АБАЙ ЖӘНЕ XXI ҒАСЫРДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН

АБАЙ ЖӘНЕ XXI ҒАСЫРДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН

 

БиылАбайҚұнанбайұлыныңтуғанына 175 жылтолады. Халқымыздыңұлыперзентініңмерейтойынлайықтыатапөтуүшінарнайықұрылғанкомиссиядайындықжұмыстарынбастапкетті. Мемлекеткөлеміндежәнехалықаралықдеңгейдеауқымдыіс-шараларұйымдастыружоспарланыпотыр. Бірақмұныңбәрітойтойлауүшінемес, ой-өрісіміздікеңейтіп, руханитұрғыдандамуымызүшінөткізілмек. 

АбайҚұнанбайұлығұлама, ойшыл, ақын, ағартушы, ұлттыңжаңаәдебиетініңнегізінқалаушы, аудармашы, композиторретіндеелтарихындаөшпесізқалдырғанысөзсіз. Оныңөлеңдеріменқарасөздеріндеұлтболмысы, бітімі, тұрмысы, тіршілігі, дүниетанымы, мінезі, жаны, діні, ділі, тілі, рухыкөріністауып, кейінАбайәлемідегенбірегейқұбылысретіндебағаланды. 

ӨткенжылыАбайдыңшығармаларынанүзіндіоқуэстафетасыөтті. Ләйліматтыоқушықызұсынғанбұлелдікшарағамендеқатысып, қолдаукөрсеттім. Мектепоқушыларынанелазаматтарына, тіптіәлемдікдеңгейдегітанымалтұлғаларғадейінзорқызығушылықтанытып, лездеіліпәкеткенбұлбастамабірнешеайғаұласты. 

СоныңарқасындабүкілҚазақстанАбаймұрасынтағыбірзерделепшықты. Бұл – Абайғадегенқұрметәріұрпақтытәрбиелеудіңтиімдітәсілі. Абайжырларыноқучелленджібиыл, ақынмерейтойытұсындажаңашажанданадыдепсенемін. 

ЕлбасыНұрсұлтанӘбішұлыНазарбаев «Болашаққабағдар: руханижаңғыру» аттымақаласындақоғамдықсананықайтатүлетудіңмаңыздылығытуралыайтты. Ұлттықсананысақтаужәнеонызаманталабынабейімдеумемлекеттікмаңызыбармәселегеайналды. ӨйткенісананыжаңғыртуарқылыХХІғасырдаеліміздіңтыңсерпінмендамуынажолашамыз. 

ОсыорайдаАбаймұрасыныңтигізерпайдасызордепесептеймін. Ұлыақынныңшығармаларыбүгіндеөзектілігінжоғалтқанжоқ. Абайдыңой-тұжырымдарыбаршамызғақашандаруханиазықболаалады. 

Сондықтанұлтымыздыжаңғыртуісіндеоныңеңбектерінбасшылыққаалып, ұтымдыпайдаланужайынтағыбірмәртеойелегіненөткізгенжөн.

МенбұлмақаладаАбайсөзініңбүгінгізаманымызүшінкөкейкестілігі, ақыншығармаларынанхалқымызқандайтағылымалуғатиісекендігіжөніндежұртшылықпенойбөліскімкеледі. 

 

Ұлттықболмыстыңүлгісі

Жаңғыру – өткенненқолүзіп, текжаңақұндылықтарғажолашудегенсөземес. 

Шынмәнінде, бұл – ұлттықмұраларымыздыбүгінгіоңүрдістерменүйлестіредамытудыкөздейтінқұбылыс. Бұлретте, бізАбайдыайналыпөтеалмаймыз. Себебіұлыойшылосыданбірғасырданастамуақытбұрынұлттыжаңғыруға, жаңаруға, жаңаөміргебейімболуғашақырған. 

Елбасымыздың: «Заманаларауысып, дүниедидарыөзгерседе, халқымыздыңАбайғакөңіліайнымайды, қайтауақытөткенсайыноныңұлылығыныңтыңқырларынашып, жаңасырларынақанығатүседі. 

Абайөзініңтуғанхалқыменмәңгі-бақибіргежасайды, ғасырларбойыҚазақелін, қазағынбиіктерге, асқарасуларғашақырабереді», – дегенөнегелісөзіақынмұрасыныңмәңгілікөсиетретіндебағаланатынынайқынаңғартады. 

