obletnico dneva republike ter 34. obletnico vzpostavitve diplomatskih odnosov med Kazahstanom in Slovenijo.
Dogodek je bil prvi uradni državni sprejem, ki ga je Veleposlaništvo Republike Kazahstan v Sloveniji organiziralo ob podpori vodilnih poslovnih partnerjev. Pomenil je zgodovinski korak pri krepitvi diplomatske prisotnosti Kazahstana v jugovzhodni Evropi.
Slovesnosti se je udeležilo več kot 200 uglednih gostov, kar je potrdilo visok pomen dogodka za politično in gospodarsko okolje regije. Med častnimi gosti so bili nekdanji predsednik Slovenije Danilo Türk, mufti Islamske skupnosti v Republiki Sloveniji Nevzet Porić, ljubljanski nadškof metropolit Stanislav Zore, svetovalci predsednika republike, predstavniki vlade, predsedniki parlamentarnih odborov, člani diplomatskega zbora, predstavniki državnih in javnih institucij ter slovenskih poslovnih, finančnih in industrijskih krogov, predstavniki kulturnega in umetniškega življenja, predstavniki kazahstanske diaspore ter prebivalci in obiskovalci Ljubljane.
V posebnem video sporočilu je minister za zunanje in evropske zadeve Slovenije Tone Kajzer toplo čestital prebivalcem Kazahstana ob njihovem nacionalnem prazniku. Vodja slovenske diplomacije je posebej poudaril strateški pomen Kazahstana in Srednje Azije v zunanji politiki Slovenije ter izpostavil, da je odprtje veleposlaništva Kazahstana v Ljubljani pomembno spodbudilo dvostranski dialog. Izrazil je tudi prepričanje, da se bodo politično sodelovanje in trgovinsko-gospodarske vezi še naprej krepili ter da se bodo uresničevali obsežni skupni projekti.
V svojem pozdravnem nagovoru je veleposlanik Republike Kazahstan v Sloveniji Altaj Abibulajev poudaril globok zgodovinski pomen dneva republike ter povezal sprejetje Deklaracije o državni suverenosti s sodobnimi preobrazbami države v času globalnih sprememb. Predstavil je ključne družbeno-gospodarske reforme Kazahstana, usmerjene v izgradnjo pravične in tehnološko razvite države.
Posebej je izpostavil rezultate referenduma o sprejetju nove ustave, volitve v Kurultaj, novi enodomni zakonodajni organ države, ter mednarodne okoljske pobude Astane, vključno z nacionalnim programom »Taza Kazakhstan« in strateško pobudo predsednika Republike Kazahstan za ustanovitev mednarodne vodne organizacije pod okriljem Združenih narodov. Posebno pozornost je namenil tudi vlogi in prispevku Kazahstana k zagotavljanju energetske varnosti Evropske unije.
Veleposlanik je ob oceni razvoja dvostranskih odnosov poudaril, da Kazahstan in Slovenija vstopata v novo obdobje poglobljenega partnerstva, katerega pomemben temelj je bil zgodovinski obisk predsednice Slovenije Nataše Pirc Musar v Kazahstanu.
Med perspektivnimi področji sodelovanja je izpostavil energetiko, digitalne tehnologije in umetno inteligenco, promet in logistiko, zdravstvo, zelene tehnologije, znanost, izobraževanje in turizem.
Eden najpomembnejših dogodkov večera je bila uradna napoved vstopa kazahstanske družbe KMG International na slovenski trg. Ta korak pomeni pomemben premik k konkretnemu energetskemu in investicijskemu sodelovanju med državama.
Ob dejstvu, da je bilo leto 2026 v Kazahstanu razglašeno za leto digitalizacije in umetne inteligence, je posebno pozornost gostov pritegnila inovativna video vsebina, ki jo je veleposlaništvo pripravilo z uporabo naprednih tehnologij umetne inteligence. Predstavitev je nazorno prikazala tehnološke ambicije Kazahstana in njegovo usmerjenost v razvoj na mednarodnem prizorišču.
Slovesni sprejem v Ljubljani ni bil zgolj praznični dogodek, temveč tudi izraz medsebojnega spoštovanja, visokega zaupanja ter odločne zavezanosti Kazahstana in Slovenije k vzpostavljanju trdnega in dolgoročnega partnerstva v novih geopolitičnih okoliščinah.
Informativno: Po podatkih Odbora za državne prihodke Ministrstva za finance Republike Kazahstan je blagovna menjava med državama v letu 2025 znašala 136,2 milijona ameriških dolarjev. V obdobju od januarja do junija 2026 je dosegla 77,5 milijona ameriških dolarjev. Skupni priliv neposrednih tujih naložb iz Slovenije v Kazahstan je od leta 2005 do tretjega četrtletja 2025 znašal 221,4 milijona ameriških dolarjev.
Po podatkih slovenske carinske statistike je blagovna menjava med državama v letu 2025 znašala 215,6 milijona ameriških dolarjev. V prvih osmih mesecih leta 2026 je dosegla 153,7 milijona ameriških dolarjev.
Mednarodni inštitut za bližnjevzhodne in balkanske študije (IFIMES) iz Ljubljane redno analizira dogajanje na Bližnjem vzhodu, Balkanu in po svetu. Najnovejša analiza z naslovom »Republika Kazahstan: od Deklaracije o državni suverenosti do statusa srednje sile v 36 letih« preučuje 36-letno pot Kazahstana do državnosti, njegovo večvektorsko zunanjo politiko, gospodarsko diverzifikacijo, digitalno preobrazbo in regionalno povezljivost, s posebnim poudarkom na krepitvi sodelovanja s Slovenijo in Evropsko unijo. Predstavljamo ključne poudarke analize.
Kazahstan 25. oktobra praznuje dan republike, državni praznik, ki ima poseben zgodovinski pomen za oblikovanje sodobne kazahstanske državnosti. Na ta dan leta 1990 je bila sprejeta Deklaracija o državni suverenosti Kazahstanske Sovjetske socialistične republike, ki je pomenila pomemben politični in pravni mejnik na poti do neodvisnosti. Šestintrideset let pozneje načela, določena v Deklaraciji – suverenost, ozemeljska celovitost, avtonomija in odgovornost za lastno prihodnost države – še naprej oblikujejo strateški razvoj Kazahstana.
Za Kazahstan ta datum ni le priložnost, da se ozre nazaj na izvor sodobne državnosti, temveč tudi za razmislek o dosedanji poti, oceno doseženih rezultatov in opredelitev prednostnih nalog za nadaljnji razvoj. V času globokih sprememb v mednarodnih odnosih, pospešenega tehnološkega napredka in vse večje soodvisnosti med državami je sposobnost države, da si sama določi nacionalne prioritete, dosledno posodobi svoje gospodarstvo in okrepi zaupanje mednarodnih partnerjev, še posebej pomembna.
Deklaracija o državni suverenosti, sprejeta 25. oktobra 1990, je bila eden ključnih dokumentov, ki je postavil politične in pravne temelje prihodnje neodvisnosti Kazahstana. Zagotavljala je načela avtonomije republiških oblasti, ozemeljsko celovitost, državljanstvo, gospodarsko neodvisnost in pravico do neodvisnih mednarodnih odnosov. Dokument je tako zaznamoval prehod k novemu razumevanju odgovornosti države do svojega ljudstva, postavil je temelje za kasnejšo ustanovitev neodvisne Republike Kazahstan.
Razglasitev državne neodvisnosti 16. decembra 1991 je bila naravno nadaljevanje tega zgodovinskega procesa. Država se je soočala z ogromnimi nalogami: vzpostavitvijo neodvisnih državnih institucij, oblikovanjem nacionalnega pravnega sistema, prehodom na tržno gospodarstvo, gradnjo zunanjepolitičnih vezi in vključevanjem v mednarodno skupnost. Ti procesi so se odvijali v težkih gospodarskih in geopolitičnih razmerah, ki so zahtevale tako strateško vizijo kot sposobnost sprejemanja kompleksnih praktičnih odločitev.
V prvih letih neodvisnosti je Kazahstan postavil temeljna načela svoje državnosti: ohranjanje ozemeljske celovitosti, krepitev medetnične harmonije, razvoj nacionalne kulture, ohranjanje notranje stabilnosti in vodenje neodvisne zunanje politike. Večnacionalni značaj družbe ni postal ovira, temveč pomemben dejavnik pri oblikovanju modela državnosti, v katerem se državljanska identiteta združuje s spoštovanjem kulturne in jezikovne raznolikosti.
Vzpostavitev lastnega sistema mednarodnih odnosov je bila ključnega pomena. Kazahstan je vzpostavil diplomatske odnose z državami po vsem svetu, se pridružil mednarodnim organizacijam in pogodbam ter ustvaril pravni okvir za trgovinsko, gospodarsko in humanitarno sodelovanje. Članstvo v Združenih narodih od leta 1992 je potrdilo položaj države kot polnopravne članice mednarodne skupnosti.
Neodvisnost torej že od samega začetka ni bila obravnavana zgolj kot politični in pravni status, temveč kot praktična priložnost za samostojno določanje poti nacionalnega razvoja, zaščito interesov državljanov in gradnjo odnosov z drugimi državami na podlagi medsebojnega spoštovanja in enakosti.
Obnova in krepitev državnosti je zahtevala precejšen trud. Vendar so bili v tem obdobju postavljeni temelji sodobnega institucionalnega sistema Kazahstana, njegovega mednarodnega ugleda in dolgoročne razvojne strategije.
Kazahstan že od zgodnjih let neodvisnosti vodi zunanjo politiko, ki temelji na zaščiti nacionalnih interesov, razvoju dobrososedskih odnosov, pragmatizmu in sodelovanju z različnimi centri globalnega gospodarskega in političnega vpliva. Zaradi geografske lege in mednarodnih gospodarskih vezi države je širok spekter partnerstev in sposobnost krmarjenja po kompleksnih globalnih soodvisnostih objektivno nujen.
V tem kontekstu večvektorska zunanja politika pomeni iskanje konstruktivnih odnosov z državami in mednarodnimi organizacijami na podlagi suverene enakosti, spoštovanja ozemeljske celovitosti, nevmešavanja v notranje zadeve in mirnega reševanja sporov. Njena praktična vrednost je v širjenju diplomatskega manevrskega prostora, gospodarskem sodelovanju in zaščiti nacionalnih interesov.
Z naraščanjem geopolitičnih napetosti postaja ohranjanje mednarodnega prava in učinkovitosti večstranskih institucij še posebej pomembno. Za države, ki jih zanima stabilnost, predvidljivost in prosta trgovina, je skladnost z mednarodnimi normami bistveni predpogoj za dolgoročni razvoj.
Kazahstan dosledno podpira dialog in večstransko sodelovanje v okviru Združenih narodov. Med prednostne naloge države spadajo mednarodna varnost, trajnostni razvoj, neširjenje jedrskega orožja, krepitev zaupanja in reševanje regionalnih vprašanj s pogajanji. Te prednostne naloge so odražene v Konceptu zunanje politike Republike Kazahstan za obdobje 2020–2030.
Jedrsko razoroževanje zavzema posebno mesto v mednarodnem profilu Kazahstana. Odločitev o zaprtju jedrskega testnega poligona Semipalatinsk leta 1991 in poznejša odpoved podedovanemu jedrskemu arzenalu sta bila pomembna mejnika v zgodovini države in v mednarodni varnostni politiki. Ta izkušnja ostaja pomemben del prispevka Kazahstana h globalnim prizadevanjem za preprečevanje širjenja jedrskega orožja in krepitev mednarodnega zaupanja.
Regionalna razsežnost zunanje politike je prav tako strateško pomembna. Odpornost Srednje Azije je odvisna od razvoja trgovinskih vezi, racionalne rabe vodnih virov, prometne povezljivosti, sodelovanja na področju energetike in skupnih prizadevanj za reševanje okoljskih izzivov. Nobenega od teh vprašanj države ne morejo učinkovito rešiti same.
Tesnejše sodelovanje med državami Srednje Azije širi sposobnost regije za samostojen gospodarski razvoj, krepitev mednarodne konkurenčnosti in usklajeno odzivanje na skupne izzive. Kazahstan regionalno stabilnost in razvoj obravnava kot pomembna pogoja za lastno dolgoročno varnost in blaginjo.
Hkrati je država zainteresirana za poglobitev sodelovanja z Evropsko unijo in njenimi državami članicami. Evropski partnerji so precej zainteresirani za industrijo, energetiko, promet, izobraževanje, znanost, digitalne tehnologije in okoljsko modernizacijo. Za Kazahstan takšno sodelovanje ponuja način za širitev izvoznih priložnosti, privabljanje naložb in dostop do naprednih tehnoloških rešitev.
