Эфиопияның үш жылы, Қазақстанның үш онжылдығы: өзгерістерді басқарған көшбасшылар

Эфиопияның үш жылы, Қазақстанның үш онжылдығы: өзгерістерді басқарған көшбасшылар

Астана Таймс газетінде жарық көрген

АВТОР: ВОРКУ БЕЛАЧЕВ АСФО

Қазақстан халқы өркендеудің жаңа дәуіріне 1991 жылы аяқ басты. Бірақ сол жыл Эфиопия саясатындағы жіберіп алған мүмкіндіктердің бірі ретінде есте қалды. Ең жаманы, адамдардың көпшілігі мұны кейбір олигархтардың қолында бұрыннан келе жатқан азаптың бастауы деп санайды. Егер біреуге соңғы жылдары не жоғалтқанымызды түсіну қиын болса, Қазақстан бізге бүгін қайда болуымыз керек екендігінің айқын мысалын ұсына алады.

Бұл күндерді пайдалы ма, жоқ па, бұл бізге байланысты. Қазақстан соңғы отыз жыл ішінде жан-жақты дамуды жақтағандықтан, Эфиопия соңғы үш жылда туннельдің соңында жарық көрді.

Германия, Норвегия, Финляндия, Франция, Испания және Швеция бірге алғанымен бірдей аумаққа ие болған Қазақстанда 19 миллион адам тұрады. Қазақстанның көреген сыртқы саясаты Батыс және Шығыс жарты шарлардан Тікелей шетелдік инвестицияларды (ТШИ) тартты. Қазір ел кедейліктен арылып, өркендеуге бет бұрып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті үкіметтің күн тәртібінің басына қойды.

Бүгінде Тұңғыш Президент - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың дана басқаруының арқасында алғашқы 30 жыл ішінде саяси тұрақты Қазақстан экономикалық реформалар, халықаралық сауда үшін ашықтық және инвестициялар ағыны саласында өңірлік көшбасшы болып табылады. Қазақстан Орталық Азиядағы ең ірі экономика болып саналады. Елдің ЖІӨ Орталық Азия өңірінің барлық елдерінің ЖІӨ-нен асады. 2050 жылға қарай Қазақстан өзінің алдына әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына кіру стратегиялық мақсатын қойды.

2019 жылы Қазақстандағы билік транзиті бейбіт және демократиялық болғанын атап өту маңызды. Қазақстанның жаңа Президенті, Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Хатшысының бұрынғы орынбасары Қасым-Жомарт Тоқаев елімізде үшінші жыл қатарынан ауқымды реформалар жүргізіп келеді. Оның мемлекеттік реформаларының негізінде «тыңдаушы мемлекет» тұжырымдамасын іске асыру жатыр.

Биыл Эфиопия мен Қазақстанның ресми қарым-қатынасына 10 жыл толды. Екі жақтың да дипломатиялық қатынастарын кеңейту үшін көптеген бағыттар бар. Қарым-қатынастардың 10 жылдығы екі елдің өзара мүдделерін одан әрі тереңдетуге бағытталуы мүмкін. Эфиопияның қазіргі басым бағыттары мен ұмтылыстары Қазақстанмен өте ұқсас. Бізге бір-бірінен үйренуге мүмкіндік бар.

Эфиопиялық аспан астында жаңа күн келді, ал Шығыс Африканың ежелгі елінде үміт пен оптимизм жарқырай бастады. Көрнекі бейбітшілік сыйлығының лауреаты, Премьер-министр Аби Ахмед (PhD) бастаған жаңа әкімшілік соңғы онжылдықтарда жоғалған нәрсені толтыру үшін шұғыл жұмыс істейді. Әкімшілік Эфиопияның 100 миллионнан астам тұрғыны үшін жақсы болашақты жоспарлап отыр.

Әрине, оның күндері сынақтарсыз аяқталған жоқ. Өкінішке орай, Премьер-министр өзінің бұрынғы адамдарынан жинақталған әлеуметтік-экономикалық және саяси мәселелерді мұра етті. Бірақ жақсы жағы – ол 2018 жылы қызметке кіріскеннен бері кейбір негізгі мәселелер толығымен шешілді.