Абайдыңшығармаларыназерсалсақ, оныңүнеміелдіңалғажылжуына, өсіп-өркендеуінешынниетіментілеулесболғанын, осыидеяныбарыншадәріптегенінбайқаймыз. Алілгерілеудіңнегізібілімменғылымдаекенінанықбілеміз. Абайқазақтыңдамылсызоқып-үйренгенінбаржан-тәніменқалады. «Ғылымтаппаймақтанба» деп, білімдіигермейінше, биіктердіңбағынақоймайтынынайтты. Ол «Бізғылымдысатыпмаліздемекемеспіз», – дептұжырымдап, керісінше, елдәулеттіболуыүшінғылымдыигерукеректігіненазараударды. ҰлыАбайдың «Пайдаойлама, аройла, Талапқылартықбілуге» дегенөнегеліөсиетіндеосытұрғыданұғынуымызқажет. 

Бұлтұжырымдарқазірдеасаөзекті. Тіпті бұрынғыдан да зор маңызға ие болып отыр. Себебі ХХІ ғасырдағы ғылымның мақсаты биікке ұмтылу, алысқа құлаш сермеу екенін көріп отырмыз. 

Албіздіңміндетіміз – осыілгерікөшкеілесіпқанақоймай, алдыңғықатарданорыналу. 

Олүшінеңалдымен, білімберусаласынзаманғасайдамытуымызкерек. Сол мақсатта ауқымды жұмыстар атқарылғанымен, отандық білім беру ісінде әлі де олқы тұстар бар. Оны жетілдіру жолдарын сайлау алдындағы бағдарламамда және өткен жылғы тамыз конференциясында нақты атап көрсеттім. 

«Педагогмәртебесітуралы» заңныңқабылдануы – осыбағыттағыигібастамалардыңбірі. Бұл – сапалы білім беру ісін жетілдіруге арналған қадам. Жалпы кез келген қоғамда ұстаздың орны бөлек. Мұғалімдер білімді әрі саналы ұрпақ тәрбиелеу ісінде аса маңызды рөл атқарады. Ұстазға құрмет көрсетіп, қадірлеу – бәріміздің міндетіміз. Сондықтан мемлекет мұғалім мамандығының мәртебесін көтеріп, алаңсыз жұмыс істеуіне жағдай жасауы керек. 

Абайайрықшадәріптегенигіліктіістіңбірі – тілүйрену. Ақын жиырма бесінші қара сөзінде өзге тілдің адамға не беретініне тоқталып: «Әрбіреудің тілін, өнерін білген кісі оныменен бірдейлік дағуасына кіреді, аса арсыздана жалынбайды», – дейді. 

Демек, өзімізденозықтұрғанжұртпендеңгейлесболуүшіндеоныңтілінмеңгерудіңмаңызызор. 

Алқазіргідейжаңатарихижағдайдабәрімізанатіліміздіңдамуымендәріптелуіненазараударып, оныңмәртебесінарттыруымызкерек. Сонымен қатар ағылшын тілін үйренуге де басымдық беру қажет. Жастарымыз неғұрлым көп тілді меңгерсе, соғұрлым мүмкіндігі кеңейеді. Бірақ олардың ана тілін білуіне баса мән берген жөн. Өскелең ұрпақ, Абай айтқандай, ғылымды толық игерсе, өз тілін құрметтесе әрі шын мәнінде полиглот болса, ұлтымызға тек игілік әкелері сөзсіз. 

Қазірәлемкүнсайынемес, сағатсайынөзгеруде. Барлықсаладажаңаміндеттерментыңталаптарқойылуда. Ғылымдағыжаңалықтарадамдыалғажетелейді. Ақыл-ойменғанаозатынкезеңкелді. Заманкөшінеілесіп, ілгеріжылжуүшінбізсананыңашықтығынқамтамасызетуімізкерек. Бұлқадамөркениеттіңозықтұстарынұлттықмүддеменүйлестіребілудіталапетеді. Мұндай кезде өзіміздің таптаурын, жадағай әдеттерімізден бас тартуымыз қажет. 

Абайдыңкейбірқарекеттергекөңілітолмай, «Тереңой, тереңғылыміздемейді, Өтірікпенөсектіжүндейсабап» депүнемісыникөзбенқарауыныңсебебіосында. 