Navsezadnje mednarodno vlogo države ne določajo le njeni gospodarski viri ali geografska lega, temveč tudi njena sposobnost, da te prednosti spremeni v praktične rezultate, vzdržuje dialog in dosledno izpolnjuje svoje zaveze.
Kazahstansko gospodarstvo je od osamosvojitve doživelo globoke strukturne spremembe. Država je vzpostavila svoj finančni sistem, nacionalno valuto, institucije za regulacijo gospodarske dejavnosti in mehanizme za privabljanje tujih naložb. Razvoj naravnih virov, industrije in infrastrukture je skupaj s širitvijo trgovinskih vezi omogočil Kazahstanu, da je okrepil svoj položaj v regionalnem in svetovnem gospodarstvu.
Naravni viri ostajajo pomemben del gospodarskega potenciala države. Kazahstan ima znatne zaloge ogljikovodikov, urana, barvnih in redkih kovin ter pomembne kmetijske zmogljivosti. Osnova virov države bi lahko podprla nove proizvodne verige, če bi se razvile predelovalne in tehnološke zmogljivosti. Po podatkih Svetovne banke ima Kazahstan več kot 5000 neraziskanih nahajališč redkih in redkozemeljskih kovin, katerih ocenjena potencialna vrednost presega 46 bilijonov ameriških dolarjev.
Vendar pa dolgoročna odpornost gospodarstva ni odvisna le od učinkovite uporabe teh prednosti, temveč tudi od širitve proizvodne baze, povečanja produktivnosti dela, razvoja konkurenčne predelovalne industrije in ustvarjanja novih virov rasti.
Zato so gospodarska diverzifikacija, razvoj izvoza neblagovnih surovin in naložbe v sektorje z visoko dodano vrednostjo strateškega pomena. Cilj je postopen prehod od modela, v katerem ima ekstraktivna industrija pomembno vlogo, k bolj dovršeni gospodarski strukturi, ki temelji na tehnologiji, usposobljenih delavcih, učinkoviti infrastrukturi in podjetniški pobudi.
Gospodarska uspešnost Kazahstana v zadnjih letih odraža tako naraščajočo poslovno aktivnost kot tudi nenehni izziv diverzifikacije. Po revidiranih podatkih Urada za nacionalno statistiko je BDP države v letu 2025 dosegel 159,6 bilijona teng, kar predstavlja realno rast v višini 6,5 odstotka; po povprečnem menjalnem tečaju za leto je to enakovredno približno 306 milijardam ameriških dolarjev. Kazahstan načrtuje, da bo do leta 2029 v okviru novega naložbenega cikla in okvira gospodarskega razvoja pritegnil dodatnih 150 milijard ameriških dolarjev tujih naložb. Najvišje stopnje rasti so bile zabeležene v prometu in skladiščenju, gradbeništvu, trgovini, industriji ter informiranju in komunikacijah. V prvih devetih mesecih leta 2026 se je kratkoročni gospodarski kazalnik medletno zvišal za 4,8 odstotka. Ta uspešnost kaže na širšo aktivnost v različnih sektorjih, čeprav bo njena dolgoročna vzdržnost odvisna od povečanja produktivnosti in razvoja neblagovne proizvodnje. Avgusta 2026 je S&P Global Ratings zvišal bonitetno oceno države na BBB s stabilnimi obeti; Moody's ohranja svojo oceno BAA1 s stabilnimi obeti. Te ocene opisujejo kreditno sposobnost vlade, vendar same po sebi ne nadomeščajo analize kakovosti naložb, produktivnosti ali trajnosti rasti. Zunanja trgovina in prometna povezljivost to sliko še dodatno dopolnjujeta. Po podatkih Urada za nacionalno statistiko je skupna trgovina Kazahstana z vsemi tujimi partnerji v letu 2025 znašala 143,9 milijarde ameriških dolarjev. Geografska lega države ustvarja priložnosti za razvoj tranzita med Azijo in Evropo, vendar je njihova uresničitev odvisna od infrastrukturnih zmogljivosti, logistične učinkovitosti in predvidljivosti pretoka blaga. Spremembe kažejo tudi mednarodni kazalniki, povezani z inovacijami, izobraževanjem in digitalnimi veščinami. Na lestvici WIPO Global Innovation Index 2026 se je Kazahstan uvrstil na 73. mesto; organizacija je zabeležila največji porast države v regiji Srednje in Južne Azije.
Ti kazalniki odražajo širitev gospodarske dejavnosti onkraj tradicionalnega sektorja surovin. Hkrati bo trajnost te rasti odvisna od sposobnosti države, da izboljša učinkovitost naložb, razvije domačo konkurenco, okrepi poslovno okolje in omogoči malim in srednje velikim podjetjem, da igrajo širšo vlogo pri ustvarjanju dodane vrednosti.
Pomembno je, da se od pristopa k naložbeni politiki, osredotočenega predvsem na obseg, premakne k bolj selektivnemu modelu, osredotočenemu na kakovost projektov, tehnološko vsebino, izvozni potencial in dolgoročne koristi za nacionalno gospodarstvo. Naložbe v predelavo surovin, inženiring, agroindustrijski sektor, farmacijo, digitalne rešitve in logistiko lahko podpirajo gospodarsko rast, hkrati pa krepijo odpornost na zunanjo nestanovitnost.
Razvoj podjetništva ostaja enako pomemben. Mala in srednje velika podjetja ustvarjajo delovna mesta, povečujejo prožnost gospodarstva in zagotavljajo osnovo za širjenje inovacij. Njihov nadaljnji razvoj zahteva dostop do financiranja, predvidljivo regulacijo, učinkovito zaščito lastninskih pravic in enake konkurenčne pogoje.
Navsezadnje bi bilo treba gospodarsko modernizacijo ocenjevati ne le z makroekonomskimi kazalniki. Njen najpomembnejši preizkus je, ali državljanom daje širše možnosti za zaposlitev, poklicno izpolnitev in boljšo kakovost življenja.
Položaj Kazahstana med Evropo in Azijo je zgodovinsko oblikoval njegovo vlogo v regionalni izmenjavi. Danes ta prednost pridobiva še večji pomen, saj se mednarodne logistične verige preoblikujejo, e-trgovina se širi in podjetja iščejo alternativne poti za prevoz blaga.
Kazahstan razvija prometno infrastrukturo, železniške in cestne koridorje, logistična vozlišča in multimodalne rešitve. Transkaspijska mednarodna prometna pot, znana kot Srednji koridor, igra pomembno vlogo v tem sistemu, saj povezuje Kitajsko in Srednjo Azijo s Kavkazom in evropskimi trgi prek Kaspijskega in Črnega morja.
Razvoj takšnih poti je pomemben za več kot le prihodke od tranzita. Pomaga širiti trgovinske priložnosti, izboljševati povezljivost med regijami, privabljati logistične operaterje in ustvarjati nove možnosti za industrijsko sodelovanje. Konkurenčnost prometnih koridorjev pa ni odvisna le od geografije: zahteva usklajene carinske postopke, predvidljive dobavne roke, učinkovito pristaniško infrastrukturo in izmenjavo digitalnih podatkov med vsemi stranmi, vključenimi v tovorni promet.
V tem pogledu sodelovanje z evropskimi partnerji ponuja Kazahstanu dodatne priložnosti. Evropski trg je zanimiv ne le kot izvozna destinacija, temveč tudi kot vir tehnologije, inženirskih rešitev, investicijskega strokovnega znanja in sodobnih standardov za upravljanje infrastrukture.
Hkrati mora Kazahstan razviti lastno logistično in proizvodno bazo, da ne bo služil le kot tranzitno ozemlje, temveč tudi kot kraj, kjer se ustvarjajo blago in storitve z visoko dodano vrednostjo. Prav kombinacija prometne povezanosti, industrijskega razvoja in tehnološke prenove lahko geografski položaj spremeni v trajno konkurenčno prednost.
Digitalizacija postaja eden najpomembnejših gonil sodobnega razvoja. Spreminja način interakcije vlad in državljanov, delovanje podjetij ter organizacijo izobraževanja, zdravstva in mednarodne trgovine. Za Kazahstan razvoj digitalnih tehnologij ponuja priložnost za pospešitev gospodarske modernizacije, izboljšanje javnih storitev ter razširitev dostopa do znanja in inovacij.
Ključni pogoj za digitalno preobrazbo je vzpostavitev celovitega ekosistema, ki združuje vladne agencije, univerze, raziskovalne centre, podjetnike in mednarodne tehnološke partnerje. Trajnostni rezultati niso odvisni le od uvajanja novih programskih rešitev, temveč tudi od razvoja znanj in spretnosti, zagotavljanja dostopa do digitalne infrastrukture, zaščite podatkov in gradnje zaupanja v tehnologijo.
Umetna inteligenca pritegne posebno pozornost. Njena uporaba ponuja možnosti za izboljšanje industrijske učinkovitosti, izboljšanje načrtovanja prometa, analizo kmetijskih podatkov, napredek personalizirane medicine in avtomatizacijo upravnih procesov. Hkrati širša uporaba umetne inteligence zahteva odgovoren pristop k varnosti, algoritmični preglednosti, varstvu osebnih podatkov in usposabljanju delovne sile. V indeksu pripravljenosti javnih institucij na umetno inteligenco za leto 2025, ki ocenjuje pripravljenost javnih institucij za uporabo umetne inteligence, se je Kazahstan uvrstil na 60. mesto med 195 državami. Ti rezultati kažejo na napredek, vendar bodo za nadaljnje izboljšanje potrebne trajne naložbe v znanost, univerze, razvoj delovne sile in uvajanje tehnologije v gospodarstvo. Na lestvici ZN za razvoj e-uprave (eGov) se je Kazahstan z 29. mesta povzpel na 24. mesto na svetu in se uvrstil med 25 najboljših digitalnih vlad.
Niti naravni viri, geografska lega, niti tehnološka infrastruktura, sami po sebi ne morejo zagotoviti trajnostnega razvoja. Navsezadnje so odločilni dejavniki znanje, spretnosti, zdravje in iniciativnost ljudi.
Pomembno bogastvo je tudi kulturna raznolikost Kazahstana. Kazahstanski jezik in nacionalne tradicije so bistveni del zgodovinske dediščine države, večjezičnost in odprtost za mednarodno sodelovanje pa državljanom širita možnosti v izobraževanju, znanosti, diplomaciji in gospodarstvu.
Ohranjanje zgodovinskega spomina, razvoj kulture in podpiranje ustvarjalnih pobud niso sekundarni cilji; so del dolgoročnega družbenega razvoja. Krepijo vezi med generacijami, pomagajo oblikovati državljansko identiteto in omogočajo Kazahstanu, da se predstavi mednarodnemu občinstvu s svojo zgodovino, umetnostjo, literaturo in tradicijo.
Leta 2026 je Kazahstan vstopil v novo fazo ustavnega razvoja: ustava, sprejeta na državnem referendumu 15. marca, je začela veljati 1. julija 2026. Uradna gradiva o novem temeljnem zakonu poudarjajo pomen suverenosti in neodvisnosti, človekovih pravic in svoboščin, nadvlade ustave, nacionalne enotnosti, znanja, inovacij in razvoja človeškega kapitala.
Sodelovanje s Slovenijo – državo, s katero Kazahstan deli več kot tri desetletja diplomatskih odnosov, medsebojnega spoštovanja in skupnega interesa za praktično partnerstvo – ima posebno mesto v evropski zunanji politiki Kazahstana.
Diplomatski odnosi med Republiko Kazahstan in Republiko Slovenijo so bili vzpostavljeni 20. oktobra 1992. V zadnjih 34 letih se je dvostransko sodelovanje postopoma širilo in vključevalo politični dialog, trgovino, naložbe, industrijsko sodelovanje, kulturo, izobraževanje in znanstvene vezi.
Pomemben mejnik v razvoju dvostranskih odnosov je bil uradni obisk slovenske predsednice Nataše Pirc Musar v Kazahstanu marca 2025. Doseženi dogovori so dali nov zagon razpravam o možnostih gospodarskega sodelovanja in praktičnem izvajanju skupnih pobud. Leta 2024 je Kazahstan odprl veleposlaništvo v Sloveniji, s čimer je ustvaril dodatne institucionalne zmogljivosti za razvoj dvostranskih odnosov.
