El-Farabi'nin mutluluk öğretisi

Көру саны:24
Jakıpbek Altayev
altaev.kaznu@gmail.com, 87017441280
PhD, Al-Farabi Kazak Milli Üniversitesi Profesörü,
El-Farabi'nin mutluluk öğretisi
El-Farabi'nin mutluluk öğretisi - insan yaşamının çıkar teorisi onun zihin öğretisinde yazılmıştır. Farabi döneminde, en önemli sorunlardan biri mutluluğun, onun doğasının düşünceleriydi.
Mutluluk düşünceleri onun sosyo-politik nitelikteki «Sivil politika», «Mutluluğa giden yol», «Faziletli şehrin sakinlerinin görüşleri hakkında» tezlerin ana teması oldu.
«Bir insanın uyumlu bir şekilde yaşaması için mutluluğa ihtiyacı var»,- dedi Farabi. O Platon'dan sonra, mutluluk nedir, doğası nedir? sorunun cevabını aradı. Mutluluk güzellikte mi, servette mi yoksa onurda mı sorusunu yanıtladı.
Farabi, Sokrates, Aristoteles, Platon'un «insanın iki hayatı olacak» görüşüne katılmadı. Onlar insanın ilk yaşamının yeryüzündeki yaşam olduğunu, ikincisinin ölümden sonra yaşam olduğunu söylediler. «İnsan ilk ve son hizmete sahiptir, son hizmet bu hayatta değil, ölümden sonradır. İnsan bu hayatta kendisi faziletli olmasa da, iyi işler yapar». Farabi'ye göre, insanın fazilet bilinci ömür boyu sürer ve ölümüyle biter, bu nedenle «Hayatı sevmek gerekir», hayat insana iyilik yapma ve mutluluk getirme fırsatı verir. Bu yüzden dünyada ne hayır ne de kötülük olmayan ölümden korkmamalıyız.
El-Farabi, insanların mutluluğa giden yolda eşitliğini destekledi. «Herkesin doğumdan mutlu olma şansına sahip olduğuna» inanıyordu. Zamanının temsilcisi olarak, Farabi aşağıdaki mutluluk türlerini analiz etti: görünüşe, miktarına, kalitesine göre. Mutluluğu bu şekilde bölerek, en mutlu insanlar zeki, filozoflar olarak kabul edildi. Farabi, insan herhangi bir sosyal grubun temsilcisi olmasına rağmen, mutluluğu insanın eğitimi ile bağladı.
Aristoteles'in düşüncelerine dayanarak Farabi, fazileti etik ve rasyonel olarak vurguladı. Etik fazilet cesaret, merhamet ve adaleti içerir ve rasyonel fazilet zeka/çok yönlülük, beyin canlılığıdır. İlk başta bu bölünme resmen yapıldı. Bu şekilde, fazilet öğretimi yoluyla, Farabi etik ve rasyonel ahlak ile zeka arasındaki bağlantıyı gösterip ve onu tanımayanları eleştirdi. Farabi «zeki insanları» kötülükten kaçabilecek ve iyilik yapacak insanlar olarak görüyordu.
Eğer bu «bilgelik» etik olarak yorumlanırsa, o zaman etik fazilet bilgeliğin bir işareti olacaktır.
Fazileti öğrenmek mümkün mü? Bu Farabi için çok önemli bir konuydu. Onun kararı, insanın özel aktivitesi fikriyle insanlığın en yüksek zirvesi – mutluluğa ulaşmasıyla bağlıyordu. Eski yunan felsefesinde, bu sorunun hem Sokrates hem de Aristoteles tarafından düşünüldüğünü biliyoruz. Onların hepsi «gerçek bir fazilet insan doğadan etkilenir» sonucuna varmışlardır.
El-Farabi yeni doğan bebeğin zihni ve beyni saf olacak, ne iyi ne de kötü seçemez ve faziletin insan yaşamı sürecinde toplanacağına inanıyordu. Farabi «İnsan akıllı veya aptal olup doğmaz, o doğadan terzi ya da sekreter olmaz» dedi. Akıllı düşünceleriyle iyilik ve kötülük arasında ayrım yapabiliyor, o iyi ve kötü işleri tekrarlayarak belirli özel karakterleri öğrenir.
Farabi, eğitim ve öğretimin fazilet eğitiminde önemli bir rol oynadığını belirtti. İyi davranış, akıl ile birlikte faziletin bir koşulu ise, Farabi Yunan filozoflar gibi, kişinin merhametli olması için duygularının da önemli bir rol oynadığını belirtti. «Bebek doğduğunda temiz bir okul tahtası gibidir, tahtaya, her insan kendi el yazısını yazdığı gibi, bebeğin saf bilincine büyüdükçe her şey yazılır», - dedi Farabi. Orta aktivitenin Farabi insan sağlığı için yararlı olduğunu düşündü. O disiplin gerektiren olayları yapmayı öğretti. Filozof, olay devam etmezse insanın asla mutlu olmayacağını söyledi.