Ақынел-жұртынтүрліөнердіигеругеүгіттеді. Соныңбәріуақыттыңталабыекеніноланықаңғарып, ұлтынаертерекүнқатты. ТіптіқазірайтыпжүргенинтеллектуалдыұлтқалыптастыруидеясыАбайданбастауалдыдеугеболады. Ұлы ойшыл әр сөзімен ұлттың өресін өсіруді көздеді.

СондықтанАбайдытереңтануғабасамәнбергенімізжөн. Абайдытану – адамныңөзін-өзітануы. Адамныңөзін-өзітануыжәнеүнемідамыпотыруы, ғылымға, білімгебасымдықберуі – кемелдіктіңкөрінісі. Интеллектуалдыұлтдегенімізде – осы. Осығанорай, Абайсөзіұрпақтыңбағыталатынтемірқазығынаайналуықажет. 

Абайқазақтыңәрбаласынұлт­жандыазаматетіптәрбиелеугешақырды. Оныңмұрасы – парасаттыпатриотизмніңмектебі, елдіктіқадірлеудіңнегізі. Сондықтаназаматтарымыздыңкөзіашықболсындесек, Абайдыоқудан, ақынөлеңінжаттауданжалықпағанжөн. 

Бізелді, ұлттыАбайшасүюдіүйренуімізкерек. Ұлыақынұлтыныңкемшілігінқаттысынасада, текбірғанаойды – қазағын, халқынтөргежетелеудімақсаттұтты. 

Абайдыңмолмұрасықазақұлтыныңжаңасапасынқалыптастыруғақызмететеді. Оныңшығармаларындағыой-тұжырымдарәрбіржастыңбойындахалқына, еліменжерінедегенпатриоттықсезімдіорнықтырады. СондықтанхакімАбайеңбектерініңнәрінөскелеңұрпақтыңсанасынасіңіружәнеөмірліказығынаайналдыру – ұлттыжаңғыртуғажолашатынмаңыздықадамныңбірі. 

 

Мемлекетісініңмүдделесі

Бізегеменелретіндеөсіп-өркендеуімізүшінмемлекеттілігіміздінығайтуымызкерек. 

Заңүстемдігінжәнеқоғамдықтәртіптісақтаубаршағаортақміндетекенінұғынғанжөн. Халықтыңбиліккедегенқұрметіболмаса – елдігімізгесын. Сондықтаназаматтарға, әсіресе, жастарғамемлекеттісыйлаудыңмән-маңызынтүсіндіруқажет. ОсыреттетағыдаАбайдыңмұрасыназейінқойғанабзал. 

Ұлыақынөзініңшығармаларындаелдікмұраттыасқақтатып, ұлтбірлігінбиіктетті. 

Оләділеттіқоғамқұруидеясынкөтерген. Демек, АбайдыңкөзқарастарыХХІғасырдағыҚазақстанқоғамыжәнеоныңбереке-бірлігіүшінасақұнды. ХакімАбайдыңұстанымдарыөркениеттімемлекетқағидаларыменүндеседі. Заңүстемдігі, биліктіңашықтығыменхалықалдындаесепберуіжоғарыдеңгейдеболып, мемлекетісінеазаматтыққоғамөкілдерібелсенеараласқанжағдайдағанаәділеттілікберікорнығады. 

Менің «Халықүнінеқұлақасатынмемлекет» аттытұжырымдамамдәлосыәділеттіқоғамидеясындамытумақсатыменұсынылды. Билікпенқоғамарасындағысындарлыдиалогмемлекеткедегенсенімдінығайтатүседі. Үкіметмүшелері, соныңішіндеминистрлерменәкімдермемлекеттікжәнеқоғамдықмаңызыбармәселелергеқатыстышешімқабылдағанкездеазаматтардыңұсыныстарыментілектерінескеруікерек. МұныАбаймеңзегенәділеттіқоғамқалыптастырудыңбірден-біршартыдепбілемін.

Ұлыақын «Келелікеңесжоғалды, Елсыбырдықолғаалды» дегендібекерайтқанжоқ. Елге билік жүргізетіндерге жұрттың көңілі толмайтынын да аңғартады. 

