Қазақстанның елшісі: Тәуелсіздіктің 30 жылдығы - бұл Қазақстанның дамуындағы маңызды кезең
Наурыз көктемнің келуін және табиғаттың жаңаруын білдіреді. Көптеген түркі және иран халықтары Наурыз мейрамын - астрономиялық күн күнтізбесі бойынша көктемнің келуі, көктемгі күн мен түннің теңелу мерекесін тойлайды. 2009 жылы ЮНЕСКО бұл мерекені адамзаттың материалдық емес мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне қосты. 22 наурызда жаңа жылдың басталуын білдіретін осы мейрамды Қазақстанда атап өтіледі. Бұл Орталық Азияның жас мемлекеті биыл тәуелсіздігінің 30 жылдығын мерекелеуде. Тәуелсіздік кезеңінде ел көптеген жетістіктерге қол жеткізді.
Қазақстан Ұлы Даланың көшпелі өркениетінің мұрагері болып табылады, одан көптеген мемлекеттік құрылымдар пайда болды, соның ішінде Алтын Орда мен 1465 жылы құрылған Қазақ хандығы. 260 жыл Ресей империясы мен Кеңес Одағының құрамында болғаннан кейін, 1991 жылы 16 желтоқсанда еліміз тәуелсіздігін қалпына келтіріп, Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті болып бүкіл халықпен сайланды.
Тәуелсіздік таңында Қазақстан орталықтандырылған жоспарлы экономикадан заманауи еркін нарықтық жүйеге, басқарудың тоталитарлық моделінен көп партиялы демократияға ауысуға бағытталған реформаларды жүзеге асыра бастады. Соңғы 30 жыл ішінде Қазақстан саясат, экономика, әлеуметтік сала, мәдениет және спорт сияқты түрлі салаларда айтарлықтай елеулі жетістіктерге жетті. Осының бәрі біздің елімізді бүкіл әлемге танымал етті.
Қазақ халқының ең үлкен жетістіктері мен байлығының бірі - елде бейбітшілік пен келісімде өмір сүретін барлық этностардың бірлігі. Мемлекетте осындай шынайы бауырластық атмосфераны құруға еліміздің Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың даналық шешімі ықпал етті. 1995 жылы Қазақстан халқы Ассамблеясы, менің ойымша, әлемде теңдесі жоқ азаматтық қоғамның бірегей институты құрылды. Ассамблея өзара түсіністік пен бірлікті нығайтатын жалпыға ортақ іс-шаралар шеңберінде елдің барлық этностарының басын біріктіріп қана қоймай, сонымен бірге мемлекеттің саяси өмірінде маңызды рөл атқарады.
Елдің жетістіктері туралы айта отырып, Қазақстанның астанасын назардан тыс қалдыруға болмайды. Атауын Астанадан Нұр-Сұлтанға өзгерткен қала Еуразиядағы ең заманауи қала болып қала беруде. Мұны 1999 жылы ЮНЕСКО-дан алған «Бейбітшілік қаласы» сыйлығы дәлелдеуде – бұл құрметті атақ қысқа уақыт ішінде барлық маңызды даму салаларында нәтиже көрсеткен қалаларға ғана беріледі. Бірнеше жыл ішінде Қазақстанның жаңа астанасында ең заманауи инфрақұрылым жаңадан тұрғызылды. Барлық негізгі мемлекеттік органдардың ғимараттары орналасқан қаланың жаңа орталығында Президенттің резиденциясы - Ақорда және астана символының бейресми мәртебесін алған тәуелсіздік монументі «Бәйтерек».
Соңғы 30 жыл ішінде Қазақстан 186 елмен дипломатиялық қатынас орнатты, Еуразияның қарқынды дамып келе жатқан экономикаларының біріне айналды және халықаралық сахнада беделді дауысқа ие болды. Ел, әлемде тең құқылы серіктестікті сақтауға бағытталған көпвекторлы сыртқы саясат жүргізуде.
Біздің ел 1991 жылы Семей ядролық полигонын жауып, әлемдегі төртінші ядролық арсеналдан бас тартқан ядролық қауіпсіздік қозғалысының жаһандық көшбасшысы болып табылады. 2009 жылы Қазақстан Орталық Азияда ядролық қарудан азат аймақ құруға қатысты (ОА ЯҚАА). Елде 5+1 тобы мен Иран арасында Иранның ядролық бағдарламасы бойынша келіссөздердің екі раунды өтті. Сонымен қатар, Атом энергетикасы жөніндегі халықаралық агенттігінің (МАГАТЭ) қолдауымен Қазақстан аумағында Төмен байытылған уран банкісі құрылды.
Қазақстан – түрлі салалардағы ірі халықаралық ұйымдардың белсенді қатысушысы. Олардың арасында БҰҰ, ЕҚЫҰ, ИЫҰ, ШЫҰ, ТМД, ЕАЭО, БЭК, ҰҚШҰ, ЭЫДҰ бар. Қазақстан он жылдық үзілістен кейін 2010 жылы ЕҚЫҰ саммиті өткен Орталық Азия аймағындағы алғашқы мемлекет болды. Қазақстан Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңесті (АӨСШК) шақырды, оның мүшелері бүгінде 27 мемлекет. Сондай-ақ, біздің елордада Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съездері үнемі өткізіліп тұрады.
