Jambıl Jabayev'in 175. Yıldönümü

Kazak sözlü edebiyatının en büyük temsilcisi olarak bilinen Jambıl Jabayev. 1846-1945 yılları arasında yaşamıştır.

Bugünkü Jambıl Eyaletinin Şu nehri kenarındaki Jambıl Dağı’nın eteğinde doğmuştur.

Ulu Jüz’ün Şapıraştı boyunun Ekey kolundandır. Çocukluğu Jetisu (Yedisu) Bölgesinde geçmiştir. Yaşamı boyunca hakikatin tercümanı olan Jambıl, 95 yaşına kadar at sırtında köy köy dolaşarak Kazak sözlü geleneğinin yaşatmış ve milli ruhun temsilcisi olmuştur. Kazak kültürel kimliğii oluşturan değerleri çok iyi bilen Jambıl, bunları mısralarına nakşederek yeni neslin yetişmesine katkı sağlamıştır. Usta ozan, 22 Haziran 1945’te hayata veda etmiştir.

Jetusuv bölgesi, söz sanatında usta olan akınların, türkücülerin ve hatiplerin en çok yetiştiği bölgedir. Sanatın beşiği olan bir bölgede dünyaya gelen Jambıl, ozanlığa küçük yaşlarda başlar ve gelenek içinde yetişir.

Jambıl, Jetisu şairlerinin büyük ozanı Süyinbay’ın takdirini kazanıp, ondan dua alır. Süyünbay’dan irticalen şiir söyleme sanatının inceliklerini öğrenir.

Jambıl gençliğinde Maylıhoca, Mayköt ve Kulınşak gibi büyük şairleri kendine örnek alır. Şiir söylemeye başladığı günden itibaren hayatı boyunca şiir üretmeye devam eden Jambıl, eserleriyle Kazak halkının Kültürel belleğini muhafaza ettiği gibi gelecek nesillere de başarıyla aktarılmıştır. Şairin yaşadığı dönemde Kazakların başından geçen tarihi ve sosyal olayların birçoğu ozanın şiirlerinden takip edilebilir. Adalet, halka hizmet etme, yalan, ikiyüzlülük, tembellik, cehalet gibi konular Jambıl’ın üzerinde en çok durulduğu konulardır. Ozan, âdeta gençlik ideali ortaya koyar. Yalanın toplumsal huzurun sağlanmasında en büyük engel olduğunu vurgulayan Jambıl, gençleri her zaman dürüst ve cesaretli olmaya, ilmi kendilerine yoldaş etmeye ve her zaman halkı gözetmeye çağırır.

Jambıl, vatanseverlik, kahramanlık gibi temaların yanında, günlük hayatı ve tabiatı güzelliklerini konu eden şiirler de söyler.

Jambıl’ın diğer akınlardan önemli bir farkı da oldukça başarılı bir destan söyleyicisi olmasıdır. O pek çok destanı - Şahname, Köroğlu, Totıkamal, Seyit Battal, Kız Jibek, Yedige, Şora Batır, Kabanbay v.b. -dombıra eşliğinde söyleyip kendi yorumuyla halk ulaştırmıştır.

Türk Dünyasının ortak kültürel değerlerinden Köroğlu destanını on beş gün boyunca anlatmış.

Jambıl, hem epik (destan), hem atışma şairidir; büyük ozan hem savaşçı hem uzun şiir icra eden şairdir. O, gercek anlamda yüksek, feraset sahibi sanatçı, sivil siyasi şiirimizin ilk yapımcısıdır. Jambıl’ın büyüklüğü, onun sadece ustalığıyla değil, halk şiirinin dallanıp budaklanan yeni bir cınarı olmasıyla, diğer bir deyişle, halk şairlerinin çağdaş ruh halindeki yeni büyük göçü başlatan özelliğiyle ölçülür.

Böyle bir halk icrasının asil mercanının yapımcılarının adları Sovyet devrine de uzanıp değer gördü. Onlar sadece kendilerinden önceki şair ve ozanlardan öğrenmekle kalmayıp, aynı zamanda nice zaman öncesinde eski destanlardan, tarihî uzun şiirler ile efsanelerden, hikâyelerden, efsanelerden de öğrendi.

Onlar kendi sanatlarının gerçek halka özgü anlamını halk şiirinin ölmez, silinmez motifleriyle sıkı bağlantısından arayıp buldular. Dombırayı ele alıp, şifahî olarak söyleme geleneğini yeni zamana ulaştırmayı başardı.

Biz yukarıda uçsuz bucaksız Kazak bozkırını uzun şiirleriyle saran, böylesine eşi benzeri olmayan sanatı ilerletip geliştirdi.

 

 

 

Yayın tarihi

16 Haziran 2021

Жаңарту күні

16 Haziran 2021

Tür