«Сыбырданбасқасырыжоқ, Шаруағақырыжоқ» замандастарымызкөбеймесүшінбилікхалыққаәрдайымқұлақтүріпотырғаныжөн. Мемлекетпенқоғамөкілдерітүйткілдімәселелердібіргеталқылап, шешімінтабумақсатындаҰлттыққоғамдықсенімкеңесінқұрдық. Кеңесформальдысипаталыпкетпеуіүшіноныңмүшелеріменарнайыкездесіп, жұмысынжітіқадағалапотырмын. 

Абай шығармаларында меритократия мәселесіне де айрықша мән берілген. Ол адамды мәртебесіне қарай емес, талабы мен еңбегіне қарап бағалаған. Ұлы ақын қазақ жастарына жөн-жоба көрсетіп, бағыт-бағдар берген.

ҚазірҚазақстандасаясижаңғыруүдерісіжүріпжатыр. Елбасының қолдауымен билікке басшылардың жаңа буыны келе бастады. Соған қарамастан, елімізде түбегейлі саяси өзгеріс керек деген ойлар да жиі айтылып жатады. Бірақ бұл мәселе бойынша ұлттық мәмілеге келудің, мемлекет мүмкіндіктерін шынайы бағалаудың және жүктелген міндетке жауапкершілікпен қараудың маңызы зор. 

Өзгерісдепбайбаламсалатындареліміздіңболашағынбайыптамайды, жайғанапопулистікидеяларғатабантірейді. 

Популизм теріс тенденция ретінде дүниежүзілік сипат алды. Әлемнің түкпір-түкпірінде нақты стратегиясы жоқ, тек жалаң ұрандар арқылы билікке жеткісі келетін топтардың дауысы жиі естілуде. Осындай даңғазаға құмар адамдар туралы Абай: «Қу тілменен құтыртып, Кетер бір күн отыртып», – дейді. Расында, бұл – кез келген елдің дамуын кенже қалдыратын, ұлттың бірегейлігін әлсірететін қауіпті үрдіс. 

Бізге, Абайайтқандай, артықмақтанғасалыну, өзгеніқор, өзіміздізорсанау, дауқууәстежараспайды. Әрқадамымыздыанықбасып, әлемдежәнееліміздеболыпжатқаноқиғалардыбайыппенсараптайбілуімізқажет. Тұрақтылықпендамуымыздыңкепіліболғантатулықпенбірліктібәріненжоғарықойғанабзал. Мемлекетмүддесінкөздесек, әуелісабақтастықсақталып, төгілгентерменатқарғанеңбектіңдалағакетпеуінойлайық.

Осындайсаясатжүргізгенкездеғанабарлықстратегиялықмақсаттарымызғақолжеткізіп, Қазақстандыозықдамығанмемлекеттердіңқатарынақосааламыз. 

 

Жаңақоғамныңжанашыры

ЖаңаҚазақстанныңөзегінжаңақоғамқұрайтыныанық. Бұлретте, еңалдымен, ұлтымыздыңқадір-қасиетінарттырып, халқымыздыңбәсекегеқабілеттілігінжетілдіругебасамәнберуімізкерек. Сондай-аққоғамныңдамуынакедергікелтіретін, береке-бірлігімізгеіріткісалатынжағымсызқасиеттерденарылуқажет. 

Бүгіндедүниежүзініңбірқатаринтеллектуалдарыклассикалықкапитализмдағдарысқатапболғанынескертіп, оныңболашағынакүмәнменқарайды. 

Себебіәлемдебайменкедейдің, білімдіменбілімсіздің, қаламенауылдыңарасыалшақтапкетті. Бұлүдерістіңқарқыныбарғансайынкүшейіпкеледі. Бизнестекпайдакөздесе, білімділербөлекортақалыптастырды, әрқайсысыөздеріүшінғанажауапкершілікарқалайтынболды. 

Қалалартезөсіп-өркендеп, шағынелдімекендердіңдамуытұралады.

Ғалымдармұныңбарлығыәлеуметтікжауапкершіліктіңәлсірегенінендепесептейді. 

Әлеуметтікжауапкершілікқайткендеорнынакеледі? Әрине, бұл – оңай шаруа емес. Осы күрделі мәселенің шешімін Абайдың «Толық адам» формуласынан іздеген жөн. «Толық адам» деген сөз ағылшын тіліндегі «A man of integrity» түсінігіне сай келеді. Бұл – тек өте ілкімді, өзіне сенімді, ізгілік пен жақсылыққа ұмтылатын адамдарға ғана тән сипаттама. Қазір тарап жатқан осы ұғымды Абай сонау он тоғызыншы ғасырдың өзінде-ақ түсіндіріп айтты. 

