2024-2028 жылдарға арналған Маңғыстау ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын бекіту туралы

2024-2028 жылдарға арналған

Маңғыстау ауданы бойынша

коммуналдық қалдықтарды

басқару бағдарламасын

бекіту туралы

 

Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 365-бабы                       3-тармағының 1) тармақшасына, «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабының 1-тармағының 15) тармақшасына, «Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны әзірлеу жөніндегі жергілікті атқарушы органдарға әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2023 жылғы 18 мамырдағы №154-п бұйрығына сәйкес, Маңғыстау аудандық мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:

1.2024-2028 жылдарға арналған Маңғыстау ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы осы шешімнің қосымшасына сәйкес бекітілсін.

2.Осы шешім оның алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

 

 

Мәслихат төрағасы                                                              Е.Махмутов

 

 

 

 

Об утверждении Программы

по управлению коммунальными

отходами по Мангистаускому району

Мангистауской области

на 2024-2028 годы

 

В соответствии с подпунктом 1) пункта 3 статьи 365 Экологического кодекса Республики Казахстана, подпунктом 15) пункта 1 статьи 6 Закона Республики Казахстан «О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан», Приказом Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 18 мая 2023 года       №154-п «Об утверждении Методических рекомендаций местным исполнительным органам по разработке программы по управлению коммунальными отходами», Мангистауский районный маслихат РЕШИЛ:

  1. Утвердить программу по управлению коммунальными отходами по Мангистаускому району Мангистауской области на 2024-2028 годы согласно приложению к настоящему решению.
  2. Настоящее решение вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.        

 

 

Председатель районного маслихата

 

 

                   Е.Махмутов

 

 

 

 

                                                                                                                     

 

 

 

 

 

2024-2028 жылдарға арналған

Маңғыстау ауданы бойынша

коммуналдық қалдықтарды басқару

БАҒДАРЛАМАСЫ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Шетпе ауылы

2024 жыл 18 қазан

 

Мазмұны

ҚЫСҚАРТУЛАР ТІЗІМІ

3

ТЕРМИНДЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР

4

БАҒДАРЛАМАНЫҢ ПАСПОРТЫ

6

Кіріспе

8

1.КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫҢ АҒЫМДАҒЫ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ

9

1.1 Жалпы мәліметте

9

1.2 Қолданыстағы коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін бағалау

12

1.2.1 Жинақтау және бөлек жинау, әкетумен қамту

13

1.2.2 Тасымалдау

13

1.2.3 Сұрыптау және қайта өңдеу

13

1.2.4 Көму

14

1.2.5 Соңғы 3 жылда коммуналдық қалдықтарды басқару саласында бөлінген қаражат және жүргізілген жұмыс бойынша деректер

16

1.3 Қалдықтардың жекелеген түрлерін басқару жүйесін талдау

19

1.4 Коммуналдық қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы жағдайды талдау бойынша қорытындылар

20

1.5 Коммуналдық қалдықтарды басқару секторындағы күшті және әлсіз жақтарын, мүмкіндіктері мен қауіптерін талдау

21

2. КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫ РЕТТЕЙТІН ҰЛТТЫҚ ЗАҢНАМА

23

2.1 ҚР қалдықтарды басқару саласындағы саясаты

23

2.2 Экологиялық заңнаманың коммуналдық қалдықтарды басқарудың ұтымды және экологиялық қауіпсіз жүйесін ұйымдастыруға қойылатын талаптары

24

2.2.1 Коммуналдық қалдықтарды басқарудағы жергілікті атқарушы органдардың құзыреті

24

2.2.2 Коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесіндегі басқа субъектілердің талаптары мен міндеттемелері

25

3. ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ МАҚСАТТАРЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ НЫСАНАЛЫ КӨРСЕТКІШТЕРІ

27

3.1 Мақсат пен міндеттер

27

3.2 Нысаналы көрсеткіштер

27

4. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ, ҚОЙЫЛҒАН МАҚСАТТАРҒА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ТИІСТІ ШАРАЛАР

 

28

4.1 Аудан халқын қалдықтарды жинау және әкету жөніндегі қызметтермен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін одан әрі дамыту жөніндегі шаралар

28

4.2. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар

30

4.3. Коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту жөніндегі шаралар, оның ішінде ерекше (тамақ, Құрылыс және ірі габаритті қалдықтар, ЭЕҰ және т. б.)

