Այս տարի նշվում է Ահմեթ Բայթուրսինուլիի ծննդյան 150 ամյակը

Ախմեթ Բայտուրսինուլին ղազախ լուսավորիչ է, լեզվաբան, գրականագետ, թուրքագետ, բանաստեղծ և թարգմանիչ, հասարակական գործիչ և քաղաքական հրապարակախոս։ Ղազախստանում նրան մեծարում են որպես «Ұлт ұстазы» («Ազգի ուսուցիչ»):

Բայտուրսինուլին փայլուն գրող էր, ուսուցիչ, լեզվաբան։ Նա բարեփոխեց ղազախական գիրը արաբական գրի հիման վրա՝ հնարավոր դարձնելով այն օգտագործել արտերկրում ապրող միլիոնավոր ղազախների համար։ Ա. Բայթուրսինուլին բացառեց բոլոր զուտ արաբական տառերը, որոնք չեն օգտագործվում ղազախերենում, և ավելացրեց Ղազախստանին հատուկ տառեր: Նոր այբուբենը, որը կոչվում է «Жаңа Емле»(«Նոր ուղղագրություն»), մինչ այժմ օգտագործվում է Չինաստանում, Աֆղանստանում, Իրանում բնակվող ղազախների կողմից։ 

Ահմեդ Բայտուրսինուլին ղեկավարել է Հանրապետության ակադեմիական կենտրոնը, եղել է Ղազախստանի պատմության մեջ առաջին պետական համալսարանի բանասիրության պրոֆեսոր։ Ստեղծել է մայրենի խոսքի ուսուցողական նյութեր, ուսումնական ծրագրերի համակարգի դասագրքեր, պատկերազարդ այբբենարան, որը 1920ական թվականներին անցել է մի քանի հրատարակություններ։ Բայտուրսինուլին մշակել է գիտական տերմինաբանություն ղազախական քերականությունը սահմանելու համար և առաջին անգամ տվել է գրականության պատմության, տեսության և քննադատության մանրամասն սահմանումներ, մեթոդաբանություն, ստեղծել է ղազախական գրական քննադատության համակարգ:

         Ախմեթ Բայտուրսինուլիի Գրական ստեղծագործությունների՝ «Քառասուն առակ» ՝ ժողովածու (Қырық мысал),«Մասա», հիմնական գաղափարը ընթերցանության, արվեստի, գիտելիքի, մշակույթի, աշխատանքի կոչ է հանրությանը: Ա.Բայտուրսինուլին ղազախերեն է թարգմանել ռուս բանաստեղծներ Ա.Ս.Պուշկինի, Մ.Յու.Լերմոնտովի, Ս.Յա.Նադսոնի, ֆրանսիացի փիլիսոփա Վոլտերի և այլոց բանաստեղծությունները։ 

Մանկավարժի հիշատակին բացվել է Ախմեթ Բայտուրսինուլի անվան տունթանգարան, Ղազախստանի շատ քաղաքներում անվանակոչվել են փողոցներ և կանգնեցվել հուշարձաններ։

Հրապարակման ամսաթիվը

14 մարտի 2022

Жаңарту күні

14 մարտի 2022