ԱՈՒԵԶՈՎ Մուխթար Օմարխանովիչ 125

Մուխթար Օմարխանովիչ Աուեզովը ականավոր ղազախ գրող, դրամատուրգ և գիտնական է, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Ղազախական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1946 թ.)։

Մուխթար Աուեզովի ստեղծագործական ուղին սկսվել է 1917 թվականին «Ենլիկ-Քեբեկ» պիեսով, որը հիմնված է երկու երիտասարդների ողբերգական ճակատագրի մասին ժողովրդական լեգենդի վրա։

Նա այնպիսի պատմվածքների հեղինակ է, ինչպիսիք են՝ «Գեղեցկուհին սգի մեջ», «Որբի բաժինը», «Ո՞վ է մեղավոր», «Որբը», «Գորշ կատաղի», «Դեպքը Քարաշ-Քարաշի վրա» պատմվածքը , «Դժվար ժամանակ» վեպը, «Քարե փետուրը», «Խնձորի այգում» պիեսները, ղազախական և ղրղզական գրականության և բանահյուսության պատմության վերաբերյալ մենագրական ուսումնասիրությունները։ Այդ աշխատություններից շատերը բացահայտեցին այն ժամանակվա ղազախական ֆեոդալական հասարակության խնդիրները։

Նրա կարիերայի գագաթնակետը դարձավ «Աբայի ճանապարհը» քառահատոր էպիկական վեպը, որը գրողին համաշխարհային համբավ բերեց։ Վեպը թարգմանվել է աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով և մտել «Համաշխարհային գրականության գրադարան»։

1945 թվականին՝ Աբայի հարյուրամյակի տարում, Մ.Աուեզովը գրել է «Աբայ» օպերայի լիբրետոն և «Աբայի երգերը» գեղարվեստական ​​ֆիլմի սցենարը։ 1949 թվականին էպոսի առաջին գիրքը՝ «Աբայ» վեպը արժանացել է ԽՍՀՄ պետական ​​մրցանակի, 1959 թվականին «Աբայի ճանապարհը» գիրքն արժանացել է Լենինյան մրցանակի։

Բացի այդ, ԽՍՀՄ-ից առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի «Կատաղի» ֆիլմը, որը հիմնված է 1973 թվականին Մ.Աուեզովի պատմվածքի վրա, ռեժիսոր Տ.Օկեևը։

Մուխթար Աուեզովը դարձավ առաջին գրողը, ով իր ստեղծագործական գործերով նպաստեց ղազախական ոճի դպրոցի ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Նրա շնորհիվ առաջին անգամ թարգմանվել են ղազախերեն և հասանելի դարձել հանրությանը այնպիսի համաշխարհային դասական գրականության գլուխգործոցներ, ինչպիսիք են Ն.Գոգոլի «Գլխավոր տեսուչը», Վ.Շեքսպիրի «Օթելլո»-ն եւ  «Խորամանկության ընտելացումը», Կ.Տրենևի «Գարնանային սեր»-ը ։ Մ.Աուեզովի ստեղծագործությունները բազմիցս վերահրատարակվել և թարգմանվել են աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով։

Մուխթար Աուեզովի անունով են կոչվում Ղազախստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության գրականության և արվեստի ինստիտուտը, Ղազախստանի ակադեմիական դրամատիկական թատրոնը, Ալմաթի, Նուր-Սուլթան, Սեմեյ և այլ քաղաքների փողոցներն ու դպրոցները։ Ալմաթիում գործում է Աուեզովի տուն-թանգարանը։

Գրողի հուշարձանները կանգնեցվել են հանրապետության բոլոր մարզերում։ Ղազախական հեռուստատեսությունը նկարահանել է 12 սերիաանոց վավերագրական ֆիլմ մեծ գրողի մասին (հեղինակ Ա. Տոյբաևա)։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որոշմամբ 1997 թվականին ողջ աշխարհը նշեց Մ.Աուեզովի ծննդյան 100-ամյակը. Այս տարի գրողի 125-ամյակի շրջանակներում նախատեսված է ավելի քան 500 միջոցառում, այդ թվում՝ ավելի քան 50-ը՝ միջազգային մակարդակով։