Қазақстанның 2024 жылғы дипломатиялық жетістіктері
2024 жылдың соңында, әлемдік дағдарыс пен белгісіздік жағдайында, Қазақстанның дипломатиясы көпірлер салу мен қабырғалар тұрғызудың орнына, тұрақты ықпалдың кілті екенін дәлелдеді. The Astana Times Қазақстанның 2024 жылғы белсенді дипломатиялық әрекеттерін назарларыңызға ұсынады.
Биіктікке ұмтылған орта держава
Биыл орта держава ұғымы көпшіліктің тіліне тиек болды. Кейбір сыншылар бұл тұжырымдаманың практикалық қолданысы жоқ деп атап өтсе де, ол халықаралық форумдар мен дипломатиялық алаңдарда кеңінен талқыланды. 2024 жылы Қазақстан бұл ұғымның шынайы мәнін айғақтап берді. Ел әлемдік аренада орта держава ретінде ірі күштермен қарым-қатынасты теңдестіре отырып, медиатор және байланыстырушы рөлін атқаруға зор әлеуетін дәлелдеді.
Швед ғалымы Свантэ Е. Корнел өз мақаласында Орталық Азиядағы орта держава рөлін атқаратын мемлекеттердің алға жылжуын талқылайды. Оның пайымдауынша, Қазақстанның стратегиялық дипломатиясы, экономикалық өсуі және аймақтық көшбасшылығы оның халықаралық аренадағы рөлін жаңа деңгейге көтерді.
1991 жылы тәуелсіздікке қол жеткізгеннен бері Қазақстан әлемнің жетекші державаларымен қарым-қатынастарын теңдестіретін көпвекторлы сыртқы саясатты ұстанып келеді, бұл ел егемендігін сақтай отырып, өңірлік беделін нығайтуға мүмкіндік берді.
«Қазақстанның сыртқы саяси стратегиясының алғышарты - ұлы державалардың ықпалына түспеу және олардың арасында дау-жанжалды жағдайларға ұрынбау қажеттілігінен туындады. Сонымен қатар, стратегия мемлекетке қажет болған жағдайда бір державамен қарым-қатынасты екіншісіне ауыстыра отырып, ұлы державалар арасында үнемі бейтараптану (хеджирлеу) жағдайларынан сақтануға бағытталды», - деп жазады Корнелл.
Орта держава рөлін атқаратын мемлекеттер Қазақстанның Стратегиялық зерттеулер институты ұйымдастырған Astana Think Tank Forum негізгі тақырыпқа айналды. Екі күндік іс-шараға 22 елден 45 сарапшы, оның ішінде зерттеушілер, сарапшылар мен дипломаттар қатысты.
Форумда сөз сөйлеген Президент Қасым-Жомарт Тоқаев, Қазақстан сияқты орта держава мемлекеттердің рөлі халықаралық институттардың әлсіреуі және «ірі державалардың бір-бірімен бәсекелесіп, келісімге келе алмайтын жағдайында» артып отырғанын атап өтті.
Қазақстан көпжақты дипломатияның белсенді қорғаушысы ретінде, оның ықпалы әскери күшке емес, дипломатиялық қабілетке негізделген.
Желтоқсанда Абу-Дабиде өткен халықаралық конференцияда ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары Роман Василенко, қазақтың дәстүрлі киіз үйін еліміздің теңдестірілген және прагматикалық сыртқы саясатын сипаттаудың метафорасы ретінде келтірді. «Дәстүрлі қазақ үйінде бұрыштар жоқ», - деді ол. «Сондықтан бокс рингіндегі секілді бір жаққа шығу немесе бұрышты таңдау қажеттілігі біздің ұлттық менталитетімізге қайшы келеді. Біз барлығымыз ұстануға тиісті бір ғана бағыт бар, ол бәсекелестік емес, ынтымақтастық, оқшауланудан гөрі өзара әрекеттесу, заңсыздықтан гөрі заңның үстемдігі, өзара тиімділік пен нәтижесіз ойындардан гөрі өзара пайдалы қорытындылары қолдау. Дәл осы қағидаларды біз соңғы 30 жыл бойы ұстанып келеміз», - деп қорытты өз ойын қазақстандық ресми тұлға.
2024 жылы Қазақстанның орта державалар рөлі оның негізгі дипломатиялық саммиттерді өткізуінде, БҰҰ мен Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы (ШЫҰ) сияқты көпжақты платформаларда дауыс беруі арқылы көрініс тапты.
Қазақстан елдер арасындағы сұхбатты бейресми арналар арқылы келіссөздер жүргізу арқылы оңтайландыра отырып, өңірлік қауіпсіздік мәселелері бойынша өзара түсіністік орнатуға ықпал етті. Армения мен Әзіербайжанның сыртқы істер министрлері арасындағы бейбіт келіссөздер - осының айқын дәлелі.
ШЫҰ, Түркі мемлекеттері ұйымы, Азиядағы Өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңес (АӨСШК) және Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы (ҰҚШҰ) сияқты көпжақты ұйымдардың басшылығында Қазақстанның өңірдегі тұрақтандырушы күш ретінде әрекет ету және ұжымдық шешімдер қабылдау үшін пікірлес елдермен бірлесіп жұмыс істеу қабілеті одан әрі айғақтанды.
