Қазақстан Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартты әмбебаптандыру жөніндегі Африка конференциясына қатысты
Аддис-Абеба, 2024 г. 6 қыркүйек — Қазақстанның Эфиопия мен Кениядағы Елшісі (қоса атқарушы), ҚР Африка Одағы жанындағы Тұрақты өкілі, БҰҰ Қоршаған орта жөніндегі бағдарламасы және БҰҰ-ХАБИТАТ Барлыбай Садықов бастаған қазақстандық делегация ядролық қаруға тыйым салу туралы шартты (ЯҚТСШ) әмбебаптандыру жөніндегі Африка конференциясына қатысты. Конференция Оңтүстік Африка Республикасы, Халықаралық ядролық қаруды жою компаниясы (ICAN), Халықаралық Қызыл крест Комитеті (ICRC) Австрия Республикасының Еуропалық және халықаралық істер федералды министрлігінің қолдауымен шақырылды.
Конференция жұмысына Африка елдері халықаралық ұйымдарының, дипломатиялық корпусының, ғылыми және сараптамалық топтарының басшылары мен өкілдері қатысты.
Конференцияға қатысушылар (ЯҚТСШ)-пен байланысты өңірлік перспективадағы мәселелерді, оның ішінде ядролық қаруды қолдану мүмкіндігіне байланысты тәуекелдерді, оны пайдаланудың гуманитарлық салдарын, Африкадағы қауіпсіздік пен қарусыздану жөніндегі шарт пен сәулет арасындағы қарым-қатынастарды, (ЯҚТСШ)-ты әмбебаптандырудағы Африка мемлекеттерінің рөлін және оны одан әрі имплементациялауды және т.б. мәселелерді талқылады.
Африка елдерінің ядролық қаруды таратпау саясатына және осыған байланысты 1964 ж . Каирде Африка Бірлігі Ұйымының (АБҰ) Мемлекет және Үкімет басшылары Ассамблеясының бірінші сессиясында Африканы ядролық қарудан тазарту туралы шешім қабылдауға, сондай-ақ 2009 ж. Африкадағы ядролық қарудан азат аймақ туралы шартқа (Пелиндаб шарты) қол қоюға және күшіне енуге міндеттемесі атап өтілді.
Пікірталас барысында қатысушылар ЯҚТСШ мақсаттарына қол жеткізу және халықаралық қауіпсіздікті нығайту үшін елдер, халықаралық және өңірлік ұйымдар арасындағы ынтымақтастықтың маңыздылығын белгіледі.
Қазақстандық тарап 2025 ж. 3-7 наурызда Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде өтетін ЯҚТСШ-ға қатысушы мемлекеттердің үшінші кездесуінің төрағасы ретінде конференцияға шақырылды.
Елші Б.Садықов өз сөзінде ядролық қаруға тыйым салу жөніндегі жаһандық қозғалыстың маңыздылығын атап өтіп, Қазақстанның ядролық қарусыздану мен таратпау процесіне қосқан үлесін еске салды. Ол Қазақстан әлемдегі төртінші ірі ядролық арсеналдан бас тартқан және Семей ядролық полигонын жапқан ел ретінде ЯҚТСШ режимін нығайту жөніндегі күш-жігерді белсенді қолдайтынын атап өтті.
«Қазақстан ядролық қарусыз әлем — бұл жай ғана мақсат емес, адамзаттың болашағы үшін өмірлік маңызды қажеттілік екеніне нық сеніммен қарайды. Біз барлық елдерді осы шартқа қосылуға және оны толық іске асыру үшін бірлесіп жұмыс істеуге шақырамыз», — деді дипломат.
Елші Б.Садықов конференцияға қатысушыларды ядролық сынақтар құрбандарының көмегімен және қоршаған ортаны қалпына келтіру мәселелерін шешуде халықаралық ынтымақтастық үшін ЯҚТСШ шеңберінде Халықаралық траст қорын құру жөніндегі бастаманы, сондай-ақ Қазақстанның биологиялық қауіпсіздік жөніндегі халықаралық агенттікті құру жөніндегі бастамасын қолдауға шақырды.
Конференцияға қатысушылар Қазақстанның ядролық қарусыздануға және таратпауға қосқан үлесін жоғары бағалады және ядролық қарудан азат әлемге қол жеткізу мақсатында ынтымақтастықты одан әрі тереңдетуге қолдау білдірді.
Анықтама: Ядролық қаруға тыйым салу туралы шарт 2017 ж. 7 шілдеде Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде қабылданды және 2021 ж. 22 қаңтарда күшіне енді, 2024 ж. қыркүйектегі жағдай бойынша оған 93 мемлекет қол қойды, оның ішінде 70-і ратификациялады. БҰҰ-ға мүше Африканың 54 мемлекетінің 33-і келісімге қол қойып, 16 мемлекет ратификациялады.