Қазақстан атом электр станциясының құрылысы бойынша референдум өткізеді

бейресми аударма

Президент Қ.Тоқаев экономиканы жаңғырту туралы жолдауын жариялады, алайда энергетика мәселелерінде ол халыққа таңдау жасауға мүмкіндік береді. Бұл ел әлемдегі ең ірі уран өндірушісі болғанына қарамастан, кеңес дәуіріндегі сынақ туралы жады атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдаланудың артықшылықтарына күмән тудыртады.

Қыркүйек айының басында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Әділ Қазақстанның экономикалық бағыты» атты Қазақстан халқына жолдауында елдің даму үлгісі ретінде өнеркәсіпке баса назар аудара отырып, экономиканы әртараптандыру қажеттігін атап өтті. Бұл мемлекет географиялық тұрғыдан Ресей мен Қытай арасында орналасып, аумағы бойынша әлемде тоғызыншы орында тұр. Қазақстан Президенті тіпті жыл сайын 6-7% деңгейінде экономикалық өсудің тұрақты қарқынын атап өтті, бұл, оның пікірінше, халықтың өмірін жақсарту жөніндегі жоспарларды іске асыру үшін қажет (шамамен 20 млн. адам), бірақ ең маңызды сәт жаһандық энергетикалық ауысу аясында атом электр станциясын салу туралы ұсыныс болды. Түпкілікті шешім қабылдағанға дейін референдум өткізіледі, бұл кеңес заманында жүргізілген сынақтарды ескере отырып, осы Орталық Азия еліндегі ядролық проблеманың нәзіктігін көрсетеді.

Тоқаев өз сөзінде Қазақстанның орнықты дамуы және қоршаған ортаны қорғау қағидаттарына бейілділігі туралы айтып, «ұзақ мерзімді келешекте таза энергетикаға жаһандық көшу сөзсіз» екенін атап өтті. Жаңартылатын энергия көздерінің қуатын ұлғайту және сутегі өндірісін дамыту перспективалары, сондай-ақ АЭС салу туралы мәселе айтылды.

Қазақстан мұнай мен табиғи газдың ірі өндірушісі бола отырып, әлі де жаңа энергия көздеріне мұқтаж. Осы тұрғыдан алғанда, атом электр станциясының құрылысы көмірсутектердің екі ірі экспорттаушысы БАӘ қабылдаған және Сауд Арабиясы қабылдаған нұсқаға ұқсас. Алайда, қазақ халқы үшін «ядролық» деген ұғымы елдің солтүстік-шығысындағы Семей полигонымен тығыз байланысты, онда 1949 жылы Сталин КСРО-да алғашқы атом бомбасын сынауға бұйрық берді және 1989 жылға дейін 400-ден астам атом, содан кейін ядролық сынақтар жүргізілді, алдымен жер бетінде, содан кейін жер астында. 1991 жылғы тәуелсіздіктің негізін қалаушы және Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың полигонды жабу туралы шешімі ең көрнекті шешімдердің біріне айналды. Радиациядан зардап шеккендер осы күнге дейін аймақта тұрады және жақын маңдағы Семей қаласындағы көптеген ұйымдар қырғи қабақ соғыс жылдарында болған қайғылы оқиға насихаттаумен айналысады.

Сондай-ақ, Қазақстан КСРО-дан мұраға қалған ядролық арсеналдан бас тартуға шешім қабылдағаны маңызды, бұл оны Назарбаев кезінде де, қазір Тоқаев кезінде де дипломатияның флагмандарының біріне айналдырды.

Демек, демократияның дамуына үлес қосатын Президент азаматтарға атом энергетикасының артықшылықтарын талқылауға және бар алаңдаушылықтарды жеңуге мүмкіндік беру үшін тырысады.

Хиросима мен Нагасаки бомбалауынан аман қалған Жапония және жақында Фукусима апатынан аман қалған Франция сияқты ірі елдер атом энергетикасына күн немесе жел сияқты басқа балама энергия көздеріне қарағанда қауіпсіз және нөлдік көміртекті іздеуде тиімдірек деп мәлімдеп, бәс тігуде, дегенмен Германия биыл соңғы екі станцияларын жабуға шешім қабылдады.

Қазақстан жағдайында атом энергиясын өндіруге қажетті уранның әлемдегі ең ірі өндірушісі ретіндегі елдің мәртебесі Президенттің ұсынысында маңызды рөл атқарды және көптеген адамдар үшін «жақтап» немесе «қарсы» дауыс беруде маңызды болуы керек.

Қазақстанның Португалиядағы Елшісі Дәулет Батырашев «жаңа жолдаудың мазмұны мен сипаты президенттік реформалардың логикасына толық сәйкес келеді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев экономикалық, саяси және идеологиялық салаларды бір мезгілде реформалауға бағытталған стратегиялық бағытты дәйекті түрде іске асыруда. Жолдауда Қазақстан экономикасын дамытудың кезекті стратегиясы ұсынылған. Сонымен қатар, президенттік бастамалар экономика секторларының жұмыс істеуінің жаңа ережелерін енгізетін "game changer" түрі болып табылады. Бұл атқарушы билік жүйесіндегі, орталықтағы және өңірлердегі өзгерістерге де, салықтық ынталандырудың, құқықтық реттеудің және инвесторлармен өзара іс-қимылдың жаңа шараларын енгізуге де қатысты».

«Мемлекет басшысының қоғамда талқыланып жатқан атом электр станциясын салу туралы мәселені республикалық референдумға шығару туралы ұсынысы ерекше назар аударуға лайық», - дейді дипломат. Бұл Президенттің «халық үніне құлақ асатын мемлекет» және «Әділ Қазақстан» қағидаттарына адалдығын растайды. Жалпы, Жолдауда әлеуметтік-экономикалық реформалардың біртұтас жүйелі кешенін құрайтын, бағыттардың барынша спектрін қамтитын жүзден астам түрлі идеялар мен ұсыныстар айтылды».

Мақала авторы : Леонидиу Паулу Феррейра.

Дереккөз: https://www.dn.pt/internacional/cazaquistao-vai-referendar-central-nuclear--16968598.html