Әдебиет

Қазақ әдебиеті – бірнеше мыңжылдық тарих. Қазақ әдебиетінің бастапқы қайнар көздері біздің дәуірімізге дейінгі 11-3 ғасырларда жасалған «Алып Ер Тоңға», «Шу батыр» дастандары болып табылады. Оларда суреттелген оқиғалар қазақ халқының көне тарихымен тығыз байланысты екенін ғылыми зерттеулер дәлелдеген. Көне түркі әдебиетінің қайнар көздеріне Орхон-Енисей жазбалары, Жүсіп Баласағұни мен Махмұд Қашқари шығармалары, «Кодекс Куманикус» трактаты жатады.

Ертеде Қазақстан көшпелілері мифтік қаһармандардың ерліктері, құдайлар мен құбыжықтар туралы түрлі аңыздарды поэтикалық түрде айтып келген. Уақыт өте бұл әңгімелер «Қорқыт-ата», «Оғыз-наме» атты төл дастандарға айналды.

15 ғасырда «толғау» сияқты жанр қалыптасты - бұл қандай да бір себеппен қандай да бір даналық немесе тәрбиені қамтитын толғаудың поэтикалық түрі. Толғауды «жырау» атанған автор, әнші орындады. Сонымен бірге, тәрбиелік, тәрбиелік, тәрбиелік қызметтерді атқара отырып, жырау елдің саяси өмірінде салмақты болды және қоғамға ықпал ете алды. Кейін «айтыс» өткізу дәстүрі пайда болды. «Айтыс» – екі «ақынның» (әншілердің) дін, қоғам, саяси тәртіп, тағы басқа өткір мәселелерді қозғайтын жыр-поэтикалық айтысы.

19 ғасырда орыс және еуропалық жазушылардың ықпалында болған жазба әдебиеттің дамуы басталды. 19 ғасырдың аяғында Ыбырай Алтынсарин, Шоқан Уәлиханов, әсіресе, қазақ әдебиетінің классигі саналатын Абай Құнанбаев сияқты авторлардың есімдері Қазақстанда кеңінен танымал болды. Абай (Ибрагим) Құнанбаев (1845-1904) шығармашылығы қазақ реалистік әдебиетінде жаңа кезең ашады. Абайдың ұлы сөз шебері ретіндегі құдіреті «Сегіз поэма» өлеңдерінде ерекше көрінеді. Шығармашылығының негізгі желісі – жақсылыққа, білімге, мәдениетке, адал еңбекке, әділдікке, халқына, туған жеріне деген сүйіспеншілікке үндеу. Орыс поэзиясының жетік білушісі Абай Пушкин, Лермонтов, Крыловтың 50-ге жуық шығармасын аударған. 2020 жылы Қазақстанда Ұлы ақынның туғанына 175 жыл толады.

"Сурет ашық ақпарат көздерінен алынды"

20 ғасырда дәстүрлі социалистік тақырыптар танымал болды. Ұлы Отан соғысы жылдарында ақындар майдандағы жауынгерлер мен батырлар туралы патриоттық өлеңдер мен поэмалар жазды. 20 ғасырдың екінші жартысында жазушылар ірі романдар жасай бастады, драматургияны дамытады, тіпті ғылыми фантастика тақырыптарын меңгерді. Осылайша, 20 ғасырдағы қазақ әдебиеті әлемдік үрдістерге қосылып, осы бағытты күні бүгінге дейін сақтап келеді.