Адамөмірітұтасыментүрліқарым-қатынастарданқұралады. Онсыз адам қоғамнан бөлініп қалмақ. Ал қарым-қатынас міндетті түрде өзара жауапкершілікті туғызады. Бұл жауапкершілік қара басының қамын биік қоятын өзімшілдік араласқан кезде бұзылады. Сондықтан Абай: «Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста, Сонда толық боласың елден бөлек», деп адамға нұрлы ақыл мен ыстық қайраттан бөлек, жылы жүрек керек екенін айтады.

Осыүшұғымдыолүнемібірліктеқарастырады, бірақалдыңғыекеуіжүреккебағынуыкерекдепесептейді. Бұл – қазақ халқының өмірлік философиясы. 

Осындайтаным-түсінікпенөмірсүргенхалқымызөзіқиынжағдайдаотырып, өзгеұлттардыбауырынабасқан. Өзіасқажарымайқиналсада, біртілімнанынбөлісіпжеудіпарызсанаған. Үнеміүлкенгеқұрмет, кішігеізеткөрсетіп, сүрінгенгесүйеу, жығылғанғадемеуболабілген. Осықұндылықтардыдәріптеп, бүгінгежеткізуарқылыхалқымызөзініңұлтретіндесақталуыүшінбарынсалған. 

БізАбайдың «толықадам» тұжырымынқайтазерделеуімізкерек. Бұлбағыттағалымдарымызтыңзерттеулердіқолғаалуықажет. «Толықадам» концепциясы, шындапкелгенде, өміріміздіңкезкелгенсаласының, мемлекеттібасқаруменбілімжүйесінің, бизнеспенотбасыинституттарыныңнегізгітұғырынаайналуыкерекдепесептеймін. 

Абайшығармашылығынаарқауболғантақырыптыңбірі – масылдықпенкүрес. Ақынүнеміуайымсызсалғырттыққа, ойын-күлкігесалынбай, сергекболуғаүндейді. Оныұдайыеңбекарқылышыңдапотырудықұпкөреді. Соныменқатарорындыәрекеттіңуайым-қайғыныжеңетініндәлелдеп, масылдықпенкүрестіңпсихологиялыққырларынатереңбойлайды. Қазірбізкөпайтыпжүргенэмоционалдыинтеллектігедесолтұстаназараударды. Мақтанменмасылдықпсихологияданарылып, қайраттаныпеңбекетуді, талаптаныпбіліміздеудінасихаттаған. 

Абайөлеңдеріндегі «Еңбекетсеңерінбей, Тоядықарныңтіленбей», «Тамағытоқтық, Жұмысыжоқтық, Аздырарадамбаласын», «Өзіңесен, өзіңдіалыпшығар, Еңбегіңменақылыңекіжақтап» – дегенқазыналыойларбәрімізгежақсытаныс. Әр адам осы түйінді тұжырымдарды санасына берік тоқып, өзінің тынымсыз, адал еңбегімен айналасына үлгі болуы керек.

Халқымыз еңбектің қадірін біледі. Біз ата-аналарымыздың тылдағы ауыр еңбегі жеңіске жетелеген орасан күшке айналғанын ұмытқан жоқпыз. Қазір де қарапайым еңбек адамдарының үлгілі істері жетерлік. Жақында солардың біразы мемлекеттік наградалармен марапатталды. 

Еңбастысы, бүгінгідейбейбіткезеңдеәразаматөзініңеселіеңбегіеліміздіңэкономикасынілгерілетугетікелейықпалететінінтүсінуіқажет.

Абайдыөззаманындағыіскерліктіңұйытқысы, еңбекқорлықтыңмотиваторыдеугеболады. Ұлыойшылшығармаларындакәсіптеннә­сіптапқандарды, шаруақорлыққаүйренудағдыларынүлгіетеді. Олтұрмыссапасынжақсартуүшінеңбекетудіңжаңатәсілдерінмеңгеругешақырады. Соныменқатарақынбастамашылдықты, кәсіптегіадалдықтыжоғарықояды. Мысалы, өзініңоныншықарасөзінде «Ерінбейеңбекқылса, түңілмейіздесе, орнынтауыпістесе, кімбайболмайды?», дептұжырымжасайды. 

