Ашхабадта ТМҰ Ақсақалдар кеңесінің отырысы өтті
2024 жылдың 12 наурызында Ашғабатта Түркі мемлекеттері ұйымы Ақсақалдар кеңесінің 15-ші отырысы өтті.
Жиын басында Түрікменстан Халық мәслихатының төрағасы Гурбангулы Бердімұхамедов жиынға қатысушыларды қасиетті Ораза айының басталуымен құттықтап, Түрікменстанның Ашғабадтта ТМҰ Ақсақалдар кеңесінің кезекті отырысын өткізу туралы ұсынысын қолдағаны үшін алғыс айтты. Ақсақалдар кеңесінің өткен отырыстарында ТМҰ аясындағы жан-жақты ынтымақтастықты дамыту және нығайту бойынша бірқатар маңызды ұсыныстар жасалып, олар жетекшілік ететін және кеңестік сипаттағы кеңестер Ұйымның мемлекет басшыларының отырыстарында айтылғаны атап өтілді. Осыған орай, бұл жолғы кездесу түркі мемлекеттері арасындағы саяси-дипломатиялық, сауда-экономикалық және мәдени-гуманитарлық салалардағы қарым-қатынастардың тиімділігін одан әрі арттыруға қызмет ететініне сенім білдірілді.
ТМҰ Ақсақалдар кеңесінің төрағасы Бинали Йылдырым қатысушыларға арнаған сөзінде мүше елдер мен ТМҰ бақылаушыларының тығыз ынтымақтастығы ТМҰ қызметіне елеулі үлес қосатынын айтты. Атап өтілгендей, Ақсақалдар кеңесінің жұмысы жоғары деңгейде жоғары бағаланды, ол 2023 жылғы қарашада Қазақстан астанасында өткен ТМҰ 10-шы Саммитінің Астана декларациясында көрініс тауып, Кеңестің белсенді құрылымға айналғанын көрсетеді.
Орасан зор ортақ әлеуеттің, бауырластық ынтымақ пен қолдаудың, тиімді көпқырлы ынтымақтастықтың болуы елдерімізге тұрақты дамуда оң нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік беретіні баса айтылды. Түркі мемлекеттеріндегі өркендеу мен тұрақтылық аймақтағы өркендеу мен тұрақтылыққа ықпал етеді. Осы мақсаттар үшін осы бағыттағы бірлескен жұмыстарды жандандыру қажет.
Бұл ретте экономика және сауда, көлік, энергетика, инвестиция және басқа да перспективалы салалардағы өзара іс-қимылға басымдық беріледі. Ақсақалдар кеңесі мүшелерінің ТМҰ Саммиттеріне тұрақты қатысу мәселесі де көтерілді.
ТМҰ Бас хатшысы Кубанычбек Омуралиев 2023 жылдың қарашасында Астанада өткен ТМҰ Саммитінің қорытындыларының түркі мемлекеттері арасындағы ынтымақтастықты одан әрі дамыту үшін маңыздылығын атап өтті. Мұнда бауырлас елдер арасындағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтықтың нығаюы атап өтілді, бұл аймақ пен әлем жаңа сын-қатерлермен бетпе-бет келіп тұрған қазіргі кезеңде үлкен мәнге ие.
Экономикалық, коммерциялық және инвестициялық салаларда, көлік-коммуникация және өнеркәсіп салаларындағы ынтымақтастықты жандандыру, өзара тауар айналымының көлемін ұлғайту, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша нақты қадамдар жүзеге асырылып, жасалып жатқаны баса айтылды.
Мемлекетаралық ынтымақтастықтың ажырамас құрамдас бөлігі гуманитарлық сала болып табылады, оның маңызды аспектісі бірлескен форумдарды, оның ішінде ғылыми форумдарды өткізу болып табылады.
Сондай-ақ ТМҰ Бас хатшысы биыл түркіменнің ұлы ақыны және ойшылы Мағтымғұлы Фрагидің туғанына 300 жыл толуына және Анау қаласының түркі әлемінің мәдени астанасы болып жарияланғанына арналған мерекелік шаралар өтетінін де атап өтті. Осыған байланысты ТМҰ мерекелік іс-шараларды өткізуге жан-жақты қолдау көрсетуге дайын екенін растады.
Қ.Өмірәлиев отырыста айтылған ұсыныстарды ТМҰ хатшылығы қатысушы елдердің тиісті органдарына жіберетінін баса айтты.
Қазақстаннан келген ТМҰ Ақсақалдар кеңесінің мүшесі Икрам Адырбеков қазақстандық делегацияның құрамында тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуы мен дамуына зор үлес қосқан және қазірде қосып жатқан белгілі және құрметті ақсақалдар бар екенін атап өтті. Осы орайда, Арқадағының болашақта ақсақалдардың өзара кездесуі игі дәстүрге айналатынына сенім білдірілді.
И.Адырбеков қазақ-түрікмен қарым-қатынасының дамуы тұрғысында түрікмен халқының жалпыға танылған көсемі, туысқандық мемлекетаралық қатынастарды дамытуға қосқан үлесі түркі әлемінің көрнекті мемлекет қайраткерлерінің бірі ретінде танымал Арқадағының саяси қызметінің маңыздылығына тоқталды.