35

4.4. Коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз көмуді қамтамасыз ету жөніндегі шаралар

37

4.5 Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу мәселелері бойынша халықтың хабардарлығын арттыру және барлық мүдделі тараптардың өзара іс-қимылын күшейту жөніндегі шаралар

37

5. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ

39

6. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ МОНИТОРИНГІ

40

7. ҚАЖЕТТІ РЕСУРСТАР

41

8. КҮТІЛЕТІН ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘСЕР

42

Қосымша 1.Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданыкоммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі 2024-2028 жылдарға арналған бағдарламасының көрсеткіштерін айқындау әдістемесі

43

2 қосымша.БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ

45

3-қосымша .Коммуналдық қалдықтардың түзілу нормалары бойынша мәліметтер және контейнерлер мен қоқыс таситын көліктерге қажеттілік

50

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

53

 

ҚЫСҚАРТУЛАР ТІЗІМІ

ЖК

Жеке кәсіпкер

ЖҚ

«Жасыл Қазақстан» ұлттық жобасы

ҮКҚ

Үлкен  көлемді қалдықтар

ҚЖЭ

Қазақстан Республикасының көшу тұжырымдамасы

«жасыл экономика»

КА

Контейнер алаңы

ҚШМ

Қалдықтарды шығаратын мекеме

ЖАО

Жергілікті атқарушы органдар

ҚСК

Қалдықтарды сұрыптау кешені

ХЖТО

«Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы»

Коммерциялық емес акционерлік қоғам

ҚР ЭГТРМ

Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі

ҚОҚ

Қоршаған ортаны қорғау

Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданыТҮКШ бөлімі

Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық бөлімі,

ЭЭЖҚ

Электрондық және электр жабдықтарының қалдықтары

Бағдарлама

Коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы

ЖСҚ

Жобалық-сметалық құжаттама

ҚР

Қазақстан Республикасы

ҚСҚ

Құрамында сынап бар қалдықтар

ТҚҚ

Тұрмыстық қатты қалдықтар

ЖШС

Жауапкершілігі шектеулі серіктестік

ТРБ

Маңғыстау облысының табиғатты қорғау басқармасы

Табиғи ресурстар және реттеу басқармасы

ЖТ

Жеке тұлғалар

ҚРЭК

Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі

ЗТ

Заңды тұлға

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ТЕРМИНДЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР

 

Қалдықтардың түрлері-олардың шығу тегіне, қасиеттеріне және оларды басқару технологиясына сәйкес ортақ белгілері бар қалдықтардың жиынтығы.

 Қалдықтарды қалпына келтіру-қалдықтарды азайтуға бағытталған кез келген операция: қалдықтарды қайта пайдалануға дайындау; қалдықтарды қайта өңдеу; қалдықтарды кәдеге жарату.

 Қалдықтарды көму-қалдықтарды алып қою ниетінсіз оларды шектеусіз мерзім ішінде қауіпсіз сақтау үшін арнайы белгіленген орындарда жинау.

 Қалдықтарды жинақтау-қалдықтарды түпкілікті қалпына келтіру немесе жою сәтіне дейін оларды қалыптастыру немесе одан әрі басқару процесінде жүзеге асырылатын, ҚР ЭК белгілеген мерзімдер ішінде арнайы белгіленген орындарда қалдықтарды уақытша жинақтау.

Қауіпті емес қалдықтар-осы тармақтың бірінші бөлігінде аталған қасиеттердің ешқайсысы жоқ және қоршаған ортаға, адамдардың өміріне және (немесе) денсаулығына дербес немесе басқа заттармен байланыста тікелей немесе ықтимал қауіп төндірмейтін қалдықтар.