Біздің еліміз жаһандық және аймақтық қауіпсіздікті нығайту, дағдарысқа қарсы күрес, мәдениетаралық диалог және тұрақты дамуға бағытталған халықаралық күш-жігерге белсенді үлес қосуда. Атап айтқанда, Қазақстан 2017-2018 жылдарға БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып сайланған бірінші Орталық Азия елі болды. Республика Сирия дағдарысын бейбіт келіссөздер алаңына айналған Астана процесі арқылы шешуге өзінің үлесін қосты. Қазақстан үшін тағы бір басымдық - Ауғанстанды қалпына келтіру, оның шеңберінде біз осы елге гуманитарлық және дамуға ресми көмек көрсетеміз.
4 миллионнан астам адам қатысқан «ЭКСПО-2017» Халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу маңызды жетістік екені сөзсіз. Іс-шара үш айға созылды. Шетелдік қонақтар жасыл технологиялар саласындағы соңғы шешімдермен таныса алды. Айта кету керек, Қазақстан посткеңестік кеңістіктегі алғашқы ЭКСПО-ны қабылдаған мемлекет еді.
Бірақ, ең алдымен, мемлекетіміздің экономикалық саладағы маңызды жетістіктері. Бүгінгі таңда Қазақстанның ЖІӨ 180 млрд. АҚШ долларынан асады, ол тәуелсіздік кезінде 16 есе өсті. Қазақстан экономикасы Орталық Азиядағы ең ірі экономикасы болып табылады, оның үлесіне өңірдің ЖІӨ-нің жартысынан көбі келеді.
Қазақстан аймақтағы ең жақсы инвестициялық ахуалы бар ел ретінде танылды, Дүниежүзілік банк тобының «Бизнесті жүргізу-2020» есебі бойынша 25-орынға ие болды. Тәуелсіздік кезінде біз 330 млрд. АҚШ доллардан астам шетелдік тікелей инвестицияларды тарттық. Жалпы алғанда, Орталық Азиядағы тікелей шетелдік инвестициялардың 70%-ы Қазақстанға тиесілі.
Экономикалық реформалар, халықаралық саудаға ашықтық, инвестициялар және саяси тұрақтылық тұрғысынан Қазақстан аймақтағы көшбасшы ел болып саналады. Соңғы жылдары ел басшылығы инвесторларды қорғауды күшейту, бюрократияны азайту, салық ашықтығын арттыру және кәсіпкерлікті қолдау бойынша ауқымды реформалар жүргізді. Сонымен қатар, Қазақстан «Белдеу және жол» бастамасын жүзеге асыруда шешуші рөл атқарады. Біздің ел Қытайдан Еуропаға және керісінше транзиттік тасымалдың 70% құрайды. 2018 жылы Астана халықаралық қаржы орталығы (АХҚО) құрылды – бұл Нұр-Сұлтан қаласын аймақтың қаржылық хабына айналдыруға бағытталған ірі жоба.
Тәуелсіздік алған кезде Қазақстан демократиялық және азат қоғам құру жолында жүйелі түрде жұмыс істеп келе жатқанын айрықша атап өткен жөн. 2019 жылдан бастап Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың саяси жүйені жаңғыртуға және адам құқықтарының қорғалуын қамтамасыз етуге бағытталған реформаларды жүзеге асырылуда. Олардың қатарына парламенттік оппозиция институтын заңдастыру, саяси партиялардан үміткерлердің тізіміне әйелдер мен жастарға арналған 30 пайыздық квота енгізу, әлемдік ассамблеяларды ырықтандыру және саяси партияларды тіркеуді жеңілдету кіреді.
2021 жылы 10 қаңтарда парламенттің төменгі палатасы мен жергілікті өкілді органдарға сайлау өтті. Бұл сайлау Қазақстандағы сайлау жүйесінің ашықтығын, әділдігі мен ашықтығын одан әрі арттыруға бағытталған жаңа ережелер енгізілгеннен кейінгі алғашқы сайлау болды.
Мен, өзімнің мақаламда тәуелсіз Қазақстанның дамуы мен жетістігінің негізгі кезеңдерін қысқаша көрсетуге тырыстым. Оның шеңберінде барлық үрдістер мен жақсартуларды қамту мүмкін емес екендігі түсінікті. Сонымен бірге, бұл біздің елге деген публицисттер мен ғалымдардың қызығушылығын оятады деп үміттенемін, бұған деген қызығушылық Португалияның академиялық және қоғамдық топтарында өсе беруде. Бірақ, ең алдымен, достарымыз мен қонақтарымызға ашық менің елім - Ұлы Дала елі туралы португалдықтар көбірек білгендігіне қуаныштымын!
Қорытындылай келе, мен Қазақстанның болашаққа ұмтылатындығын және Португалиямен барлық салаларда көпсалалы ынтымақтастықты кеңейтуге дайын екенін қосқым келеді. Біз Лиссабонмен достық қарым-қатынасымызды аса бағалаймыз және екіжақты серіктестіктің одан әрі халқымыздың игілігі үшін дамуына сенімдіміз.
Қазақстанның Португалиядағы Елшісі