Farabi'nin irade gücü ve özgürlük arasındaki bağlantı fikrinde, bir insanın faziletli olması için neyin çok gerekli olduğu konusunda derin bir hümanist fikir vardır. Fazileti öğrenmenin önemini yazan Farabi, herkes mutlu, ama ona nasıl ulaşılacağını bilemeyeceğini söyledi. Bu insanların mutluluğa giden yolu gösteren bir insana ihtiyacı vardır. O faziletli insanlar farklı yönteme göre bölünür: eğitime, yetiştirilme ve inanca göre. Bunları kullanarak Farabi insanları üç gruba ayırdı: halk, kitle, bilim adamları. Bilim adamları - fazilet yöneten kişinin en iyi temsilcileridir. Bunlar bilginin kaynağı kitle gibi kamuoyunun tanınması ile belirlenir. Farabi, faziletin herkes için gerekli olduğunu öğretti.
Zihin, mutluluk ve fazilet, Farabi'nin öğretisininde insancıl hümanistik bir ilke olarak görülür, insan özel gücü ile ona ulaşabilir. İnsanı bu hedeflere ulaşmak için çabalayan bir kişi olarak gören Farabi, ilerici gelişme fikrini ortaya attı. Akıl, mutluluk, merhamet, «özgürlük», «eşitlik» gibi Farabi'nin görüşlerinde, insan hayatı ile ilgili. Faziketli, akıllı, güçlü, iradeli, mutlu olmak için bilmeniz ve tanımanız gerekir. Eğitim - tüm toplum ve birey için değeri öğrenmek yoludur.
Bir müslüman olarak, zamanının oğlu olarak, Farabi sadece bir tanrı'yı tanıdı ve «Tanrı'nın varlığı sorununu gündeme getirdi». Zamanının sosyal sorunlarını çözerken, El-Farabi, tanrı'nın toplumla nasıl bağlantı kurduğunu göstermek zorundaydı. Tanrı'yı tanımak, tanrı ve insan arasındaki ilişki hakkında islami öğretiye hakim olan hümanist bir dünya görüşünün geliştirilmesi için koşulları oluşturdu. Farabi'nin amacı, kişinin kişisel değerini kanıtlamaktırdı.
El-Farabi için iki yaşam vardır. Onlar daha yüksek ortam ve maddi dünyadır - birbirlerine eşittirler ve birbirlerini tamamlarlar. Malzeme dünyası güzellik, ses ritminin doğruluğu ile doludur. Hayatı yüksek yaşam alanına bağlı değildir, kendi yasasına göre gelişir. Farabi'ye göre, tanrı maddi doğuma müdahale etmez. Farabi'ye göre, Tanrı maddi dünyaya karışmaz.
Farabi'ye göre, çevre iki nedenden dolayı yaşıyor: yaşamak ya da yaşamamak için bir fırsat var. Farabi'nin bu ifadesi onun ilk «Tanrı var, onun yokluğu imkansız» ifadesine benziyor.
Olgun insan hakkındaki öğretisinde, Farabi'nin felsefi ahlaki ve etik ütopyası tamamen görünüyordu. Onun haklı hükümdar ve faziletli şehir fikri, o dönemde Orta Doğu halkının «adil şehir» ve «adil hükümdar» hayalleri ile birleşti.
El-Farabi'nin en yüksek etik kategorisi mutluluktur, çünkü başka bir şey için değil, sadece kendileri için gerekli olan fazilet ve en yüksek iyilik bu mutlulukta yoğunlaşır. Özellikle, etik ve onun pratik önemi bu çerçevede birleştirilmiştir, bütün dünyayı, yapısının güzelliğin anlayana kadar gerçek mutluluğa ulaşamazsınız.
Ama adaletin o dünyada varlığı ihtimali, bu dünyada yaşamak için daha sert bir tutum olduğu anlamında bile anlaşılmamalıdır. El-Farabi şöyle dedi: «Faziletli bir adam ölümünü hızlandırmak zorunda değil, çünkü yaşam sevgisi tükenmez bir hümanizm kaynağıdır». Kişilik açısından, Farabi'ye göre mutluluk, insan ahlakına dayanır. Bu kavrama ihtiyatlılık ve derin zihin ile birlikte iyi davranış da içerir.
18 Ağustos 2020
18 Ağustos 2020