Gospodarsko sodelovanje med državama ima precejšen potencial. Kazahstan zanima evropska tehnologija, naložbe in proizvodno strokovno znanje, medtem ko imajo slovenska podjetja izkušnje na področju farmacije, medicinske tehnologije, industrijske opreme, digitalnih rešitev in drugih sektorjev z visoko dodano vrednostjo.
Med obetavna področja sodelovanja spadajo farmacija in biotehnologija, digitalizacija, umetna inteligenca, promet in logistika, energetika, industrijsko sodelovanje in razvoj infrastrukture. Praktična vprašanja vključujejo uporabo pristanišča Koper v Sloveniji za širitev prometnih in logističnih povezav Kazahstana z evropskimi trgi.
Blagovna menjava med Kazahstanom in Slovenijo je leta 2025 znašala 193,5 milijona evrov, kar je 20,6-odstotno povečanje v primerjavi z letom 2024. Blagovna menjava je leta 2024 znašala 160,4 milijona evrov, od januarja do avgusta 2026 pa 132,2 milijona evrov. Nadaljnja poglobitev sodelovanja ne bo vključevala le povečanja obsega trgovine, temveč tudi širitev skupnih projektov, proizvodnih povezav, izmenjave tehnologije in stikov med poslovnimi skupnostmi. Medvladni mehanizmi, neposredni stiki med podjetji, sodelovanje med raziskovalnimi ustanovami in razvoj izobraževalnih programov lahko v tem procesu igrajo pomembno vlogo.
Humanitarne vezi ostajajo enako pomembne. Izmenjave med univerzami, sodelovanje med raziskovalci, kulturni dogodki in turistični stiki pomagajo ljudem v obeh državah, da se bolje seznanijo z zgodovino, tradicijo in sodobnimi dosežki drug drugega. Te vezi zagotavljajo močno javno podlago za dolgoročno partnerstvo.
34. obletnica diplomatskih odnosov je primeren trenutek ne le za pregled stanja, temveč tudi za opredelitev novih praktičnih prednostnih nalog. Kazahstan in Slovenija imata potencial za nadaljnjo širitev sodelovanja, pri čemer se opirata na komplementarno naravo svojih gospodarstev, skupni interes za inovacije in zavezanost krepitvi vezi med Srednjo Evropo in Srednjo Azijo.
Obletnica sprejetja Deklaracije o državni suverenosti vrača k izvorom sodobnega Kazahstana in opominja, da državnost ni le zgodovinska zapuščina, temveč tudi trajna odgovornost za prihodnost države.
V zadnjih desetletjih je Kazahstan vzpostavil lastne državne institucije, okrepil mednarodne vezi, razvil svoje gospodarstvo in razširil svojo udeležbo v regionalnih in svetovnih zadevah. Hkrati pa nadaljnji napredek zahteva trajna prizadevanja za diverzifikacijo gospodarstva, izboljšanje kakovosti javnega upravljanja, razvoj človeškega kapitala, posodobitev tehnologije in krepitev odpornosti infrastrukture.
Odnosi s Slovenijo so del širše strategije Kazahstana za krepitev partnerstev z evropskimi državami. Skupni projekti v industriji, farmaciji, logistiki, znanosti in digitalnih tehnologijah lahko prispevajo ne le k rasti dvostranske trgovine, temveč tudi k novim povezavam med gospodarstvi Srednje Azije in Evropske unije.
Kazahstan vstopa v naslednjo fazo svoje zgodovine, pri čemer se opira na svoje izkušnje, gospodarski potencial in človeški kapital. Sposobnost države, da se spopade z izzivi 21. stoletja in ustvari nove priložnosti za prihodnje generacije, bo odvisna od tega, kako uspešno bo te vire združila z močnimi institucijami, inovacijami in mednarodnim partnerstvom.
Ljubljana/Bruselj/Washington/Astana, 20. oktober 2026
BY AIMAN NAKISPEKOVA in EDITOR’S PICKS, INTERNATIONAL on 19 OCTOBER 2026 ASTANA – Slovenia’s Port of Koper sees opportunities to strengthen transport links with Kazakhstan through the Middle Corridor and share its digital port-management expertise to improve cargo handling and logistics efficiency, said Nevenka Kržan, president of the port’s management board, in an interview with The Astana Times.
The potential cooperation comes as Kazakhstan seeks to strengthen its position along the Trans-Caspian International Transport Route, also known as the Middle Corridor, which connects Asia and Europe through Central Asia, the South Caucasus and Türkiye. Kržan said Luka Koper had developed its own information technology systems in cooperation with an IT company, supporting billing, predictive analytics, storage planning and warehouse management. These systems could offer useful experience for Kazakhstan’s ports as they work to improve operational efficiency and handle growing cargo volumes. “We are always ready and willing to assist. We developed our own IT systems, which have grown with us over the years, and they could be useful for your ports as well,” she said.
The port’s digital systems allow operators to track cargo in real time and manage storage more efficiently. Kržan said the port can locate individual vehicles among tens of thousands stored on its premises. “We can have almost 45,000 cars in the port at one time, and we know where each car is. Our systems are efficient, predictive and operate in real time,” she said.
Building stronger links with Kazakhstan
Building stronger links with Kazakhstan Kržan described her visit to Kazakhstan as an initial step toward identifying opportunities for closer cooperation. She noted that Luka Koper would like to establish direct connections with Kazakh railway operators, freight forwarders, logistics companies and agents. “We have a very active port community. We know that without freight forwarders, agents and logistics companies, we cannot do anything on our own,” she said, emphasizing the importance of coordination across the logistics chain. She added that cooperation could extend beyond commercial arrangements to exchanging best practices and improving coordination among ports, railways and customs authorities. The port has also introduced a single point of contact to coordinate customs officers and other inspection services, including food inspections, with the aim of reducing paperwork and streamlining procedures. These practices could be relevant to Kazakhstan as it works to address logistical bottlenecks and improve the movement of cargo across different transport systems. In 2025, Kazakh President Kassym-Jomart Tokayev and Slovenian President Nataša Pirc Musar discussed expanding transport and logistics cooperation, including the potential involvement of Luka Koper in the Middle Corridor. Slovenian Minister of Infrastructure and Energy Jernej Vrtovec also highlighted the importance of strengthening transport connections between Europe and Asia. Kazakhstan’s strategic geographical position made it a key partner in developing these connections. “Slovenia attaches great importance to the further development of safe, efficient and resilient transport connections between Europe and Asia, as well as to the diversification of transport routes and supply chains. In this context, we recognize the increasingly important role of the Middle Corridor, which provides an important link and offers opportunities for further strengthening multimodal connectivity,” he said in a recent statement.
A gateway to Central Europe
Located on the northern Adriatic coast, the Port of Koper connects maritime shipping routes with rail and road networks serving Central and Eastern Europe. Its proximity to major European markets and its position at the intersection of the Baltic-Adriatic and Mediterranean transport corridors are among its main competitive advantages. Kržan highlighted that the port’s location and established rail and road connections make it a convenient entry point for cargo arriving from the Middle East and Far East. “We are a multipurpose port. We were established almost 70 years ago, and we are focused primarily on two major cargo groups: containers and cars,” she said. In 2025, Luka Koper handled around 23 million tons of cargo, including 1.27 million twenty-foot equivalent units (TEUs), a standard measure of container capacity. The port also handled nearly 915,000 vehicles, maintaining its position as a major automotive hub in the Mediterranean. “We are not competing with northern European ports because they are much bigger. But we are the main gateway to Central Europe and offer one of the shortest routes from the Middle and Far East to this part of the world,” Kržan said. The port is continuing an investment program launched under its 2024-2028 strategy. The planned investment cycle totals 785 million euros (US$883 million) and includes expanding container facilities and increasing vehicle storage capacity. “The container terminal’s annual capacity is expected to reach up to 1.8 million TEUs once the planned expansion is complete. The port is also building a multi-story garage with space for around 11,600 vehicles. Together with existing facilities, the garage will provide covered parking for around 25,000 vehicles,” Kržan said.
Connecting the Middle Corridor with European markets
The Middle Corridor has gained importance as countries seek to diversify trade routes and strengthen transport links between Asia and Europe. For Kazakhstan, the route provides an alternative connection to European markets through the Caspian Sea, the South Caucasus and Türkiye. Kržan noted that the corridor could create opportunities not only for transport and logistics but also for regional production, manufacturing and closer economic cooperation. She identified the possibility of establishing more direct shipping connections between Istanbul and Koper as one area worth exploring. “I think it would be very important if cargo currently going through Istanbul could be transported directly by ship to our port. That would mean shorter transit times, greater efficiency and lower carbon emissions for customers in Central Europe,” she said. Kržan said the port serves markets across Central Europe, including Hungary, Austria, the Czech Republic, Slovakia, southern Germany and southern Poland. Around 85% of the cargo passing through Koper is destined for markets outside Slovenia. She added that maritime transport can sometimes be more efficient than rail, depending on the cargo and route. Closer coordination between shipping lines and logistics operators could help identify the most effective transport options. “As trade routes continue to evolve, developing new connections and strengthening existing partnerships will become increasingly important. We can cooperate not only commercially but also by exchanging good practices,” Kržan said.
https://astanatimes.com/2026/10/slovenian-port-seeks-stronger-transport-links-with-kazakhstan/
ПОЛОЖЕНИЕ
о творческом конкурсе «OQ Startup» среди соотечественников, проживающих за рубежом
III. Сроки проведения конкурса
In accordance with the Decree of the Government of the Republic of Kazakhstan dated October 10, 2026, «On the Rules for the Entry and Stay of Immigrants in the Republic of Kazakhstan, as well as their Departure from the Republic of Kazakhstan» an electronic entry permit «QazETA» will become mandatory starting July 1, 2027. Failure to possess such a permit will constitute grounds for denying an immigrant entry into the Republic of Kazakhstan.
During the period from November 1, 2026, to June 30, 2027, the absence of a permit shall not constitute grounds for denial of entry. The foreign national will be informed of the requirement to obtain such a permit.
REFERENCE INFORMATION
on the procedure for obtaining an electronic entry permit to the Republic of Kazakhstan
The electronic prior entry permit to the Republic of Kazakhstan applies to foreign nationals from countries with a visa-free entry regime to Kazakhstan (85 countries, including Slovenia).
Important. During the stages from 1 November 2026 to 30 June 2027, the absence of a permit does not result in refusal of entry on this ground; the foreign national is informed of the need to obtain it.
Application submission. In electronic form via the QazETA digital platform, no later than 72 hours before the planned date of entry. Identification and/or authentication of the applicant is provided for.
Validity period of the permit. 180 calendar days. The permissible periods of stay in Kazakhstan are determined separately in accordance with paragraphs 14 and 24 of the Rules.
Cost of obtaining the permit — free of charge.
Document at the border. When crossing the border, a valid passport or other identity document used when submitting the application must be presented.
Check at the border. Possession of a permit does not preclude refusal of entry on the grounds provided for in Article 48 of the Law of the Republic of Kazakhstan “On Population Migration”.
29 categories of exemption are provided for, subject to the availability of supporting documents.