Абайдыңойынша, табыстабуүшінқолөнерүйренукерек. Себебі «малжұтайды, өнержұтамайды» (отызүшіншіқарасөз). ҰлыақынныңбұлойларыбүгінгіҚазақстанқоғамыүшіндеөзектідепсанаймын. Сондықтанбізбүгінгітаңдашикізатқатәуелділікпсихологиясынанарылуды, шағынжәнеортабизнестібарыншаөркендетудінегізгібасымдықтыңбіріретіндебелгілепотырмыз. 

 

Әлемдікмәдениеттіңтұлғасы

Қазіргіөркениеттімемлекеттердіңбарлығыдерлікшоқтығыбиіктарихитұлғаларыменмақтанаалады. Олардыңқатарындасаясаткерлер, мемлекетжәнеқоғамқайраткерлері, қолбасшылар, ақын-жазушылар, өнержәнемәдениетмайталмандарыбар. Қазақжұртыдабіртуарперзенттерденкендеемес. СолардыңішіндеАбайдыңорныерекше. Бірақбізұлыойшылымыздыжаһанжұртыналайықтыдеңгейдетанытаалмайкелеміз. 

Менкөпжылғыдипломатиялыққызметімдебасқаелдердіңсаясаткерлерімен, түрлісаламамандарыменжиікездестім. Шетелдіктерменадамзатқаортақкөптегентүйткілдімәселетуралыпікіралмасып, ойбөлістім. Жалпы, оларҚазақстанныңсаясижәнеэкономикалықжетістіктеріжөніндежақсыбіледі. Алруханижәнемәдениқұндылықтарымызбенжететанысемес. Осыорайда «Негеқазақтыңбітім-болмысын, мәдениетінАбайарқылытанытпаймыз?», дегенсұрақтуындайды. 

ҒұламаАбай – қазақтопырағынаншыққанәлемдікдеңгейдегікемеңгер. Олкүлліадамзатбаласынаақыл-ойдыңжемісінсыйлады. 

Абайдыңақындыққуатыныңтереңтамырынаүңілгензерттеушілерімізоныңқазақфольклорынан, ШығыспенБатыстыңсөзөнерінен, орысәдебиетінен, тарихиеңбектерденсарқылмаснәралғанынайтады. 

Абайдыңасқанойшылдығыоныңдіниталғам-танымынандаайқынкөрінеді. «Алланыңөзідерас, сөзідерас, Рассөзешуақыттажалғанболмас», дейді. Бұлой-тұжырымғаШығыспенБатысфилософтарыныңеңбектерінтереңбіліп, зерттеп, зерделепбарыпжеткеніанық. АлотызсегізіншіқарасөзіндеАллағадегенкөзқарасынтолықбілдіреді. 

Абайдыңруханиөресінебағабергендінтанушыфилософғалымдароның «кәмілмұсылман» ұғымынаерекшеназараударады. «Кәмілмұсылман» ұғымытекқазаққағанаемес, бүкілмұсылманәлемінеқатыстыайтылсакерек. Міне, біздіңойшылАбай, хакімАбай – әлемдікдеңгейдеосыдіникөзқарасыарқылыдабиіктейберетінтұлға. 

Елордадабарлықдінніңбасынқосып, дәстүрліжиынөткізіпкележатқанымыздыбілесіздер. Мұндайіс-шаралардыңмақсатыменұлыАбайұстанымыныңарасындаөзараүйлесімділікбар. 

Ақынныңбаршаадамзатбаласыныңжандүниесініңтазалығынсақтауғадегенниетібәрімізгеойсалады. 

М.Әуезовтің «Абайжолы» романыарқылыАбайбейнесікөркемобразретіндеәлемәдебиетіндежоғарыбағаланғаныбелгілі. Бірақбұл – Абайдытанудыңбірқырығана. НағызАбайды, ақынАбайдытануүшіноныңөлеңдеріменқарасөздеріндеайтылғаной-тұжырымдардыңмән-маңызыашылуыкерек. Оләлемніңкеңтаралғаннегізгітілдерінебарлықбояуынсақтайотырыпаударылуытиіс. Бұғанбізтолыққолжеткізеалдықдепайтуқиын. Нағызұлтақындарынөзгетілдергеаудару – оңайшаруаемес. Аудармашыдасолойшылдыңдеңгейіндегіталантболуыкерек. Біздіңабайтанушығалымдарымыз, тілмамандарыменжанашыразаматтаросымәселегеерекшемәнбергеніжөн. 

