Қазақстандық Forte Trio орындауындағы классикалық музыка

Пианист Тимур Урманчеев, скрипкашы Мақсат Жүсіпов және виолончелист Мұрат Нарбеков Брагада, Порту мен Лиссабонда концерттер өткізді. Бұл олар үшін өз елінен ең қашықтағы еуропалық мемлекет - Португалиядағы абсолютті дебют болды.

Қазақстан астанасына сапарларымның бірінде «Астана» опера театрына бару қазақ музыкасы - бұл тек халық музыкасы, мысалы, домбыра - алмұрт тәрізді ішекті аспапта ойнау немесе шетелде кеңінен танымал болған жас әнші, тіпті біздің елде өз фан-клубы бар - Димаш Құдайбергеннің эстрадалық хиттер деген пікірімді толығымен жоққа шығарды. Батыс классикалық музыкасының Қазақстанда - Еуропа мен Азия арасындағы географиялық жағынан да, мәдени жағынан да өз аудиториясы ғана емес, сонымен қатар орындаушылардың жоғары сапасымен де ерекшеленеді. Осылайша, бірнеше күн бұрын португалдық көрермендер Брага, Порту және Лиссабонда концерттер берген Forte Trio қазақ ансамблінің қойылымына қатысып, неміс Иоганнес Брамс, француз Клод Дебюсси, испандық Мануэль де Фалья және аргентиналық Астор Пьяццолланың шығармаларын, сондай-ақ қазақ композиторы Әділжан Жайымның «Көроғлы» және А.Толықпаевтың өңдеудегі дала елінің дәстүрлі музыкасы «Япыр-ай» шығармаларын қамтитын музыкалық репертуарды ұсынды.

«Классикалық музыка Қазақстанда, ең болмағанда, кеңестік дәуірден бастап, бүгінде көптеген танымал музыканттар Мәскеуге кетіп, сол жерден оралып, үздік мектептерде оқыған кезден бастап өте жақсы тамыр жайды. Әсіресеғ пианистер, виолончелистер және скрипкашылар. Біздің ұлттық консерваториямызға шамамен 70 жыл толды, ал 25 жыл бұрын оның жанынан алғашқы Өнер университеті ашылды», - деп түсіндіреді он жыл бұрын құрылған трионың негізін қалаушы пианист, бірақ қазір ғана скрипкашы Мақсат Жүсіпов пен виолончелист Мұрат Нарбековпен бірге «құрамның тамаша формуласына қол жеткізген» Тимур Урманчеев.

Әңгіме Қазақстанның Лиссабондағы Елшілігінде, елордадағы ежелгі өнердің ұлттық мұражайында өткен концерттен кейінгі күні өтті. Forte Trio Португалияға алғаш рет келген екен: сол себептен, музыканттар баққа қарай шығатын көгілдір Тежу өзеніне таңданып отыр. Дегенмен, португал тілінде сөйлейтін елде бірінші рет емес - өткен жылы Бразилияда өнер көрсеткен болатын. Forte Trio деген сөздер таза португал тілінде көңілге жағарлық болып естіледі деген түсіндірмелеріме олар сүйкімді жымияды. Қазіргі еуропалық турға Португалиядан басқа Испания мен Италия кіреді.

58 жастағы Т.Урманчеев мырза Орал өзенінің батыс жағалауында ресми түрде Еуропада орналасқан Орал деген атпен белгілі қаладан шыққан. Ол Кеңес Одағының соңғы жылдарында қазақ мектептерінде білім алған. Алматыда дүниеге келген 34 жастағы Жүсіпов пен 37 жастағы Нарбеков 1991 жылдан бастап егеменді Қазақстанның өнер білімінің «өнімдері». Әйтсе де, бұл елдің тарихы XV ғасырдың ортасында Ұлы Орда ыдырағаннан кейін Моңғол империясының басты мұрагер-мемлекеттердің бірі ретінде Керей мен Жәнібек хандардың Қазақ хандығының құрылуынан бастау алады.

«Музыка арқылы біз өз елімізді танымал етуге және атауынан басқа көптеген адамдар білмейтін немесе аз білетін Қазақстанға деген қызығушылықты оятуға тырысамыз. Біздің концерттер - бұл Португалияда болған адамдарды біріктірудің тәсілі», - дейді Урманчеев, сондай-ақ, олардың Мәдениет министрлігімен байланысты Qazaq Concert ұйымының бөлігі екенін атап өтті. Юсупов пен Нарбеков онымен келісіп, бастарын изеп отыр.