 Қалдықтарды өңдеу-қалдықтарды одан әрі басқаруды жеңілдету мақсатында қалдықтардың сипаттамаларын өзгертетін физикалық, термиялық, химиялық немесе биологиялық әсерлерге ұшырайтын және қалдықтарды жинағанға дейін, жинау процесінде және (немесе) қалдықтарды қалпына келтіру немесе жою жөніндегі операцияларға ұшырайтын объектілерде жеке немесе жинақтау кезінде жүзеге асырылатын операциялар.

 Қауіпті қалдықтар-бір немесе бірнеше қауіпті қасиеттері бар қалдықтар (ҚР ЭК 342-бабы). Қалдықтарды жинау операциялары-қалдықтарды сұрыптау және жинақтау бойынша көмекші операциялар.

Қалдықтар-өндіріс, жұмыстарды орындау, Қызмет көрсету процесінде немесе тұтыну процесінде пайда болған кез келген заттар, материалдар немесе заттар (оның ішінде өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтқан тауарлар), олардың иесі тікелей қалдықтар деп таниды не заң талаптарына сәйкес жоюға немесе қалпына келтіруге жіберуге тиіс немесе жою жөніндегі операцияларға ұшыратуға не ұшыратуға ниетті немесе қалпына келтіру,

 Қалдықтарды қайта өңдеу-кәдеге жарату процестерін қоспағанда, қалдықтардан өнімді, материалдарды немесе заттарды одан әрі өндіруде (дайындауда) пайдалануға жарамды пайдалы компоненттерді, шикізатты және (немесе) өзге де материалдарды алуға бағытталған механикалық, физикалық, химиялық және (немесе) биологиялық процестер.

Қалдықтарды жинау-мұндай қалдықтарды одан әрі қалпына келтіруге немесе жоюға жіберу мақсатында мамандандырылған ұйымдардың қалдықтарды ұйымдасқан түрде қабылдауы жөніндегі қызмет.

 Қалдықтарды сұрыптау-қалдықтарды олардың түрлері және (немесе) фракциялары бойынша бөлу не қалдықтарды олардың құрамдас бөліктері бойынша бөлшектеу жөніндегі, қалдықтарды жинау процесінде және (немесе) қалдықтарды қалпына келтіру немесе жою жөніндегі операцияларға ұшырайтын объектілерде оларды жинағанға дейін жеке немесе жинақтаған кезде жүзеге асырылатын операциялар.

 Қалдықтарды тасымалдау-қалдықтарды жинау, сұрыптау, өңдеу, қалпына келтіру және (немесе) жою процесінде олардың пайда болу, жинақталу орындары арасында мамандандырылған көлік құралдарының көмегімен олардың орнын ауыстырумен байланысты қызмет.

Қалдықтарды жою-қалдықтарды көмуге немесе жоюға дайындау жөніндегі қосалқы операцияларды қоса алғанда, қалдықтарды көму немесе жою жөніндегі кез келген, қалпына келтірілмейтін операция (оның ішінде оларды сұрыптау, өңдеу, залалсыздандыру бойынша).

Биологиялық ыдырайтын қалдықтар-анаэробты немесе аэробты ыдырауға қабілетті қалдықтар, соның ішінде бақша және саябақ қалдықтары, сондай-ақ тамақ өнеркәсібінің қалдықтарымен салыстырылатын тамақ қалдықтары, макулатура.

 Коммуналдық қалдықтар-тұтыну қалдықтары, соның ішінде:

1) қағаз және картон, шыны, металдар, пластмассалар, органикалық қалдықтар, ағаш, тоқыма бұйымдары, орауыштар, пайдаланылған электр және электрондық жабдықтар, батареялар мен аккумуляторларды қоса алғанда, бірақ олармен шектелмей, үй шаруашылықтарының аралас қалдықтары мен бөлек жиналған қалдықтары;

2) егер мұндай қалдықтар сипаты мен құрамы жағынан үй шаруашылықтарының қалдықтарына ұқсас болса, аралас қалдықтар және басқа көздерден бөлек жиналған қалдықтар.