1) heads of foreign states, governments, international organizations and members of their families;
2) members of parliaments, governments of foreign states, international organizations and members of their families;
3) honorary consuls of the Republic of Kazakhstan and members of their families;
4) holders of diplomatic passports, service passports, as well as passports of international organizations with a status equivalent to that of diplomatic agents traveling to the Republic of Kazakhstan to work in diplomatic and equivalent missions of foreign states, international organizations and/or their representations, as well as employees of consular institutions of foreign states accredited in the Republic of Kazakhstan;
5) holders of an accreditation certificate of the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan;
6) diplomatic couriers carrying diplomatic mail, upon presentation of a courier letter;
7) foreign nationals arriving in the Republic of Kazakhstan at the invitation of the Administration of the President of the Republic of Kazakhstan, the Kurultai of the Republic of Kazakhstan, the Supreme Court of the Republic of Kazakhstan, the Office of the Government of the Republic of Kazakhstan, law enforcement and special state bodies, the Ministry of Defense of the Republic of Kazakhstan, the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan;
8) persons under the age of sixteen;
9) persons aged sixty-five and over;
10) transit passengers remaining in the transit zone of international airports without crossing the State Border of the Republic of Kazakhstan;
11) foreign nationals and stateless persons holding a valid visa of the Republic of Kazakhstan;
12) foreign nationals holding a temporary residence permit in the Republic of Kazakhstan;
13) foreign nationals holding a residence permit in the Republic of Kazakhstan;
14) persons recognized as refugees in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan;
15) asylum seekers;
16) members of aircrew, subject to an entry in the general declaration (flight assignment);
17) members of crews of sea and river vessels, subject to an entry in the crew list or an extract therefrom;
18) members of train, refrigerator and locomotive crews according to formation sheets approved for each trip;
19) employees of intergovernmental courier service, subject to service or travel certificates (orders) issued by the competent authorities of the Parties’ states;
20) law enforcement officers escorting suspects, accused persons and convicts, subject to service or travel certificates (orders), unless otherwise provided for in international treaties ratified by the Republic of Kazakhstan;
21) members of official state and government delegations of states and persons accompanying them;
22) employees servicing cross-border facilities located on the territory of the Republic of Kazakhstan, subject to service certificates (name lists certified by the management of organizations / local executive body);
23) passengers of aircraft that made an emergency (forced) landing at international airports of the Republic of Kazakhstan;
24) passengers of sea vessels that made an emergency (forced) call at international ports of the Republic of Kazakhstan;
25) persons crossing the State Border of the Republic of Kazakhstan in connection with search and rescue operations, if provided for by international agreements ratified by the Republic of Kazakhstan;
26) persons arriving to participate in humanitarian missions or the elimination of the consequences of emergency situations at the invitation of state bodies of the Republic of Kazakhstan;
27) employees of medical organizations as part of a medical assistance team arriving in the Republic of Kazakhstan for the purpose of providing emergency medical care;
28) drivers of goods vehicles (whose maximum permissible mass, including trailer, exceeds 6 tonnes, or whose maximum useful load, including trailer, exceeds 3.5 tonnes) engaged in the international carriage of goods; drivers of buses with more than 12 seating places excluding the driver’s seat engaged in the international carriage of passengers; as well as when transiting through the territory of the Republic of Kazakhstan;
29) persons accompanying the bodies of deceased persons for burial, including those in transit.
Refusal to issue a permit is carried out on the grounds provided for in Article 48 of the Law of the Republic of Kazakhstan «On Population Migration».
Cancellation of an electronic permit is provided for in the following cases:
Notification of refusal to issue or of cancellation is sent to the foreign national via the digital platform.
The Presidents officially launched a 380-kilometre fiber-optic communication line connecting Kazakhstan and Azerbaijan across the seabed of the Caspian Sea.
The project was implemented jointly by Kazakhtelecom JSC and Azerbaijan’s AzerTelecom. The fiber-optic line will form part of a new communications route linking Kazakhstan, other Central Asian countries and China with Europe. It can also be connected to submarine cable systems in the Mediterranean and Black Seas.
The project is of strategic importance for the development of Kazakhstan’s digital economy. In particular, the Trans-Caspian Fiber-Optic Line will provide our country with additional international connectivity and create the conditions necessary for attracting global technology companies and advancing cloud services and artificial intelligence infrastructure.
At the launch ceremony of the large-scale project, President Kassym-Jomart Tokayev stated that the fiber-optic communication line would generate a powerful synergistic effect, reinforcing the joint efforts of Kazakhstan and Azerbaijan to develop the Middle Corridor.
“We have launched a very important project that will have international significance. Most importantly, it represents a new type of corridor. This is not a transport corridor, but something entirely new that reflects the realities of the modern era – the era of digitalization. It is a fundamentally new format of cooperation, a kind of digital embodiment of the Middle Corridor,” the President of Kazakhstan emphasized.
In turn, President of Azerbaijan Ilham Aliyev described the launch of the fiber-optic communication line as another step towards strengthening cooperation between Central Asia and Azerbaijan.
“Last year, Azerbaijan was admitted as a full-fledged member of the Consultative Meetings of the Heads of State of Central Asia. This year, I participated as a full-fledged member of this format. This project represents another contribution to deepening cooperation, as the fiber-optic communication lines will be used by both Central Asian and South Caucasus countries, as well as countries across the wider region. Today, we have launched a global project,” the President of the Republic of Azerbaijan said.
The opening ceremony also featured remarks by Deputy Prime Minister and Minister of Artificial Intelligence and Digital Development Zhaslan Madiyev, Azerbaijan’s Minister of Digital Development and Transport Rashad Nabiyev, and Chairman of the Management Board of Kazakhtelecom JSC Bagdat Mussin.
In the presence of the heads of state, a ceremony was held to exchange the signed Agreement on Cooperation for the Development of the Trans-Caspian International Transport Route between the Government of the Republic of Kazakhstan and the Government of the Republic of Azerbaijan.
The international audit and consulting company EY has presented a new edition of Doing Business in Kazakhstan 2026, a guide for foreign companies, investors and entrepreneurs interested in entering the Kazakh market and developing business cooperation with Kazakhstan.
The publication is intended to help international businesses better navigate the business environment in Kazakhstan, including key regulatory and tax aspects of working in the national market. Such analytical materials are of particular importance for companies that assess the prospects for international expansion, plan investment projects, or consider Kazakhstan as a regional business partner.
Kazakhstan has consistently strengthened its position as an important economic center of Eurasia, offering opportunities for the development of international trade and economic cooperation, attracting investments and expanding business ties. In this context, up-to-date information about the country's legal and tax environment is becoming an important practical resource for foreign entrepreneurs, allowing them to make more informed decisions when planning to enter the market.
For foreign companies, the Doing Business in Kazakhstan 2026 guide can be a useful starting point when studying the business environment of Kazakhstan, assessing the prospects for cooperation with Kazakhstani partners and preparing for the implementation of joint projects. It is of particular interest to enterprises considering the possibilities of expanding exports, developing investment cooperation and establishing long-term business contacts in Central Asia.
The EY publication helps to make information about Kazakhstan more accessible to the international business community and provides interested companies with an additional tool for preliminary study of business conditions in the country.
You can read the Doing Business in Kazakhstan 2026 guide on the official EY website: https://www.ey.com/content/dam/ey-unified-site/ey-com/en-kz/services/tax/documents/ey-doing-business-in-kazakhstan.pdf
Representatives of the Slovenian business community who are interested in exploring investment, trade and economic opportunities in Kazakhstan are encouraged to use this guide as one of the information resources when planning further cooperation with Kazakhstani partners.
Қадірлі отандастар!
Құрметті Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері!
Еліміздің ең жоғары консультативтік мекемесі – Қазақстан Халық Кеңесінің алғашқы сессиясының ашылуы баршаңызға құтты болсын!
Бүгін еліміз үшін аса маңызды күн, шын мәнінде тарихи оқиға деп айтуға толық негіз бар. Қазақстан Халық Кеңесі мемлекетіміздің саяси жүйесінде айрықша орын алатын, конституциялық мәртебесі бар бірегей институт болатынына күмәнім жоқ.
Қазір Қазақстан ауқымды өзгерістер кезеңін бастан өткеруде. Қоғамымыздың барлық саласында түбегейлі реформалар іске асырылуда. Алайда реформалар мен өзгерістер осымен өз мәресіне жетті деп мүлдем айтуға болмайды. Бұл жұмыс міндетті түрде жалғасады.
Біз билік жүйесін заман талабына сай жаңғырту ісін қолға алдық. Елімізде Халық Кеңесінің құрылуы соның бір айқын дәлелі екені анық. Мемлекет өміріндегі бұл маңызды үдеріс осыдан тура бір жыл бұрын басталды, мұны сіздер жақсы білесіздер.
Мен былтырғы халыққа Жолдауымда бір палаталы Парламент құру туралы бастама көтердім. Аталған ұсыныс қоғамымызда қызу әрі кең ауқымда талқыланды. Ел ішінде ашық, шынайы пікірталас болды. Азаматтарымыздың тарапынан мыңдаған ұсыныстар, ой-пікірлер айтылды. Осылайша, талқылаудың соңы кейінгі 30 жылда болмаған мазмұны терең конституциялық реформаға ұласты.
Биыл 15 наурызда жалпыұлттық референдум арқылы тұтас елімізді өрлеу дәуіріне бастайтын қастерлі құжатты – Конституциямызды қабылдадық. Бұл маңызды тарихи оқиға халықаралық қауымдастық тарапынан зор ықылас пен қызығушылық туғызды. Өйткені қазіргідей бұлыңғыр, тұрақсыз әлемде жаңа Конституцияның қабылдануы бүкіл дүние жүзі тарихында өте сирек кездесетін жағдай деп айтуға болады. Беделді саясаткерлер мен сарапшылар Қазақстанның бұл қадамын шын мәнінде бірегей саяси оқиға деп бағалап, мұны батылдық пен жасампаздықтың жарқын көрінісі ретінде мойындау қажет екенін бірауыздан айтуда.
Конституция халқымыздың мәңгілік темірқазығы және Әділетті, Озық, Таза Қазақстанның мызғымас арқауы ретінде елімізді жарқын келешекке апаратыны сөзсіз. Конституциялық реформа нәтижесінде біз еліміздің заң шығарушы органы – Құрылтайдың алғашқы сайлауын өткіздік. Шетелдік сарапшылардың пайымдауы бойынша сайлау жоғары деңгейде, мінсіз өтті. Халық қолдаған Құрылтайға бес партия кірді. 28 тамыз күні депутаттар өз жұмысына кірісті. Үкіметтің жаңартылған құрамы жасақталды. Вице-Президент тағайындалды. Жаңа мемлекеттік мекеме – Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты құрылды. Міне, бүгін Қазақстан Халық Кеңесі де өз қызметін бастап отыр. Осы тарихи оқиғаның мән-мағынасын ешқашан жадымыздан шығармайық, құрметті отандастар!
Түптеп келгенде, бір жылдың ішінде ұлт тағдырына тікелей ықпал ететін аса маңызды оқиғалар болды. Біз аз ғана уақытта тұтас мемлекет пен бүкіл қоғамның сипатын өзгерткен аса ауқымды реформаларды сапалы жүзеге асырдық. Ал қазіргі таңда бұл өркениетті, жасампаз және ең бастысы біртұтас ұлттың ғана қолынан келетін іс деп ашық түрде айтуға болады. Азаматтарымыз елімізде жүргізілген реформалардың тікелей куәгері болып, сол өзгерістердің нақты нәтижесін көріп отыр.
Соңғы 7 жылда ішкі жалпы өнім 29 пайызға артып, 306 миллиард долларға жетті. Алтын-валюта резерві және Ұлттық қор активтерінің көлемі 138 миллиард доллардан асты. Осы кезеңде елімізге 162 миллиард доллардан астам инвестиция тартылды. Шағын және орта бизнестің экономикадағы үлесі 40 пайыздан асты.
Қазақстанда жыл сайын 20 миллион шаршы метрден астам тұрғын үй бой көтереді. 2019 жылдан бастап 1 миллионнан астам оқушыға арналған 1342 мектеп салынды. Азаматтардың орташа өмір сүру ұзақтығы 76 жасқа жетті. Сондай-ақ 1200-ден астам денсаулық сақтау нысаны ашылды. Осы уақыт ішінде 35 мың шақырымнан астам автокөлік жолы салынып, жөнделді.
Мұның бәрін тарихымыздағы ең жоғары көрсеткіш деуге болады. Белсенді жұмыстың нәтижесінде Қазақстан әлемнің бәсекеге қабілетті 40 елінің қатарына енді. Біз алдағы уақытта да халықтың әл-ауқатын жақсарту үшін табанды еңбек ете береміз.
Халықаралық ынтымақтастықты тереңдетіп, елімізге келетін инвестиция көлемін ұлғайтуымыз қажет. Өздеріңізге мәлім, мен мемлекетіміздің басшысы ретінде халықаралық жиындарға жиі қатысып, көптеген елдердің көшбасшыларымен, инвесторлармен кездесулер өткізіп жүрмін. Астанада да жоғары деңгейдегі іс-шараларды өткізіп, мемлекет басшыларымен және халықаралық ұйым жетекшілерімен келіссөздер жүргізіп жатырмын.
Алдымда тұрған мақсат айқын: бұл – Қазақстанды орта держава ретінде бүкіл дүние жүзіне мейлінше кең ауқымда паш ету, тарихымыз бен мәдениетімізді халықаралық қауымдастық деңгейінде дәріптеу, мемлекетіміздің мүддесін қорғау және еліміздің әлеуетін жан-жақты насихаттау. Басқа ойым жоқ. Сондықтан мұның бәрін бүкіл халқымыздың мақсаты деп күмәнсіз айтуға болады.
Қадірлі қауым!
Мен елдегі түйткілдерді ашық талқылайтын, жұрттың ұсыныс-пікірлерін сараптап, нақты шешімдер ұсынатын арнайы институт құруды көптен бері жоспарлап жүрдім. Оның құрылымы, атқаратын жұмысы жөнінде ұзақ ойландым. Кеңестің атауын Конституциялық реформа жөніндегі комиссияға өзім ұсындым. «Қазақстан Халық Кеңесі» деген атау жаңа институттың жалпыұлттық сипатын көрсетеді.
