Қазақстанда Конституция күні мерекеленуде
Қазақстан Республикасының Португалия Республикасындағы
Төтенше және Өкілетті Елшісі
Дәулет Батырашев
Кез-келген ұлы ұлттың жолы оның ұлттық ерекшелігіне әсер ететін бірнеше маңызды кезеңдерден тұрады. Тәуелсіздікті орнатудан басқа, Конституцияны қабылдау елдегі саяси жүйе мен үдерістердің маңызды негізін құрайды, өйткені онда ұлттың болашақ жолын анықтайтын принциптер айқындалған.
30 тамызда Қазақстанда Конституция күні атап өтіледі. Әрбір азаматқа берілген бостандықтың ажырамас құндылықтарына негізделген Конституция біздің еліміздің жетістіктеріндегі басты рөлін дәлелдеді және бізге бүгінгі күні адам сүйсінер даму мен өркендеуге басшылық берді.
Биылғы жылы Конституция күні ерекше маңызға ие, өйткені ол 2022 жылғы маусымда бүкілхалықтық референдум қорытындылары бойынша енгізілген Конституцияға түзетулер күшіне енгеннен кейін алғаш рет атап өтіледі. Бұл реформалар Қазақстанды өзгертті және біздің еліміздегі жаңа демократиялық қағидаттардың негізін қалады. Парламент пен жергілікті өзін - өзі басқару органдарына көбірек өкілеттіктер берілді, ал Президенттік өкілеттіктер шектеулі болды-Үкімет қазір халыққа есеп береді. Сонымен қатар, жаңартылған Конституцияға сәйкес, Қазақстан Президенті енді қайта сайлау құқығынсыз бір ғана жеті жылдық мерзімге сайланады, бұның мәні біздің өңіріміз үшін ерекше.
Қазақстан Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің, Балалар құқықтары жөніндегі уәкілдің және Мүмкіндігі шектеулі адамдарды қорғау жөніндегі уәкілдің рөлі мен мәртебесін арттыру арқылы адам құқықтары мен демократияны қорғау тетіктерін құрды және одан әрі нығайтты.
Біз, сондай-ақ адам құқықтары мен бостандықтарын одан әрі қорғауды қамтамасыз ету үшін Конституциялық Сотты қайта құрдық. Бас Прокурор мен Адам құқықтары жөніндегі уәкілді қоса алғанда, Қазақстан азаматтары енді Конституция қағидаттарына қайшы келетін нормаларды заңсыз деп тану туралы арызбен Конституциялық Сотқа тікелей жүгіне алады.
Конституциялық түзетулердің әсері әсіресе ағымдағы жылдың наурыз айында өткен парламенттік және жергілікті сайлау кезінде байқалды. Саяси партияларды тіркеу процесін оңайлату сайлауға қатысқан жаңа партиялардың – «Республика» мен «Байтақтың» пайда болуына әкелді. Бұл сайлау, көптеген отандық және халықаралық сарапшылардың пікірінше, Қазақстанның қазіргі тарихындағы ең бәсекеге қабілетті сайлау болды. Конституциялық өзгерістерге сәйкес 2004 жылдан бері алғаш рет парламенттік сайлауда пропорционалды-мажоритарлық үлгі қолданылды. Бұл көптеген өзін-өзі ұсынған кандидаттарға партиялық кандидаттармен бірге бір мандатты округтік сайлауға қатысуға мүмкіндік берді.
Нәтижесінде азаматтардың елдің саяси өміріне қатысу мүмкіндіктері едәуір кеңейді. Алты партия Парламентке кіру үшін қажетті бес пайыздық кедергіні еңсере алды, бұл әртүрлі саяси көзқарастары бар шын мәнінде көппартиялы өкілді орган құрды.
Қазақстан Конституция күнін атап өтетіндіктен, біз сондай-ақ оның іргелі құндылықтарын іске асырған және өткен жылы конституциялық реформа жөніндегі референдумда өз қолдауын көрсеткен еліміздің азаматтарын құрметтеуіміз керек, бұл біздің қоғам құрылымындағы бостандық, теңдік және келісім идеалдарын одан әрі бекітуге мүмкіндік берді. Бір жыл ішінде Қазақстанда референдумды қоса алғанда, бес сайлау науқаны өтті, бұл Қазақстан азаматтарының барлық өзгерістер бойынша тікелей дауыс беруге құқығы бар екенін білдіретінін де атап өткен жөн.
Сайып келгенде, конституциялық түзетулер мен реформалардың арқасында қазақстандық қоғамда жаңа азаматтық және саяси мәдениет қалыптасты. Әрине, біздің еліміздегі қолданыстағы жүйені қайта құру жолымыз аяқталған жоқ. Трансформациялар мен реформалар, соның ішінде әлеуметтік және экономикалық - бұл елдің жаһандық өзгерістер мен үдерістерге ілесуге және тәуекелдерді еңсеруге бағытталған тұрақты жұмыс.
1995 жылы Конституциямызға алғашқы қол қойылған кезде біз көптеген қиындықтарға тап болған жас ұлт болдық. Өзіміздің ұлттық болмысымызды қалыптастыруға ұмтыла отырып, біздің Конституциямыз біз бағалайтын құндылықтарды белгіледі және біздің тұрақтылығымыз бен жетістіктеріміздің негізін қалаған принциптерді анықтады. Бүгін, Конституция баптарының үштен бірін қамтыған конституциялық түзетулер күшіне енгеннен кейін, Қазақстан, шын мәнінде, бірнеше жыл бұрынғымен салыстырғанда жаңа ұлт болып табылады.
Сөз, жиналыс және дін бостандығын, сондай-ақ саяси әртүрлілік пен жеке бас бостандығын қамтамасыз ете отырып, Конституция еліміздің әлеуметтік, экономикалық және саяси дамуына негіз салды. Әрбір азамат - оның дініне қарамастан - өзін құнды және еркін сезінетін біздің толерантты қоғамымыз, сондай-ақ тұтастай алғанда біздің ішкі өркендеуіміз Конституциямыздың уақытқа немесе тарихи контекстке байланысты емес табысқа жетелейтін көшбасшылық ретіндегі көреген сипатының дәлелі.
(португал тілінен бейресми аударма)