Бүгінгі таңда қазақ-түрікмен диалогы стратегиялық әріптестік сипатына ие болып, жоғары деңгейдегі сапарлар мен байланыстар шешуші рөл атқаратыны баса айтылды. Біздің елдеріміз бір-біріне, соның ішінде халықаралық аренада үнемі қолдау көрсетіп келеді. Сондай-ақ сауда-экономикалық, көлік-транзиттік салаларда, агроөнеркәсіптік кешенде ынтымақтастық үшін зор әлеует бар екені айтылды. Мәдени-гуманитарлық саладағы дәстүрлі өзара іс-қимылды нығайтуға үлкен мән берілуде. Атап айтқанда, Астананың орталық көшелерінің біріне түрікменнің ұлы ақыны Мағтымғұлының есімі берілгені айтылды. Осы тұрғыда тату көршілік мемлекетаралық ынтымақтастық алдағы уақытта да тұрақты түрде кеңейіп, нығая беретініне сенім білдірілді.
Қырғызстаннан келген ТМҰ Ақсақалдар кеңесінің мүшесі Метедкан Шерімқұлов көп ғасырлық тарихы бар түркімен-қырғыз қарым-қатынасының достық, тату көршілік сипатын атап өтіп, Арқадағы дәстүрлі мемлекетаралық қарым-қатынасты нығайтуға қосқан елеулі үлесі үшін алғысын білдірді. барлық спектрі бойынша қарқынды дамып келе жатқан диалог. Оның айқын дәлелі – тұрақты түрде өзара сапарлар мен жоғары деңгейдегі кездесулер, нәтижесінде қол жеткізілген маңызды келісімдер мен қол қойылған құжаттар.
Сондай-ақ Ашхабадта ТМҰ Ақсақалдар кеңесінің 15-ші отырысын өткізу түркі мемлекеттері мен халықтары арасындағы достық байланыстарды нығайтуға, оның басым бағыттары бойынша: саяси-дипломатиялық, сауда-экономикалық және мәдени-гуманитарлық салалардағы екіжақты және көпжақты ынтымақтастықты одан әрі кеңейтуге қызмет ететініне сенім білдірілді.
Өзбекстаннан келген ТМҰ Ақсақалдар кеңесінің мүшесі Содикжон Турдиев ортақ тарихи-мәдени тамырларға негізделген мемлекетаралық қарым-қатынастар барлық бағыттар бойынша табысты дамып келе жатқанын атап өтті. Екі бауырлас халықты байланыстыратын достық пен тату көршіліктің мызғымастығының көрнекі нышандары – екі елдің астаналарында орналасқан Ашхабад пен Ташкент саябақтары.
ТМҰ бірінші кезекте қоршаған ортаны, гуманитарлық саланы, оның ішінде ғылым, білім және мәдениетті, үйлесімді дамуды қамтамасыз етуге қатысты өзекті мәселелерге баса назар аудара отырып, өңірде бейбітшілікті қамтамасыз ету, сауда-экономикалық ынтымақтастық пен экономикалық интеграцияны дамыту идеяларын алға жылжытатыны атап өтілді. өскелең ұрпақты тәрбиелеу, сондай-ақ энергетика, көлік, инвестиция, азық-түлік қауіпсіздігі сияқты салалар.
Сонымен қатар, өткен жылы Астанада өткен ТМҰ Саммитінде айтылған бастамалар мен ұсыныстарды тиімді қолдау – ақсақалдардың басты міндеті деген пікір айтылды.
С.Тұрдиев жас ұрпаққа білім мен тәрбие беру тақырыбына да тоқталып, жаңашылдыққа ұмтылған дарынды жастарды ынталандыру мен ынталандырудың маңыздылығын атап өтті. Бұл ретте түркі халықтарының бай мәдени мұрасын, оның ішінде фольклорды сақтау мен кеңінен насихаттаудың маңыздылығы айтылды.
Венгриядан келген Ақсақалдар кеңесінің мүшесі Аттила Тильки түркі елдерімен экономикалық ынтымақтастықтың Венгрия экономикасына оң ықпалын тигізетінін атап өтті. Венгрия мен ТМҰ арасындағы өзара іс-қимыл теңдік пен өзара құрмет қағидаттарына негізделген сындарлы серіктестіктің үлгісі болып табылады.
ТМҰ елдерінің әртүрлі салалардағы ынтымақтастық үшін зор әлеуеті бар екені атап өтілді, мұнда білім саласындағы байланыстар да маңызды бағыттардың бірі ретінде аталды. Осы тұрғыда тиісті екіжақты құжаттар негізінде білім беру саласындағы түркімен-венгр ынтымақтастығы нығайып жатқаны баса айтылды. Су шаруашылығы саласында да мүмкіндіктер бар.
Венгрия өкілі қазіргі заманғы шындықтар тұрғысынан ТМҰ шеңберіндегі сенімді, өзара сыйластық серіктестіктің маңыздылығы айтарлықтай артып келе жатқанын атап өтті.
Отырыстың қорытындысы бойынша тиісті Коммюнике қабылданды.