Конституцияға сәйкес мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы және Егемендік иесі, бұл – халық. Сондықтан жұртшылықтың мүддесін қорғайтын бірегей органның атауында «Халық» сөзінің тұруы – өте қисынды, орынды, себебі, бұл – заңдылық. Бұған қоса, «Қазақстан Халық Кеңесі» атауы – Конституцияда бекітілген бірыңғай әрі ресми нұсқа. Бұл жаңа органның мәртебесі биік, жауапкершілігі жоғары екенін айшықтайды.
Бұған дейін елдік істерге қатысты маңызды міндеттерді Қазақстан халқы ассамблеясы, Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі, Ұлттық құрылтай және басқа да консультативтік-кеңесші органдар атқарып келді. Бұл институттар өздеріне жүктелген тарихи миссияны толығымен орындады. Қазақстан халқы ассамблеясы ел бірлігін нығайтуға өлшеусіз үлес қосты. Қазақстанды бейбітшіліктің, өзара сенім мен келісімнің ошағы ретінде жер жүзіне танытуға ықпал етті.
Қоғамдық сенім кеңесі сындарлы диалог арқылы жаңа саяси мәдениетті орнықтыруға атсалысты. Ал Ұлттық құрылтайдың мүшелері осы жалпыұлттық диалогті одан әрі тереңдете түсті. Бұл құрылым аясында практикалық тұрғыдан құнды бастамалар көтерілді. Соның арқасында 26 заң қабылданды, тағы 10 заң жобасы Құрылтайда қаралады. Мен осы сәтті пайдалана отырып, мемлекеттік маңызы бар істерге белсене араласқан, отаншыл болудың озық үлгісін көрсеткен әрбір азаматқа шынайы ризашылығымды білдіремін.
Дегенмен уақыт бір орында тұрмайды, бұл – өмірдің заңы. Сондықтан заманның тұрпаты да, талабы да өзгеріп отырады. Өркениетті ел болу – жаһан көшінен қалмай, үнемі бәсекеге қабілетті болу деген сөз. Біз ұлттық сана-сезімге серпіліс беріп, жұртымызды ортақ мүддеге жұмылдыру үшін қоғамдық диалогті одан әрі дамыта түсуіміз қажет. Қазақстан Халық Кеңесін құрудағы басты мақсатымыз да – осы.
Ел тарихында алғаш рет қоғам мүддесі жолында еңбек етіп жүрген түрлі топтағы адамдар бір құрылым аясында бірікті. Мұны «Түрлі көзқарас – біртұтас ұлт» тұжырымдамасының іс жүзіндегі нақты көрінісі деп айтуға болады.
Қазақстан Халық Кеңесінің құрылуы жалпыұлттық бірлігіміздің анағұрлым нығайып, институционалдық сипатқа ие болғанын көрсетті. Осылайша, Қазақстан Халық Кеңесінде ел ынтымағын күшейте түсетін тиімді, алдын ала мұқият зерттелген бастамалар жүзеге асырылады. Осы орайда, Қазақстан Халық Кеңесінің конституциялық мәртебесіне тағы да назар аударғым келеді. Бұл қадам орасан зор мүмкіндіктерге жол ашады.
Алайда мына нәрсені бірден түсініп алған жөн. Халық Кеңесі – Құрылтайға балама мекеме емес. Кеңес мүшелері Құрылтайдың құзыретіне кіретін жұмыспен айналыспайды. Депутаттардың қызметіне араласпайды. Заң бойынша осындай әрекеттерге құқы жоқ. Тиісінше, Құрылтай депутаттарының да Халық Кеңесінің жұмысына араласуға хақы жоқ.
Бәрінің алдында тұрған басты мақсат: екі институт та бір-бірін толықтырып, бірлесе қызмет етуі керек. Сондықтан Халық Кеңесі мен Құрылтайдың комитеттері тығыз байланыста болып, үйлесімді түрде жұмыс істеуі қажет.
Алдымызда тұрған мақсат та – бір, Отанымыз да – бір. Сондықтан бәріміз біртұтас ел болып бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып Қазақстан халқы үшін табанды қызмет етуіміз керек. Заң жобаларын әзірлеу барысында жұртшылықтың ой-пікірін, талап-тілегін толыққанды ескеру қажет. Құрылтай мен Халық Кеңесі әрқашанда бірге болса, осындай мүмкіндік міндетті түрде пайда болады.
Қазақстан Халық Кеңесіне этномәдени бірлестіктердің, аймақтық мәслихаттар мен қоғамдық кеңестердің, сондай-ақ, қоғамдық ұйымдардың өкілдері кірді. Осылайша, мемлекет пен қоғам арасындағы байланыстың жаңа, ауқымды әрі біртұтас жүйесі қалыптасып отыр.
Бұған дейін еліміздің ұлттық идеологиясына қатысты көптеген талқылаулар болғанын білесіздер. 1 шілдеде заңды күшіне енген Конституциямыз осы мәселенің нүктесін біржола қойды деп айтсақ, орынды болар.
Конституцияда еліміздің өткені, бүгіні және келешектегі бейнесі айқын көрініс тапты. Конституция преамбуласында байырғы қазақ жерінде мемлекеттілігімізді нығайтып, Ұлы даланың мыңдаған жылдық тарихының сабақтастығын сақтауға баса мән беретініміз нақты жазылды. Бұл – төл тарихымызға тағзым ету, бабалар аманатына адал болу деген сөз.
Сонымен қатар Негізгі заңда адам құқықтары мен бостандығын қорғау, заң мен тәртіпті орнықтыру, бірлік пен ынтымақты сақтау, халықтың әл-ауқатын арттыру, білім мен ғылымды, инновацияны дамыту мемлекеттің мызғымас міндеті ретінде айқындалды.
Біртұтас ұлт ретінде өскелең ұрпақ алдындағы аса жоғары жауапкершілікті сезіне отырып, осы Конституцияны қабылдадық. Сол арқылы болашағы жарқын, бағдары айқын Әділетті, Озық әрі Күшті Қазақстанның берік негізін қаладық.
Азаматтарымыз Конституцияның ережелерін жақсы біліп, күнделікті өмірде қолданған сайын оның күші де, қуаты да арта түседі. Сол себепті мен Конституция әр адамның қолында жүретін, жұмыс үстелінде тұратын, жеке кітапханасынан орын алатын құжат болуға тиіс деп есептеймін.
Біз Конституцияда бекітілген қағидаттар мен құндылықтарды бүкіл ел болып дәріптеуіміз керек. Бірақ формализм мен науқаншылдықтан алшақ болғанымыз жөн, әйтпесе, осы аса маңызды жұмысты құртып, халқымыздың алдында ұятқа қаламыз.
Баяғы жартас – сол жартас болып, қағазбастылық көзқарасынан құтыла алмасақ, еш ілгерілеу болмайды. Бұл жұмысты шын жүрегімізбен, ақ ниетімізбен атқармасақ, қажетті нәтижеге жету өте қиын болады.
Біздің биік мақсаттарымыз, нақты жоспарларымыз бар. Оның бәрін табысты жүзеге асыру үшін бірлігімізді бекемдеп, белсенді, табанды жұмыс жүргізуіміз керек. Халық арасында Конституцияны түсіндіру, дәріптеу ісі, бұл – өте жауапты жұмыс, оған үстірт қарауға болмайды.
Осы саяси жұмысқа ілімі терең, тәжірибесі мол адамдарды шақыру керек, яғни заңгерлер, ғалымдар, мұғалімдер, еріктілер, кәсіпкерлер, ардагерлер мен мемлекет қайраткерлерін тарту керек болады.
Ал Президент Әкімшілігінің міндеті – бұл жұмыстың кешенді және жүйелі тұғырын қалыптастыру. Аталған міндетті жүзеге асыруды Вице-Президент Ерлан Тынымбайұлы Қаринге тапсырамын. Жұмыстың барысы туралы екі аптада бір рет Президентке тіке баяндайды.
Енді алдымызда тұрған нақты міндеттерге тоқталып өтейін.
Бірінші. Қазақстан халқының бірлігін нығайту – өте маңызды мәселе.
Сондықтан Қазақстан Халық Кеңесі сабақтастықты сақтап, Қазақстан халқы ассамблеясы мен Ұлттық құрылтайдың дәстүрі мен үздік тәжірибесін жалғастыруы қажет. Бұл ретте бүкіл жұмыстың сапасын жаңа саяси және ұйымдастыру деңгейіне көтерген жөн. Қабылданған шешімдер мен жүргізіліп жатқан реформалардың салдары этномәдени бірлестіктерге қалай әсер етеді деген орынды сауал, тіпті алаңдаушылық туындағанын білемін.
Қазақстан халқы ассамблеясы, шын мәнінде, өз жұмысын аяқтады. Бірақ бұл ұйым аясында қалыптасқан пайдалы институционалдық инфрақұрылым керексіз болып қалады дегенді білдірмейді. Сіздерге турасын айтайын: Қазақстан халқы ассамблеясының бірегей тәжірибесі ешқашан тарих қойнауына кетпейді, керісінше, Халық Кеңесінің жұмысында қолданылады.
Жаһанды тұрақсыздық жайлап, дүрбелеңге толы кезеңге тап болдық. Алпауыт мемлекеттердің арасындағы сенімге селкеу түсті. Осындай жағдайда Қазақстандағы уақыт тезінен өткен этносаралық келісім мен жалпыұлттық бірлік үлгісі алдағы уақытта да еліміздің қарқынды, орнықты дамуына берік негіз болады.
Біз этномәдени орталықтарға, театрларға, бұқаралық ақпарат құралдарына барынша қолдау көрсетеміз. Бұл – мемлекеттің конституциялық міндеті.
Менің ойымша, ортақ мәдени мұрамызды көздің қарашығындай сақтау, дәріптеу айрықша маңызға ие. Мұндай бай мұраға мемлекеттік шекара бөгет болмауға тиіс. Семейдегі Федор Достоевскийдің әдеби-мемориалдық музейінде күрделі реконструкция басталды. Бұл жұмыс толықтай демеуші қаражаты есебінен атқарылады.
Алдағы уақытта еліміздегі басқа да тарихи ескерткіштер мен музейлерді ретке келтіруіміз керек. Қазақстанның ауқатты азаматтары аталған ізгі бастамаға белсенді атсалысады деп ойлаймын.
Медиация институтына қолдау көрсету қажет. Өйткені бұл – кез келген кикілжіңнің алдын алып, қоғамдағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті нығайтатын әмбебап әрі пәрменді тетік.
Сонымен қатар алдымызда жастардың және спорт ұйымдарының, еріктілер желісінің, қайырымдылық қорларының жұмысына, Аналар мен Ақсақалдар кеңесінің қызметіне тың серпін беру міндеті тұр.
Бірнеше жыл бұрын елімізді бұрын-соңды болмаған су тасқыны әбігерге салды. Сол кезде этномәдени бірлестіктердің өкілдері зардап шеккен аймақтарға үлкен көмек көрсетті – қалпына келтіру жұмыстарына атсалысып, қиын жағдайға тап болған адамдарды жұбатты.
Мемлекет шын ниетпен жасалған бұл еңбекті бағалайды, халқымыз жақсылықты ешқашан ұмытпайды. Елдің ынтымақ-бірлігі, жасампаз отаншылдығы жарқырай көрінген осы мысал келесі ұрпақ ғибрат алатын бейне және фотоқұжаттарда сақталып қалуға тиіс. Жанкештілік пен жанашырлықтың үлгісін көрсеткен мұндай сәттер аз емес. Сондықтан жаңартылған саяси жүйеде Қазақстан халқы ассамблеясының тарихи рөлі еш кемімейді, керісінше, күшейе түседі.
Этномәдени бірлестіктердің өкілдері жоғары конституциялық мәртебеге ие болған Қазақстан Халық Кеңесінің құрамына да енді. Бұрын парламент квотасына сай Сенатқа Қазақстан халқы ассамблеясының 5 мүшесі ғана өтетін. Ал енді Халық Кеңесінің құрамына этномәдени бірлестіктердің 42 өкілі кірді. Мұның өзі көп жайтты аңғартады. Яғни олар Кеңес мүшелерінің үштен бірін құрайды. Еліміздің орнықты әрі табысты дамуы тұрғысынан ҚХА миссиясының маңызды екеніне осы айқын дәлел.