«Біз аумақ кеңдігі тұрғысынан әлемдегі 9-шы мемлекетпіз, Еуразияның қақ ортасындамыз», - деп атап өтті олар. Әңгіме орыс тілінде жүргізіліп отыр, оны Елшілік қызметкері португал тіліне аударып жатыр. Олар менің Қазақстанға үш рет барғанымды білген кезінде, соңғы рет маусым айында Астананың Опера театрында өткен гала-концертке қатысқанымды, қазақ музыкасы, сондай-ақ ұлы ариялар мен классикалық шығармалар қазақ тілінде шырқалғанын тамашалағанымды естігенде, таңғалуын жасырмады. Жақында DN газетінің Астанадағы Португалия Елшісі Мария де Фатима Мендешпен болған сұхбатына сәйкес, сол залда - Астананың гипермодернистік орталығындағы әсерлі ғимаратта - ақпан айында португалдық сопрано Сузана Гашпар өнер көрсеткен.

«Барған сайын тұрақсыз геосаяси әлем жағдайында жаһандық деңгейде өркениетаралық және мәдениетаралық диалог пен сенімді нығайтудың жаңа тәсілдерін ілгерілету өзекті бола түсуде. Мәдени фактор халықаралық қатынастар мен сыртқы саясатта жиі кездеседі. Мәдени дипломатия мәдени бірегейлікті ілгерілетудің ең жақсы құралы болып табылады, бұл әлемдік мәдени әртүрлілікті кеңейтуге ықпал етеді және ынтымақтастық пен диалогқа жол ашады», -дейді Қазақстанның Елшісі Дәулет Батырашев. Сондай-ақ ол: «Қазақстан әрқашан рухани мұраны құрметтеуге, ұлттық тарихты терең зерттеуге және қазақ халқының бай тарихи-мәдени мұрасын насихаттау арқылы мәдениетті қолдауға ерекше мән беріп келеді. Тәуелсіз Қазақстанда бұл қағидаттар жаңа мәнге ие болып отыр»,- деп, өз ойын толықтырды.

Пианист және топ жетекшісі Урманчеев 1998 жылы дүниеден озған қазақтың ұлы композиторы Нұрғиса Тілендиевті атап өтіп, оның үй-мұражайы бұрынғы астана Алматыда орналасқанын айтты. Сондай-ақ, ол ХІХ ғасырда жасаған ақын Абай Құнанбайұлының өмірінен шабыт алып, 10 жыл бұрын жазылған Латиф Хамиди мен Ахмет Жұбановтың музыкасымен және Мұхтар Әуезовтің либреттосының музыкасымен екі актілі «Абай» операсы туралы әңгімеледі. «Астана мен Алматыда ғана емес, көптеген қалалардағы концерт залдары толы. Қазақ қауымы классикалық музыканы жоғары бағалайды», - деді ол.

Музыканттар «португал музыкасы туралы пианист Мария Жуау Пирештен басқа танымал есімдер» туралы хабарлары бірен-сараң екенін мойындап отыр. «Португалия біз үшін ең қашықтағы еуропалық ел, бірақ бұл сапар өте қызықты өтті, ерекше қызығушылық тудырды, енді біз бұл туралы көбірек білгіміз келеді», - дейді Урманчеев.

Сопрано Сузана Гашпардың 2023 жылы «Астана Операда» өнер көрсетуі және қазақстандық трионың Брага, Порту мен Лиссабонға келуі - бұл екі ел арасындағы қашықтыққа қарамастан, барлық деңгейлер мен салаларда, соның ішінде мәдениет саласындағы қарым-қатынастардың дами түскенінің белгілері.

Португалия қазақстандық музыканттарды жылы қабылдағанына өте риза болған Елші Батрашев: «қазақ мәдениеті де халқымыздың сан ғасырлық тарихымен тығыз байланысты. Ұлы дала түрлі өркениеттер мен мәдениеттердің куәсі. Бүгінгі таңда мәдениетіміздің шекаралары кеңейіп, әлемдік мәдени кеңістікке енуде. Еліміз үлкен құрлықтың батысы мен шығысын, оңтүстігі мен солтүстігін байланыстыратын жолдардың түйіскен торабында орналасқан. Барлық ерекшеліктерге қарамастан, шығыс мәдениеттері әрқашан көптеген ұқсастықтарға ие болды. Халықтардың үйлесімді дамуының басты құпиясы - өркениеттер қақтығысын болдырмайтын өзара әрекеттесуі. Forte-Trio музыканттарының шебер ойыны Португалиядағы көптеген адамдар үшін шабыт пен үміт көзі болатынына сенімдімін»- деп қорытты.

Авторы: Леонидио Паулу Феррейра - "Diário de Noticias" тілшісі.

Португал тілінен ресми емес аударма.

Дереккөз: https://www.dn.pt/cultura/amp/musica-classica-pelo-forte-trio-do-cazaquistao--16817586.html