ЕлбасыНұрсұлтанӘбішұлыНазарбаев: «Абай – қазақхалқыныңруханиқазынасынаөлшеусізүлесқосқанғұламағанаемес, соныменқатаролқазақхалқыныңелболуыжолындаұлан-ғайыреңбекеткенданагер. 

Абай – әлемдікдеңгейдегіойшылдардыңқатарындағығажайыптұлға», дегенболатын. Шынындада, данаақыншығармаларытекқазақтыңғанаемес, бүкіладамзатбаласыныңруханиөмірінжан-жақтыбайытаалады. ӨйткеніАбайтуындыларыныңмазмұныжалпыадамзаттыққұндылықтарғатолы. Оныңқарасөздері – әлемхалықтарыныңортаққазынасы. Бұл – классикалықүлгідегіөнегеліойларшоғыры. Нақылсөз, ғибраттысөз, ғақлиясөздердепәрқилыаталғанымен, бұл – ерекшежанр. 

Абайөзініңқарасөздеріндеадамзатбаласынаортақмұралардыдәріптейотырып, руханибиіккеқұлашсермеп, алысқақанатқаққанынкөрсетеді. Оныңқарасөздерініңарқауы – кісілік, мәдениет, ізгілік. ХакімАбайдыңқарасөздерінебаламаеңбекіздесек, французойшылыМонтеньніңжазбаларыойғаоралады. Десекте, Монтеньөзболмысыменадамтұлғасыжөніндекөбірекойтолғаса, Абайқарасөздерініңбастымиссиясы – ойлану, өзгегеойсалу, мақсаттыұстанымғаайналдыру. Демек, ұлыойшылдыңқарасөздері – асақұндыеңбек. 

ӘлемдікмәдениеттеАбайдықаншалықтыжоғарыдәрежедетанытаалсақ, ұлтымыздыңдамерейінсоншалықтыасқақтататүсеміз. Бүгінгіжаһанданудәуірінде, ақпараттықтехнологияларзаманындаАбайсөзібаршағаойсалуытиіс.

Дүниежүзіндеғылымменбілімніңтүрлісалаларындамытуғазорүлесқосып, бүкіладамзатқаортақойшылретіндетанылғантұлғаларбаршылық. Мысалы, Қытай дегенде Лао-цзы мен Конфуций, Ресей дегенде Достоевский мен Толстой, Франция дегенде Вольтер мен Руссо бірден ойға келеді. Сол сияқты шетелдіктердің бәрі бірдей Қазақстан дегенде бірден Абайдың есімін атайтындай дәрежеге жетуіміз керек. Өзге жұрт «Қазақ халқы – Абайдың халқы» деп бізге ілтипат білдіріп отырса, зор мәртебе болары анық. 

Абайды қалай дәріптесек те жарасады. Оның ғибратты ғұмыры мен шынайы шығармашылығы – қазақ халқына ғана емес, жаһан жұртына да үлгі-өнеге. Абайдың адам мен қоғам, білім мен ғылым, дін мен дәстүр, табиғат пен қоршаған орта, мемлекет пен билік, тіл мен қарым-қатынас туралы айтқан ой-тұжырымдары ғасырлар өтсе де маңызын жоғалтпайды. Өйткені ақынның мұрасы – бүкіл адамзат баласының рухани азығы. 

ҚазақелібардаАбайесіміасқақтайбереді. Оныңасылсөздерінруханибайлығымызретіндежоғарыұстасақ, туғанеліміздіңәлемалдындағыабыройыартаберерісөзсіз. 

ЕңалдыменАбайдыұлтымыздыңмәденикапиталыретінденасихаттауымызкерек. Өркениеттіелдерқазақтыңболмыс-бітімін, мәдениетіменәдебиетін, руханиөресінәлемдікдеңгейдегібіртуарперзенттерініңдәрежесімен, танымалдығыменбағалайтынынұмытпайық. СондықтанАбайдыжаңаҚазақстанныңбрендіретіндеәлемжұртшылығынакеңінентаныстыруқажет. Бұл – бүгінгіұрпақтыңқастерліборышы.