Қазіргі міндетіміз – өнімді жұмыс істеу. Ең алдымен, этносаралық және конфессияаралық келісімді нығайту тәсілдерін жоғалтпай, оны одан әрі жалғастырып әкеткен жөн.
Халық Кеңесі бірлік пен келісімнің жаңа тұжырымы әзірленетін орталық бола алады. Басқаша айтқанда, Халық Кеңесі этномәдени бірлестіктер мен осы салада қызмет ететін басқа да қоғамдық ұйымдарды бір мақсатқа біріктіруі керек.
Өңірлік деңгейде Достық үйлерінің жанынан ашылған «Қоғамдық келісім» желісі жұмысын жалғастырады. Этномәдени бірлестіктердің өкілдері жергілікті қоғамдық кеңестердің құрамына кіріп, Қазақстан Халық Кеңесіндегі тұрақты комитеттердің, салалық комиссиялардың және консультативтік-кеңес органдарының жұмысына қатыса алады.
Алайда жаңа мүмкіндіктер тың, айрықша жауапкершілік жүктейтінін де ескерген жөн. Дұрыс шешімді талап ететін түйткілдер шаш етектен. Осыған дейін бірнеше мәрте айтқанмын: ұлтты ұйыстырып, мемлекетіміздің іргесін бекемдейтін ең маңызды фактор – мемлекеттік тіл.
Бұрын болжаммен, долбармен ғана айтылатын жағдай қазір шындыққа айналды. Қазақ тілі қандай да бір әкімшілік, тіпті саяси мәжбүрлеусіз өрісі кеңейіп, көпшіліктің тіліне айналды. Әсіресе, жастарымыздың қазақ тілінде еркін, сауатты сөйлейтіні қуантады. Сіздер мұны көріп, біліп жүрсіздер.
Ана тіліміз мемлекеттік тіл ретінде сұранысқа ие, ұлттық мәдениетімізді, болмысымызды шырайлы да шұрайлы туған тіліміз арқылы көрсетеміз. Қазақ тілінде бір ауыз сөз айта алмау білімсіздік пен мәдениетсіздіктің белгісіне айналды. Мұның бәрі – мәжбүрлеуге емес, толеранттық пен сенімге негізделген ортақ жұмыстың нәтижесі.
Алайда бұл басқа тілдерден бас тарту керек дегенді білдірмейді, әрі оларды шеттетуге құқық бермейді. Өздеріңізге мәлім, Конституцияда тіліне, тегіне, ұлтына, дiни көзқарасы мен нанымына немесе кез келген өзге де себептерге байланысты кемсітуге тыйым салынған. Соған қарамастан ара-тұра кейбір тісқаққан арандатушылар әлеуметтік желіде ұлтараздықты қоздырып, әдейі отқа май құяды. Мына нәрсені түсінген жөн. Олардың көздегені біреу – қоғамды әлсіретіп, Қазақстанның Егемендігіне нұқсан келтіру, елді бірліктен айырып, бейбіт, алаңсыз өміріміздің астаң-кестеңін шығару. Расында олар балаларымыз бен немерелеріміздің бақытты болашағының тамырына балта шапқысы келеді. Сондықтан құқық қорғау органдары мен тұтас қоғам бұған табанды түрде қарсы тұруы керек. Конституцияда бекітілген «Заң мен тәртіп» қағидатына сай әрекет етуіміз қажет.
Тіл – Жаратқанның адам баласына берген ең үлкен игілігі, теңдессіз сыйы. Қандай да бір тілге қарсы күрес жүргізу – Жаратқанға, оның нығметіне қарсы шығу. Сірә, бұдан асқан ақымақтық болмас. Сондықтан тіл (қандай тіл болса да) бірлік пен өркениеттің өлшемі болуға тиіс. Бүгінгі таңда түрлі ұлттың жастары қазақ тілі мен мәдениетін кеңінен насихаттап жүр. Бұған қалай қуанбайсың? Олар, шын мәнінде, рухани дүниесі бай, бойында талант тұнған жандар. Достыққа дәнекер болған осындай адамдар қашанда жоғары құрмет пен қолдауға лайық. Мемлекет те оларды елеусіз қалдырмайды. Өйткені қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға, әлемдік үдерістердің өркениетті, табысты қатысушысы ретінде мемлекетіміздің абырой-беделін асқақтатуға осындай азаматтардың қосар үлесі зор.
Бірнеше жыл бұрын менің тапсырмаммен арнайы «Ел бірлігі» ордені тағайындалды. Бұл – ұлт тұтастығын нығайтып, қоғамдық келісімді қамтамасыз ету жолында жемісті еңбек еткен жандарға берілетін бәсі биік, айрықша марапат. Конституциялық мәртебеге ие және халық атынан өкілдік ететін ұйым ретінде осы жоғары наградаға лайықты үміткерлерді Қазақстан Халық Кеңесі ұсынғаны дұрыс әрі әділетті деп есептеймін.
Біз ауыл туралы көп айтамыз. «Ауыл – халқымыздың алтын бесігі» деп әрбір жиында айтып жүреміз. Расында, бұл – дұрыс. Бірақ қазіргі заманда бұл сөзді қайта-қайта айта берудің қажеті бар ма? Бәрімізге белгілі, дүние жүзінде «урбанизация» атты жаһандық үрдіс болып жатыр. Бүгінде өмірдің қызығы – қалада. Бұл да – шындық. Қазірдің өзінде біз қалада жиналып отырмыз. Сондықтан алдымызда тұрған маңызды әрі өзекті міндет: қала өркениетін дәріптеуіміз керек. Бұл істе өркениеттің озық талаптарына сай болуымыз қажет.
Кейбір жазушылар қалада тұрып жатқан жастарды екіге бөлетін болды: біріншісі – қалаларда тұрып жатқан «асфальт қазағы» немесе «шала қазақ», екіншісі – нағыз ауыл қазақтары. Бұл – дұрыс емес. Қазіргі таңда қалаларда өмір сүріп жатқан жастарымыз қазақ мектептерінде қазақ тілінде сапалы білім алуда. Сондықтан біртұтас халқымызды екіге бөлуді доғаруымыз керек. Мұндай әрекетті жасаудың ешқандай қажеті де, оған ешкімнің хақы да жоқ. Осыған байланысты таяуда Мәдениет және ақпарат министрлігіне тапсырма бердім. Жазушылар арасында қала тақырыбына арналған әдеби сайыстар өткізуіміз керек. Бұл халқымызға, әсіресе, жастарымызға керек дүние болмақ.
Бағзы замандардан бері Ұлы даламыз өркениеттер тоғысынан қуат алып, барша ұлттың салт-дәстүріне, діні мен мәдениетіне құрметпен қарайтын ашық әрі ынтымағы жарасымды мекен ретінде тарихтың талай асуынан өтті. Дүниедегі жақсы атаулыны жатсынбай, сіңіре білген ата-бабамыз Ұлы Жібек жолын мәдениеттер бір-бірімен біте қайнасып, жаңа білім, озық құндылықтар мен сол заманның үздік технологияларын алмасатын кеңістікке айналдырды. Шығыспен де, Батыспен де тығыз байланыс орнатудың арқасында халқымыздың ерекше менталитеті қалыптасты. Біздің қазіргі тарихымыз – осыған айқын дәлел. Этномәдени бірлестіктер кәдімгі «достық керуені» іспеттес. Олар игі мақсатқа жету жолында сапарын үзбейді. Міндетіміз – ынтымақ-бірлікті нығайтып, шынайы достық пен толеранттылықты келесі ұрпаққа аманаттап қалдыру.
Екінші. Халық Кеңесінің тағы бір маңызды міндеті – аймақтармен тығыз байланыс орнатып, олардың мүддесін қорғау.
Өздеріңізге мәлім, Кеңестің үштен бір бөлігі – аймақтан келген өкілдер. Олардың қатарында мәслихат депутаттары мен қоғамдық кеңес мүшелері бар. Бұл – жергілікті жердегі мәселелер республикалық деңгейде көтеріледі деген сөз.
Қоғамда «Сенат жұмысын тоқтатқан соң өңірлердің мүддесі ескерусіз қала ма?» деген сұрақ болуы мүмкін. Тіпті, мұндай сұрақтар болған деп айтсақ та, қате емес. Бірақ алаңдауға ешқандай негіз жоқ.
Аймақтардың үні бұдан былай Құрылтай мен Халық Кеңесі арқылы мемлекеттік органдарға жететін болады. Ауылда, ауданда, облыста нақты ісімен халықтың ықыласына, құрметіне ие болған азаматтар аз емес. Халық Кеңесі осындай мықты тұлғаларды елге танытып, олардың қабілетін одан әрі шыңдауға мүмкіндік беретін мекеме болмақ. Мен бұған кәміл сенемін.
Мәслихаттар Парламентпен тығыз байланыста жұмыс істейді. Олар аймақтағы мәселелерді орталыққа жеткізіп, заңдарды жетілдіруге қатысты өз ұсыныстарын тұрақты түрде беріп отырады.
Бірақ қоғамдық кеңестерде мұндай байланыс та, тәжірибе де болмаған. Сондықтан біз алғаш рет Халық Кеңесі арқылы осы жұмысты қолға аламыз.
Елдік мәселелер талқыланған кезде қоғамдық кеңестердің мүмкіндіктерін толық пайдалану қажет. Осы орайда, қоғамдық кеңестер туралы заңнаманы жетілдіру керек. Халық Кеңесі қоғамдық кеңестермен тұрақты байланысты жолға қойып, оларға арналған жан-жақты қолдау шараларын қарастыруы қажет.
Үкіметке Қазақстан Халық Кеңесімен бірлесіп, мұндай құрылымдардың кәсіби әлеуетін арттыру жолдарын пысықтауды тапсырамын.
Тағы бір маңызды мәселе – қоғамдық бақылауды жүзеге асыру. Бұл – Кеңес қызметінің негізгі бағытының бірі. Дегенмен қазір елімізде қоғамдық бақылауды жүргізудің бірыңғай және нақты тәртібі немесе біртұтас жүйесі жоқ. Бұл жұмысты бағалаудың ортақ өлшемдері де әзірленбеген. Халық Кеңесі қоғамдық бақылау саласын жүйелеп, оны ретке келтіруге атсалысуы керек. Бұл жұмысқа тәуелсіз сарапшылар мен кәсіби мамандарды көбірек тартқан жөн.
Мемлекет аймақтарды дамытуға тұрақты түрде баса мән береді. Бұл – мемлекеттің басты міндетінің бірі. Соңғы жылдары осы бағытта ауқымды жұмыс атқарылды. Еліміздің әр аймағында тұрғын үйлер, әлеуметтік нысандар, жолдар қарқынды салынып жатыр. Қазақстан тұтастай үлкен құрылыс алаңына айналып келеді. Мұны бәріңіз де көріп-біліп жүрсіздер. Ең бастысы, барлық құрылысты сапалы әрі уақтылы жүзеге асыру өте маңызды. Кейде жаңадан салынған кейбір нысандардың сапасы сын көтермейді, тіпті, қоғам талқысына түсіп жатады. Осындай салғырт жасалған жұмыстың кесірі қайғылы жағдайға әкеп соқтыруы да мүмкін.
Бұл тұрғыдан алғанда, жол саласындағы ахуал да мәз емес. Мысалы, «Талдықорған – Өскемен» күре жолының ашылғанына көп уақыт өтпесе де, тоза бастаған. Сондықтан жол сапасын бағалау жүйесін қайта қарау керек. Құрылыс жұмысын басынан аяғына дейін қатаң қадағалау қажет. «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» мекемесінің қызметін күшейту керек. Жалпы, осы салаға түбегейлі реформа жасаған жөн. Қоғамдық бақылауды күшейту қажет.
Инфрақұрылымды ауқымды жаңғырту аясында ондаған мың жаңа жұмыс орны ашылады. Болжам бойынша 2035 жылға дейін елімізге 2,9 миллион маман, соның ішінде 1,8 миллион жұмысшы маман қажет. Кадр тапшылығы, әсіресе, өнеркәсіп, құрылыс, ауыл шаруашылығы және ІТ саласында байқалмақ.
Қазіргі уақытта еліміздегі 763 колледжде 500 мыңнан аса студент оқиды. Ерте бастан кәсіптік бағдарлауға және дуальді оқытуға ерекше назар аударылып отыр. Қажетті машықтарды меңгерген, алайда салалық дипломы жоқ адамдар кәсіби біліктілікті тануға арналған 22 орталықта өз құзыретін растай алады.