Мәселен, 11 елдің аумағы арқылы өтетін әлемдегі ең ұзын Ніл өзеніндегі гидроэлектростанция болып табылатын Эфиопиялық Қайта өрлеу дәуірінің ұлы бөгеті (GERD) жобасының кейінге қалдырылған құрылысы жеделдетілді және біз айтқандай, гидроэлектростанция шамамен 14,5 млрд текше метр су жинап, бірнеше айдан кейін алғашқы электр энергиясын өндіруді бастайды. Тек эфиопиялықтар қаржыландырған жоба соңғы үш жылда өлімнен құтқарылды. Бұл жоба осы 21 ғасырда электр жарығын көрмеген эфиопиялықтардың 60% пайызы үшін көп нәрсені білдіреді. Сонымен қатар, Эфиопиялық жаңғыру бөгетін салу жобасы Африканың барлық халықтары үшін елдің өз қаражаты есебінен мегажобаларды іске асырудың үлгісі болып табылады.

Сонымен қатар, Аддис-Абебада азаматтар үшін жұмыс орындарын құрып қана қоймай, туризмнен түсетін кірісті арттыратын жаңа үлкен саябақтар мен ашық алаңдар пайда болды. Жобалар, атап айтқанда, Бірлік паркі, Энтото паркі, Достық паркі және Мескель алаңы – бұл Аддис-Абеба мэриясының жобалары, олар Эфиопияның миллиондаған азаматтарының Үкімет тарапынан нақты міндеттеме болған жағдайда кедейліктен арылуға болатындығына көз жеткізді. Біздің жобаларды басқарудағы үлкен олқылығымыз жойылды. Премьер-Министр Аби Ахмедтің (Ph. D.) бастамасы болып табылатын парк жобалары үлкен жобаларды уақытылы аяқтау мүмкіндігі туралы сабақ берді.

Соңғы үш жылда қол жеткізілген жетістіктер халықтың премьер-Министрдің басшылығына деген сенімін арттырды. Бұл жай ғана мәлімдеме емес. Өткен жылдың маусым айында Аби Ахмед және оның партиясы сайлаушылардың жоғары қатысуы тіркелген сайлауда сенімді жеңіске жетті.

Сайлау органы сайлау нәтижелерін жариялағаннан кейін Премьер-министр өз Жолдауында елді өркендетуге уәде берді.

ТШИ елдің өркендеуінде басты рөл атқарады. Азаматтар үшін жұмыс орындарын құру мақсатына қосымша, шетелдік инвестициялардың нәтижесінде елге жаңа технологияларды енгізу елдің мақсаттарының қатарына кіреді. Қазақстандық инвесторлар Эфиопияның әлеуетті аудандарымен танысып, шетелдік инвесторларға ұсынылатын тартымды ынталандыруларды пайдалана алады. Тоқыма және киім, былғарыдан жасалған бұйымдар, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеу, құрылыс, тау-кен өндірісі... Эфиопияның басым бағыттары болып табылады. Экспорттаушыларға немесе оларға өнімді және қызметті жеткізетіндерге 100 пайызға дейін кедендік баж салығынан босату, 5 жылға дейінгі мерзімге табыс салығынан босату ұсынылады. Сондай-ақ, ауыл шаруашылығына, өңдеу өнеркәсібіне және агроөнеркәсіптік кешенге инвестиция салатын инвесторлар Эфиопия даму банкінен инвестициялық капиталының 70%-на дейін несие алуға құқылы.

 

Ақпараттық-комуникациялық технологиялар (АКТ) саласы Эфиопия үшін де басымдыққа ие. Тарихтағы алғашқы жасанды интеллект орталығы өткен жылы ашылды. Эфиопия жақын арада цифрлық технологияларды игеруге ұмтылуда. Сол сияқты, ел ғарыштық ғылым мен техниканың пайдасын көру үшін жұмыс істейді. Эфиопия жер обсерваториясының алғашқы спутнигі ETRSS-1 2019 жылдың желтоқсанында ғарышқа ұшырылды. Жақында орбитаға байланыс спутнигі де шықты.

Екі салада да жоғары мамандандырылған Білім мен дағдылар қажет, ал екі ел білім беру саласындағы ынтымақтастықты одан әрі тереңдете алады. Эфиопияда технологтарға сұраныс өсуде және Қазақстанның ғылыми сектордағы мамандандыру салалары эфиопиялық студенттерге бірегей мүмкіндік береді.

Эфиопия 100 миллионнан астам халқы бар Африка мүйізінің стратегиялық өңіріндегі сенімді дос болғандықтан, қолайлы инвестициялық ахуалды айтпағанда, Қазақстан өзінің келесі өркендеу деңгейіне қол жеткізу үшін осы бірегей мүмкіндікті өзінің шетелдік инвестицияларының ажырамас бөлігі ретінде пайдалана алады.

Ворку Белачеу Асфо, «The Ethiopian Herald» Бас редакторы