Ашықтыққа жол
2024 жылы Қазақстан визасыз саяхаттауға болатын елдер тізімін кеңейтті. Туризм және спорт министрлігінің мәліметі бойынша, Қазақстан 82 елмен визасыз режим орнатты, оның ішінде Қытай мен Үндістан сияқты ірі туристік нарықтар бар. Осы елдерден келген туристердің саны айтарлықтай өсті.
Алайда визасыз режим тек туризм үшін ғана маңызды емес. Бұл жеңілдету қонақтарды, инвесторларды, инноваторларды және бизнесті тартатын, Қазақстанды Орталық Азияның қақпасы ретінде қарастыруды көздеген үміт пен ашықтықтың кең пәлсапасының көрінісі.
Қазақстан 2024 жылы Таиланд пен Вьетнаммен визасыз режим енгізді. Қыркүйекте Мароккомен визасыз келісімге қол қойылды.
Global Passport Power рейтингіне сәйкес, Қазақстан 199 елдің ішінде 94 ұтқырлық көрсеткіші бойынша 54-ші орында, яғни Қазақстан азаматтары 41 елге визасыз сапар шеге алады. Бұл Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. Өзбекстан мен Қырғыз Республикасы 76-шы, Тәжікстан 72-ші орында.
Қарашада Қазақстанда Цифрлық көшпенділер үшін арнайы әзірленген визаның жаңа түрі - Neo-Nomad визасы енгізілді. Жұмыс пен саяхатты біріктіре отырып, қашықтықтан жұмыс істейтін шетелдік азаматтарға осындай виза әбден ыңғайлы.
Мемлекеттік сапарлар
2024 жыл Қазақстанның дипломатиялық күн тәртібінде де айрықша орын алды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның дипломатиялық іс-қимылын нығайту мақсатында бірқатар құрлықтарды кесіп өтті. Жыл елдің ең ірі сауда серіктестерінің бірі - Италияға нәтижелі сапармен басталды. Қазақстандық делегация Римде 1,5 миллиард доллардан астам сомаға 18 мәміле жасады.
Сонымен қатар 2024 жылы Мемлекет басшысы Катар, Әзербайжан, Қытай, Өзбекстан, Армения, Ресей, Сингапур, Тәжікстан, Түрікменстан, Франция, Моңғолия, Сербия және Венгрияда болды. Бұл сапарлар елдің көпвекторлы сыртқы саясатын нығайтудағы ғана емес, сонымен қатар ішкі өсу мен инновацияны ынталандыратын маңызды келісімдерге қол қоюдағы маңызды қадамдар болды.
Қазақстан, өз кезегінде, әлемдік көшбасшыларды, соның ішінде ҚХР Басшысы Си Цзиньпиннің, БҰҰ Бас Хатшысы Антониу Гутерриштің, Германия Канцлері Олаф Шольцтің және сол кездегі ЕО-ның Сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі жоғарғы өкілі және Еуропалық Комиссияның вице-президенті Жозеф Боррелдің елеулі сапарларын қарсы алды.
Басты дипломатиялық оқиғалар
Былтыр Қазақстанда бірқатар беделді халықаралық ауқымдағы маңызды жиындар өтіп, сондай-ақ негізгі дүниежүзілік іс-шараларға тиімді қатысты.
Негізгі жетістіктердің бірі ретінде көшбасшылар бірқатар өзекті мәселелерді талқылау үшін маусымда Астанада бас қосқан Шанхай ынтымақтастық ұйымының (ШЫҰ) саммитін атап өтуге болады. Өзге де уағдаластықтар арасында Ұйымға Беларуссияның толыққанды мүше болды.
Оған қоса өзгермелі геосаяси ландшафттағы орта державалардың рөлі туралы зейінді пікір алмасу алаңыңа айналған Astana Think Tank Forum бар.
Сонымен қатар, бастапқыда маусым айына жоспарланған көптен күткен Астана халықаралық форумын жойқын су тасқыны кейінге қалдыруға мәжбүр етті, бірақ 2025 жылы дипломатиялық сұхбаттың орталығы рөлін атқаруға әлі де жалғастырмақ.
Сондай-ақ, Қазақстан қарашада Бакуде өткен БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі 29-шы конференциясында климаттың өзгеруін қаржыландыруға қатысты. Президент Қ.Тоқаев іс-шараның ашылу салтанатында негізгі баяндама жасады.
Желтоқсанда «Ортақ су» (One Water Summit) саммиті еліміздің Орталық Азия үшін көкейтесті мәселесін - су тапшылығын шешудегі белсенді ұстанымын атап өтті.
Қазақстанның 2024 жылғы жетістіктері тек жоғары деңгейде өткізетін іс-шаралар не болмаса келісімдерге қол қоюмен ғана шектелмей, сонымен қатар оның поляризацияланған әлемде көпірлер салудағы дәйекті қабілетін көрсетті. Бұл әлемдік супер державалар үйрене алатын тәсіл бола алады.
Авторы: Әсел Сатыбалдина
3 қаңтар 2025 жыл
Дереккөз: https://astanatimes.com/2025/01/kazakhstans-diplomatic-milestones-in-2024/