Астанада жүзеге асырылып жатқан «Joltap» жобасын айрықша атап өткім келеді. Бұл – бизнестің тікелей қатысуымен жұмысшы және цифрлық сала мамандарын, атап айтқанда, тігінші мен дәнекерлеушіден бастап веб-әзірлеуші мен дизайнерге дейін даярлайтын қысқа мерзімді оқыту моделі. Үш жыл ішінде 22 мыңнан аса адам білім алып, 60 пайызы жұмысқа орналасты, екі мыңға жуық жан жеке кәсібін ашты. Осы табысты тәжірибені барлық өңірге тарату қажет.
Әр азаматтың өмірде өз орнын тауып, отбасын адал еңбекпен асырауына және Отанына пайдасын тигізуге жағдай жасау – ортақ міндетіміз.
Еліміздің келбетін және тұрпатын өзгерту, таза әрі тиянақты орта қалыптастыру – баршамыздың ортақ міндетіміз. Халқымызда «Ынтымақ түбі – игілік» деген сөз бар. Азаматтарымыз өздері тұрып жатқан елді мекенге қамқорлық танытқаны жөн. Әрбір адам өз үйін, ауылын, қаласын көркейтуге белсене атсалысқаны абзал.
Кейбір кәсіпкерлер тұтас ауылды гүлдендіруге зор ықпал етуде. Елімізде мұндай тамаша тәжірибелер аз емес, бар. Біз үшін елді мекендерімізді дамытуға, онда тұрып жатқан азаматтардың тұрмыс сапасын арттыруға әсер ететін кез келген бастама өте маңызды.
Аймақтарға пайдасы тиетін істен Халық Кеңесінің мүшелері де шет қалмауы керек. Бұл шаруаны тек мемлекетке жүктеп қоюға болмайды. Азаматтарымыз да бұл міндетке жауапкершілікпен қарап, белсенді, табанды және елге жанашыр болуы қажет.
Біз бірлігімізді нығайтып, халық игілігі үшін жұмыла жұмыс істеуіміз керек. Билік, өкілді органдар және азаматтық қоғам бірлесіп әрекет етсе, ауыл да, қала да, яғни, тұтас мемлекет өсіп-өркендейтіні анық. Қалаларды, көшелерді, саябақтарды тазалықта ұстау, еліміздің жаңа тұрпатын қалыптастыру, бұл – бүкіл халқымыздың болмысын өзгерту, мемлекетімізді дүние жүзіндегі ең өркениетті елдердің қатарына қосу деген сөз. Бұл – ұлттық намысымызға қатысты аса маңызды міндет.
Үшінші. Азаматтық қоғам институтын дамыту.
Азаматтардың мемлекеттік басқару үдерісіне тікелей қатысу тетіктерін құру – елді жаңғыртудың бір жолы. Дәл осы себепті Қазақстан Халық Кеңесі құрамының үштен бірі қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардың өкілдерінен жасақталды.
Бұл – трансформацияның жаңа кезеңі. Сол себепті жүріп өткен жолымызды объективті түрде талдап, келешектегі күрделі сын-қатерлерді шешудің жаңа тәсілдерін әзірлеуді талап етеді.
Елімізге популистер немесе мансапқорлар емес, кәсіби ортада мойындалған көшбасшылар мен түрлі саланың майталмандары, нағыз патриоттар қажет.
Көп жұмыс атқарылды. Мұны мойындау керек. «Үшінші сектор» тың серпін алып, қоғамдық бақылау тетіктері қалыптасты және кері байланыс жолға қойылды.
Алайда реформалар самарқаулықты көтермейді. Біз мұны жақында өткен жағдайдан сабақ алып, көкейімізге мықтап түйдік. Өзгерістер кезеңіндегі қысқа мерзімді кідірістің өзі тұрақтылықтың шырқын бұзып, аса ауыр салдарға ұрындыруы ықтимал.
Маған бірқатар республикалық қоғамдық бірлестіктің тек қағаз жүзінде тіркелгені, шын мәнінде, «айқайлап» тұратын атауларынан басқа түгі жоқ, жалған құрылымдар екені баяндалды. Мұндай ұйымдар азаматтар мүддесін қорғау үшін емес, басқа пиғылда, берісін айтсақ, мансапқорлық мақсатта құрылғаны анық.
Бұл кейбір жағдайда алаяқтыққа дейін жетті. Оған жол беруге болмайды. Сондықтан мұндай фактілер құқық қорғау органдарының назарына жолданады. Тек мемлекеттік тапсырысты игеру мақсатында құрылған «қызмет көрсету» ұйымдарының жұмысына тосқауыл қою қажет. Жалпы, Халық Кеңесі қоғамға ұйытқы болуға тиіс.
Елімізде көптеген консультативтік-кеңесші орган бар, алайда басым бөлігінің қызметі шашыраңқы, бір-бірін қайталайды. Олардың жұмысын үйлестіріп, сараптамалық әлеуетін біріктіру және келіп түскен ұсыныстарды жүйелеу Халық Кеңесіне жүктеледі.
Дегенмен «үшінші сектордың» басты міндеті – қоғамда Заң мен Тәртіп, Тазалық пен Табиғатты аялау қағидаттарын орнықтыру. Бұл жұмыстың маңызына бір сөзбен баға беру қиын. Сіздер осынау мемлекеттік және қоғамдық қағидаттардың мәні мен мақсатын жақсы түсінесіздер.
Өкінішке қарай, мәдениетсіздік фактілерімен жиі бетпе-бет келеміз. Табиғатты, қоғамдық орындарды қасақана ластайды. Қоғамға, мемлекетке қарсы мұндай бейбастақ әрекеттерге жазаны күшейткен дұрыс деп есептеймін. Басқа жол жоқ.
«Таза Қазақстан» дегеніміз – адамның айналасына жауапкершілікпен қарау дағдысы, азаматтық кемелдіктің көрсеткіші, мемлекет өркениетінің маңызды өлшемі.
Қалаларымыз бен ауылдарымыздың біразында жоғары экологиялық мәдениет пен қоғамдық тәртіп үлгісін көріп-байқап жүрміз. Бұл бізді қуантады. Қазақстанды қонақжай әрі қауіпсіз ел ретінде таниды. Енді осы артықшылықтарымызбен қоса, тазалықты да ұлттық брендке айналдыруымыз керек. Тазалық, мәдениет, өркениеттілік еліміздің ұлттық бренді деп санаймын.
Елімізге келген қонақтар қазірдің өзінде қалаларымыздың келбетіне тамсана қарайды. Бұл Қазақстанның туристік әрі инвестициялық тартымдылығын еселей түседі. Осындай жетістіктерді ел аумағында таратуымыз керек. «Таза Қазақстан» бастамасының мән-мазмұнын күшейтіп, тың идеялармен, креативті жобалармен толықтырған жөн.
Жалпы, тазалық пен тәртіпті сақтау мәселесі әрдайым басты назарда болуы керек. Онсыз ешқандай даму да, өркендеу де болмайтыны айдан анық. Біз «Таза Қазақстан» жалпыұлттық қозғалысы арқылы тұтас ұлтымыздың болмысын өзгертіп жатырмыз. Табиғатқа немқұрайлы қарауға, бейқам болуға, бұл мәселеде ешқандай қатігездікке жол беруге болмайды.
Адам мен табиғат – егіз. Біз қоршаған ортаға қамқор болуымыз керек.
Тағы да атап өткім келеді: қалалардың сәулеті мен көркінен халқымыздың мәдениеті, бойындағы қадір-қасиеті және құндылықтары көрініс табады. Еліміздің таза, тартымды болғаны ең алдымен азаматтарымыздың көңіл-күйіне, әлеуметтік жағдайына әсер етеді. Сондай-ақ, бұл – экономикалық өсімге ықпал ететін маңызды фактор. Сондықтан елімізді жаппай көгалдандыру, тазалықты сақтау, заң мен тәртіпті бұзбау – мемлекеттік маңызы бар міндеттер. Біз бір күннің қамы үшін емес, болашақ ұрпақтың жарқын болашағы үшін осы жұмыспен белсенді түрде айналысуымыз керек.
Менің тазалыққа, тәртіпке және табиғатты аялауға айрықша мән беретінімді байқаған боларсыздар. Қайткен күнде де бұл істе кідіруге, босаңсуға болмайды. Жекелеген тұлғалар, тіпті, тұтас халықтар өзін-өзі тәрбиелей алмағанын тарих дәлелдеді. Мұндай міндетті отбасы, мектеп пен қоғам, түптің түбінде, мемлекет, ең алдымен, мәдени-рухани құндылықтарды дәріптеу арқылы орындай алады.
Біз қалалар мен тұтас еліміздің келбетін ғана емес, одан да маңыздысы, ұлтымыздың болмысын оң бағытқа өзгертіп жатырмыз. Немқұрайлық пен салғырттықтан, тіпті өшпенділіктен біртіндеп арылып, тазалыққа, жауапкершілікке, табиғатты аялауға бой үйрете бастадық. Қуанарлық дүние. Бұл – мемлекеттің, барша халықтың, тұтас ұлттың өркениеттілігінің белгісі. Бұл азаматтардың, оның ішінде бірнеше буын өкілдерінің көңіл-күйіне жағымды әсерін тигізіп, қоғамдағы ахуалдың жақсаруына ықпал етеді, түптеп келгенде экономикалық өсімді жеделдететін факторға айналады.
«Таза Қазақстанның» қуаты – қоғамды жылдар бойы жалғасатын игі әрі жасампаз күн тәртібінің төңірегіне біріктіруде. Маңайы тап-таза болып, жарқырап тұрса, адам да соған сай әдеп сақтауға тырысады. Мәдениет бар жерде еңбек етуге де, жетістікке жетуге де ынта пайда болады. Лас әрі қараусыз қалған жерде енжарлық басып, құқықтық нигилизм белең алады. Ең қорқыныштысы, адамдар мұндай ахуалға да бой үйретіп алады. Осы сияқты жайттар орнаған бірқатар елді білеміз. Оған ешқашан жол беруге болмайды. Бұл құбылыс әлемдік урбанистикада «сынған терезе салдары» деген атаумен белгілі.
Сондықтан «Таза Қазақстан» тұжырымдамасы мен «Заң және Тәртіп» қағидаты егіз ұғым десек болады. Берекесіздік пен тәртіпсіздік белең алған жағдайда заңның сақталуын талап ету мүмкін емес. Абаттандыру ісіне жұмсалған қаржы – халқымыздың болашағына жасалған инвестиция.
Сәні мен сәулеті жарасқан қала кеңістігі қатал ұстаз сияқты артық ақыл айтып, ділмәрсімей-ақ дұрыс жүріп-тұруға баулиды. Тазалық азаматтарымызды өз қадір-қасиетін сезінуге үйретіп, ертеңге деген сенімін күшейтеді. Мұның бәрі – бір-бірімен байланысты дүние. Көшедегі тазалық пен тәртіп қоғамды жасампаздыққа құлшындырып, әлеуметтік оптимизмді оятады. Сайып келгенде, елдің әл-ауқатының артуына ықпал етеді.
Біз әлеуметтік масылдықтан арылып, жауапты серіктестікке түбегейлі көшуге жағдай жасауымыз керек. Елдегі өзгеріс қарапайым істен басталады. Ол тұрғындары іскер, белсенді әрі жаңашыл әкімді сайлаған берекелі ауылдан, өз үйінің мәселесіне бей-жай қарамайтын мүлік иелері бірлестігінің тату-тәтті тіршілігінен, азаматтарға шарапаты тиген волонтерлік және қайырымдылық бастамалардан көрінеді.
Өскелең ұрпаққа айрықша назар аудару керек. Бұл да – Халық Кеңесінің міндеті. Оқушылар мен студенттер сабақтан тыс уақытта спортпен шұғылдану, жаңа білім игеру, кітап оқу секілді көкжиегін кеңейтетін жасампаз істерге ден қоюға, жалпы, саламаттылық салтын ұстануға тиіс. Ол үшін кітапхана, музей, мектеп, достық үйлері, саябақтар сияқты қолда бар инфрақұрылымды барынша жұмылдыру керек. Сонымен қатар басқа да қоғамдық нысандарды көбейткен жөн. Мемлекет жаңа қоғамдық кеңістіктер құруды демеушілердің, соның ішінде ауқатты азаматтардың қаражатын тарту арқылы жүзеге асырады. Бұл Мемлекет басшысы ретінде менің де, мемлекеттің де, Халық Кеңесінің де міндеті деп санаймын. Мұны тек үлкен қалаларда ғана қолға алмай, шағын шаһарлар мен аудан орталықтарына, ауылдарға баса назар аудару маңызды. Қоғамдық ортаның сапасы адамның тұрғылықты жеріне байланысты болмауға тиіс. Үкіметке әкімдіктермен және тиісті мемлекеттік органдармен бірігіп, осы мәселеге қатысты нақты ұсыныстар дайындауды тапсырамын.
Қазақстан Халық Кеңесі мемлекет пен жекеменшік серіктестігі тетігін нақты істе қолдану мәселесіне назар аударуы керек. Мәдениет пен креативті индустрия саласындағы жобаларды ұзақ уақыт бойы қаржыландыруға мүмкіндік беру үшін эндаумент қорлар туралы заңнамаға өзгеріс енгізу қажет.
Басқаша айтқанда, біз азаматтарымыздың қоғам өміріне жан-жақты атсалысуына барынша жағдай жасауға тиіспіз. Өйткені үлкен өзгерістер кішкене қадамдардан басталады. Мұны қазіргі тіршілігімізден жақсы білеміз. Ұлт пен адами капиталдың жаңа сапасы дәл осылай қалыптасады.
Қадірлі қауым!
Құрметті жиынға қатысушылар!
Қазір еліміз тарихи және тағдыршешті дәуірге қадам басты. Ауқымды өзгерістер үдерісі билік тармақтарын жаңғыртумен тоқтап қалмайтыны анық. Біз Әділетті, Озық, Таза, Күшті Қазақстанды құру жолындағы кешенді жұмысты үздіксіз жалғастыра береміз. Біз реформаларды табысты жүзеге асырып, еліміздің тұрақты өсіп-өркендеуі үшін мызғымас негіз қалыптастыруымыз қажет. Бұл үшін қоғамдық сананы өзгертуіміз керек. Басқа сөзбен айтсақ, халқымыздың санасының өзегінде білімпаздық, ұқыптылық, жауапкершілік, еңбекқорлық қасиеттері тұруға тиіс. Себебі заңға бағыну, елге жанашыр болу, табиғатқа қамқор көзбен қарау, тазалықты сақтау – мұның бәрі де озық ойлы ұлтқа тән маңызды құндылықтар. «Адал азамат», «Таза Қазақстан», «Заң мен тәртіп» бастамаларының басты мақсаты да – осы құндылықтарды қоғамда түпкілікті орнықтыру.
Тағы бір маңызды міндет – ұлттық сана-сезімді қалыптастыру және тарихи жадымызды жаңғырту. Бұл бағытта көптеген жұмыс атқарылып жатыр. Мен де бұған дейін осы өзекті тақырыпқа байланысты біраз ойымды айттым. Біз төл мәдениетіміздің өрісін кеңейтіп, ұлт руханиятына өшпес із қалдырған дара тұлғалардың мұрасын дәріптеуге айрықша назар аударып отырмыз. Жұртымыздың жылнамасын түгендеп, Ұлы дала тарихын және Алтын Орда дәуірін терең зерттеп жатырмыз.
Биыл 22 жылға созылған үзілістен кейін Қазақстанның бірқатар киелі нысаны ЮНЕСКО-ның мұралар тізіміне енгізілді. Бүкіләлемдік мұралар тізіміне Маңғыстау облысындағы бірегей тарихи нысандар да енді. Бұл үлкен жетістік деп ойлаймын. Жаркент мешіті мен Вознесенск шіркеуі секілді екі бірегей ескерткіштің ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізбесіне алдын ала енгізілуі тағы бір маңызды қадам болды. Сәулет өнерінің осынау жауһарлары – Қазақстанның мәдени әралуандығын паш етеді, сондай-ақ елімізде ғұмыр кешіп жатқан барлық этностың тарихына және рухани мұрасына ұқыпты әрі құрметпен қарайтынымызды айғақтайды. Дегенмен осы тұста бір мәселеге тоқтала кеткен жөн.
Тарихты дұрыс тани білу – ең қажетті дағды. Өткенге өкпе арту – болашаққа балта шабумен тең әрекет. Айналасына кінә тағып, үнемі жұбаныш іздеп жүретін адамның да, ұлттың да келешегі бұлыңғыр болады. Бұл – шындық. Мұндай кертартпа әдеттерден аулақ болу керек.
Күнделікті өмірде де мұңға батпай, еңсені тік ұстап жүрген жөн. Өскелең ұрпақты жасық, кінәмшіл, уайымшыл мінезден сақтау қажет. Олар ұлтының тарихын мақтан етіп, еліміздің болашағына сеніммен қарауы керек.
Қазақтың біртуар жазушысы Мұхтар Әуезовтің «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген жақсы сөзі бар. Ұрпақ тәрбиесі – ел болашағының кепілі. Сондықтан біз қазір «Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасын жүзеге асырып жатырмыз. Бұл жұмысқа атүсті қарамай, сапалы атқару керек.
Қазақ қилы замандардан қайыспай өткен, өр рухын жықпаған, қайсар, жігерлі ұлт болған. Біз ата дәстүрімізді, асыл дінімізді, ана тілімізді, бірегей болмысымызды сақтай отырып, жаңашылдыққа, жасампаздыққа ұмтылуымыз қажет.
Тұтас елімізге көлеңкесін түсіретін жат ағымдарға, қараңғылықтан басқа берері жоқ ескілік ұстанымдарына қатаң тосқауыл қоюымыз керек.
Ұлт болып ұйысып, қоғамда жаңа этика қалыптастыруымыз қажет. Бұл аса маңызды істі орындауға сіздер – Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері де елеулі үлес қосасыздар деп сенемін.
Қазақстан Халық Кеңесі – баламасы жоқ, мүлде жаңа, инновациялық институт. Әділетті Қазақстанның жарқын символы саналатын бұл құрылымның жөні де, жолы да өзгеше. Сондықтан Кеңестің алғашқы мүшелеріне зор жауапкершілік жүктеледі. Осы мәртебелі әрі беделді құрылымның табысты жұмысы сіздердің табанды еңбектеріңізге байланысты болмақ. Сіздер қоғамның мемлекетке деген сенімін нығайтып, ел бірлігін күшейтуге жол ашатын игі істердің бастауында боласыздар. Әрине, жол бастау оңай болмасы анық. Бірақ бір жағынан, бұл – үлкен құрмет және зор мүмкіндік.
Сіздер халықпен етене байланыс орнатып, жасампаз бастамалар көтеру арқылы мемлекеттік басқару жүйесіне, тіпті, ел тағдырына ықпал ете аласыздар. Ең бастысы, ұлт мүддесі бәрінен биік тұруға тиіс.
Осы тұста тағы бір мәселеге айрықша назар аударғым келеді. Кеңестің қызметі қағазбастылыққа айналып кетпеуі қажет. Сіздер әрдайым халықпен тікелей байланыста болуларыңыз керек. Қиындықтан тайсалмай, күрделі мәселелерді батыл көтеру қажет. Жұртты алаңдатқан мәселелерді терең зерттеп, қоғамдық талқылардың бел ортасында жүру маңызды. «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұғырнамасы осындай ашық диалог арқылы жүзеге асады.
Қоғамдық сенімді күшейтудің, яғни, ұлттық бірегейлікті нығайтудың бұдан басқа жолы жоқ. Сондықтан әр мәселеге тыңғылықты дайындықпен кірісу қажет. Халқымыз «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деп бекер айтпаған. Бірақ басты талап: кез келген сын шынайы болуға тиіс. Мәселені көтере отырып, оның шешімін де қатар ұсыну қажет.
Кеңестің әр мүшесі қарапайым этика нормаларын қатаң ұстануы керек. Халық Кеңесі өкілдері жоғары саяси мәдениеттің озық үлгісін көрсетуге тиіс.
Қадірлі қауым!
Мен сөз басында еліміздің мемлекеттік басқару жүйесі заман талабына сай жаңғыртылып жатқанын айттым. Енді осы жұмысты тоқтатпай, тек алға қарай жүруіміз керек. Қазіргі кезеңде біз жергілікті өкілді органдардың, яғни, мәслихаттардың сайлауын өткізуіміз қажет.
Мәслихат депутаттарының өкілеттігі Конституцияда және тиісті заңдарда айқындалған мерзімге дейін сақталады. Дегенмен олардың көпшілігі «Amanat» партиясының атынан сайланды. Бүгінде бұл саяси ұйым «Әділет» партиясына қосылып, өз қызметін тоқтатты. Жақында тиісті заңнамалық рәсімдер аяқталады. Сол кезде мәслихат депутаттарының басым бөлігінің қызметінің заңдылығына қатысты мәселе туындайды.
Жалпы, жергілікті депутаттар аймақтағы жұртшылықтың мүддесін қорғайды, бюджетті бекітеді және басқа да міндеттерді орындайды.
Бір сөзбен айтқанда, елді-мекендерді өркендету ісіне белсене атсалысады. Демек өкілді органдар қызметінің заңға сәйкес болуы айрықша маңызды. Сондықтан мен жақын арада Премьер-министрмен және Құрылтай Төрағасымен барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату жөнінде кеңесемін. Содан соң тиісті Жарлыққа қол қоямын.
Көп ұзамай Орталық сайлау комиссиясы сайлау өтетін күнді жариялауы керек. Бұл қадам мәслихаттардың білікті әрі кәсіби корпусын қалыптастыруға жол ашып, оның жұмысына тың серпін береді. Осы сайлаудың жоғары деңгейде және сапалы өтуіне сіздер де мол үлес қосасыздар деп сенемін.
Қазақстан Халық Кеңесінің алғашқы құрамына кәсіби, отаншыл, қоғамдағы беделі жоғары, мықты азаматтар енді. Бүгін біз алдымызда тұрған мақсат-міндеттерді айқындап алдық. Қоғамымыз сіздерге зор үміт артып отыр. Өздеріңізге жүктелген тарихи миссияның мән-маңызын терең түсініп, мемлекет мүддесі үшін табанды қызмет етесіздер деп ойлаймын.
Баршаңызға табыс тілеймін! Қастерлі Отанымыз – Қазақстан өсіп-өркендей берсін!
22. september 2026, Ljubljana – Veleposlanik Kazahstana v Sloveniji Altaj Abibullajev je na Veleposlaništvu Republike Kazahstan opravil srečanje s profesorjem Ludvikom Toplakom, rektorjem univerze Alma Mater Europaea, članom Svetovne akademije umetnosti in znanosti ter direktorjem Global Peace Offensive Center. V ospredju pogovora so bili medcivilizacijski in medverski dialog, krepitev kulture miru ter širitev akademskega in strokovnega sodelovanja med Kazahstanom in Slovenijo.
Profesor Toplak je visoko ocenil politične reforme in razvojno dinamiko Kazahstana ter posebej izpostavil mednarodne pobude države, usmerjene v spodbujanje miru, dialoga in trajnostnega razvoja. Strani sta razpravljali o možnostih vzpostavitve trajnostnih mehanizmov strokovnega in akademskega sodelovanja, vključno z organizacijo skupnih konferenc, okroglih miz in tematskih razprav, ki bi se jih udeležili znanstveniki, strokovnjaki in predstavniki medverske skupnosti.
Posebna pozornost je bila namenjena kazahstanskim izkušnjam na področju medverskega dialoga, dejavnosti Kongresa voditeljev svetovnih in tradicionalnih religij, sodelovanju Kazahstana s Svetim sedežem ter prihajajočemu 24. zasedanju Sekretariata Kongresa v Astani. Strani sta izrazili interes za nadaljnje povezovanje intelektualnega in strokovnega potenciala Kazahstana in Slovenije z namenom spodbujanja dialoga med kulturami in religijami, varovanja človekovega dostojanstva, vzgoje mladih ter iskanja skupnih odgovorov na sodobne globalne izzive.
Za informacijo: Univerza Alma Mater Europaea je 6. avgusta 2025 v Ljubljani podpisala Memorandum o sodelovanju z Mednarodno univerzo Taraz Šerhana Murtaze. Memorandum predvideva izvajanje skupnih izobraževalnih, raziskovalnih in kulturnih projektov, izmenjavo študentov in pedagoškega osebja ter organizacijo konferenc, seminarjev in drugih akademskih dogodkov.
30. aprila 2026 sta Mednarodni center za medkonfesionalni in medverski dialog (Astana) ter slovenski Global Peace Offensive Center podpisala Memorandum o soglasju na področju medverskega, medkulturnega in medgeneracijskega dialoga ter skupnih izobraževalnih, raziskovalnih in javnih pobud. Pri podpisu je sodelovala predsednica upravnega odbora Mednarodnega centra za medkonfesionalni in medverski dialog Gulsana Kožabaj.