Ірі көлемді қалдықтар-тұтыну және шаруашылық қызметтің (Тұрмыстық техника, жиһаз және басқа) өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтқан және көлемі бойынша мамандандырылған көлік құралдарында тасымалдау мүмкіндігін болдырмайтын қалдықтары.

Электрондық және электр жабдығының қалдықтары-қалдықтарға жатқызылған, жарамсыз немесе пайдаланудан шыққан электрондық және электр жабдықтары, оның ішінде оның тораптары, бөліктері, бөлшектері.

Тамақ қалдықтары-тамақ өнімдерін өндіру және тұтыну нәтижесінде пайда болатын тамақ өнеркәсібінің қалдықтарымен салыстырылатын қалдықтар.

Құрылыс қалдықтары - ғимараттарды, құрылыстарды, өнеркәсіптік объектілерді, жолдарды, инженерлік және басқа да коммуникацияларды бұзу, бөлшектеу, реконструкциялау, жөндеу (оның ішінде күрделі) немесе салу процесінде пайда болатын қалдықтар.

 Қатты тұрмыстық қалдықтар-қатты күйдегі коммуналдық қалдықтар.

 

 

 

 

 

 

БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ПАСПОРТ


Атауы

 «Маңғыстау облысы, Маңғыстау  ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы


Даму негізі

Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі 2

2021 жылғы қаңтар

№400-VIЗРК

Бағдарламаны әзірлеуге жауапты мемлекеттік орган

"Маңғыстау облысының Табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы" мемлекеттік мекемесі

Негізгі әзірлеуші

 

«ЭКО-ӨНДІРІС» мүгедектер ұйымы» қоғамдық бірлестігі

Бағдарлама мақсаты

 

 

Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасының талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру және сапасын арттыру

Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданы өңірінің тұрғындары үшін қалдықтарды жинау және шығару бойынша көрсетілетін қызметтер

Бағдарламаның міндеттері

 

1) халықты қалдықтарды жинау және шығару қызметтерімен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін одан әрі дамыту;

2) Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру;

3) спецификалық (тамақ, құрылыс және ірі көлемді қалдықтар, электрондық және электр жабдықтарының қалдықтары және т.б.) қоса алғанда, коммуналдық қалдықтарды өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту;

4) коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз орналастыруды қамтамасыз ету;

5) Коммуналдық қалдықтарды өздігінен өңдеу мәселелері бойынша халықтың хабардарлығын арттыру және барлық мүдделі тараптардың өзара іс-қимылын күшейту.

Күтілетін нәтижелер

• коммуналдық қалдықтарды басқару саласында көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру;

• коммуналдық қалдықтарды бөлек жинау, сұрыптау және қайта өңдеу көлемі ұлғайтылды;

• коммуналдық қалдықтардың қоршаған ортаға кері әсері барынша азайтылады;

•Маңғыстау   ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы мақсатты көрсеткіштері жақсарды.

Кезең

2024–2028жылдар

Қаржыландыру көлемі

 

Маңғыстау облысы, Маңғыстау   ауданы қаржыландыру көлемі тиісті кезеңде коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы іс-шараларды қаржыландыру үшін жергілікті атқарушы органдарға берілетін бюджет қаражатының көлеміне байланысты айқындалады.

Орындаушылар бағдарламалары

Облыс, Аудан әкімдігі, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық бөлімі; Мәслихат; Қоғамдық кеңес; коммуналдық қалдықтарды жинау, шығару, қалпына келтіру және кәдеге жарату жөніндегі субъектілер; мемлекеттік мекемелер; әлеуметтік нысандар; заңды тұлғалар; жеке кәсіпкерлер; үкіметтік емес ұйымдар, халық және басқа да мүдделі тұлғалар.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

     Коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы-бұл коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын талдауды және коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру бойынша нысаналы көрсеткіштерге қол жеткізуге бағытталған шаралар кешенін қамтитын стратегиялық құжат.

     Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің (бұдан әрі - ҚР ЭК) 365 - бабына сәйкес аудандардың, аудандық және облыстық маңызы бар Ауданлардың, республикалық маңызы бар Ауданлардың жергілікті атқарушы органдары (бұдан әрі - ЖАО) коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын (бұдан әрі-бағдарлама) әзірлеуді ұйымдастырады. Бағдарламаны жергілікті өкілді органдар бекітеді.

      Қалдықтарды басқару бағдарламасын Маңғыстау облысының Табиғи ресурстарды басқару және табиғат пайдалануды реттеу үшін "ЭКО-өндіріс мүгедектерін ұйымдастыру" қоғамдық бірлестігі әзірледі.

       Бағдарлама өндіріс және тұтыну қалдықтарымен жұмыс істеу саласында қолданылатын нормативтік актілер негізінде әзірленді:

-ҚР 02.01.2021 ж. №400-VI Экологиялық кодексі;

- Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі Бағдарламаны әзірлеу бойынша жергілікті атқарушы органдарға әдістемелік ұсынымдар (ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің 18.05.2023 ж. №154п бұйрығы)

- "Қалдықтар жіктеуішін бекіту туралы"ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрінің м. а. 2021 жылғы 06 тамыздағы № 314 бұйрығы;

- "Қалдықтарды жинақтау лимиттерін және қалдықтарды көму лимиттерін есептеу әдістемесін бекіту туралы"ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 22 маусымдағы № 206 бұйрығы

     Осы бағдарламаны әзірлеу барысында коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайына талдау жүргізілді, коммуналдық қалдықтарды басқару секторын дамытудың проблемалары мен перспективалары анықталды және ҚР экологиялық заңнамасының талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жақсарту үшін кешенді шаралар ұсынылды.

     Бағдарлама ұлттық стратегиялық, бағдарламалық және тұжырымдамалық құжаттардың басымдықтарын, сондай-ақ халықаралық тәжірибені ескере отырып әзірленген.

     Бағдарламаны іске асыру коммуналдық қалдықтарды басқару саласында көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартуға, коммуналдық қалдықтарды жинау, сұрыптау және қайта өңдеу көлемін ұлғайтуға, коммуналдық қалдықтардың қоршаған ортаға теріс әсерін барынша азайтуға, коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы нысаналы көрсеткіштерін жақсартуға әкеледі.

 

 

 

 

 

 

 

  1. АУДАНДАҒЫ КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫҢ АҒЫМДАҒЫ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ

 

  • Жалпы мәліметтер

      Маңғыстау ауданы (қаз. Маңғыстау ауданы) - Маңғыстау облысының орталық бөлігіндегі әкімшілік аудан. Аудан орталығы-Шетпе ауылы. Маңғыстау ауданы 12 ауылдық округтен тұрады, оның құрамында 21 ауыл бар.

 

Ауылдық округ / қала

Халық саны

Елді мекендер

Шетпе ауылы

17044

Шетпе ауылы

Ақтөбе ауылдық округі

1910

Үштаған ауылы, Жарма ауылы, Сазды ауылы

Ақшымырау ауылы

1150

 Ақшымырау ауылы

Жармыш ауылы

2022

 Жармыш ауылы

Жыңғылды ауылы

2817

Жыңғылды ауылы

Қызан ауылы

Қызан ауылдық округі

1753

Қызан ауылы

Оңды ауылдық округі

1340

Оңды ауылы, Басқұдық ауылы, Беки ауылы

Отпан ауылдық округі

413

 Тұщыбек ауылы, 15 бекет ауылы

Сайотес ауылдық округі

2571

 Өтес ауылы, Боздақ ауылы

Тұщықұдық ауылдық   ококоокооуоуоолпокрггокругі

2011

Тұщықұдық ауылы, Қияқты ауылы

Шайыр ауылдық округі

1669

Шайыр ауылы, Тасмұрын ауылы, Тиген ауылы

Шебір ауылдық округі

1350

Шебір ауылы

 

  Маңғыстау   ауданының жалпы халық саны -38 894 адамды құрайды,соңғы 2 жылда халықтың жылдық өсімі - шамамен 2-2, 5 %.

      ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің (бұдан әрі - ҚР  ЭГТРМ 2021) деректеріне сәйкес 2023 жылы Қазақстанда 4,5-5 млн.қатты тұрмыстық қалдықтар (бұдан әрі – ҚТҚ) түзіледі. ҚР-да коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша 2023 жылы 4 142 952 млн тоннаны құрады.

      ҚР ЭГТРМ 2021 жылғы деректеріне сәйкес бүкіл республика бойынша ҚТҚ жинау және әкету қызметтерімен халықтың 82% – ы, Маңғыстау облысы бойынша-88,5% - ы қамтамасыз етілген.

      Маңғыстау   ауданындағы коммуналдық қалдықтардың пайда болу көздері-жеке үй шаруашылықтары, көп пәтерлі үйлер, кеңсе ғимараттары, коммерциялық кәсіпорындар, бизнес орталықтар, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен қоғамдық ұйымдар, балабақшалар, мектептер, ауруханалар, ауыл шаруашылығы субъектілері, сауда мекемелері, базарлар мен базарлар және басқа да коммуналдық қалдықтар пайда болатын орындар.

    Маңғыстау облысының  Маңғыстау   ауданында қатты тұрмыстық қалдықтарды сақтау мен сақтаудың негізгі орындары ҚТҚ арнайы полигондары, ал ауылдық елді мекендерде – жинақтағыштар мен ұйымдастырылған қоқыс үйінділері болып табылады.

     Маңғыстау облысының 2021-2025 жылдарға арналған даму жоспарына сәйкес ТЭН түзету және Таушық ауылында ҚТҚ жаңа полигонын салу үшін 2023 жылы ЖСҚ әзірлеу бойынша іс-шара салынды, алайда бұл іс-шара орындалмады.

       ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің (бұдан әрі - ҚР ЭГТРМ) деректеріне сәйкес Қазақстанда жыл сайын 4,5-5 млн.қатты тұрмыстық қалдықтар (бұдан әрі – ҚТҚ) түзіледі. Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару жыл сайын 3,5 - 4,0 млн. тоннаны құрайды.

      ҚР ЭГТРМ 2022 жылғы деректеріне сәйкес бүкіл республика бойынша ҚТҚ жинау және әкету қызметтерімен халықтың 82% - ы, Маңғыстау облысы бойынша-75% - ы қамтамасыз етілген.

    Маңғыстау   ауданында орташа есеппен жылына 15 000 тонна коммуналдық қалдықтар түзіледі, халықты ҚТҚ шығару қызметтерімен қамту деңгейі 80,6% (1-кесте). Соңғы үш жылда 45 007 тонна тұрмыстық қалдықтар түзіліп, көмілді.

 

Кесте 1. ҚР және Маңғыстау   ауданы бойынша 2021-2023 жж. коммуналдық қалдықтарды жинау (қалыптастыру), қайта өңдеу және көму/ҚТҚ

№

Атауы

Өлшем бірлік

Жылдар

2021

2022

2023

1

Жинау (пайда болу)2

1.1

Қазақстан Республикасы

мың.тонн

3 674,025

3 441,600

4 006,400

1.2

Маңғыстау облысы

мың.тонн

180,004

181,994

208,139

1.3

Маңғыстау  ауданы

мың.тонн

2,5

2,7

3,0

2

Қайта өңдеу

2.1

Қазақстан Республикасы

%

14,9

18,6

21,1

2.2

Маңғыстау облысы

%

28,3

32,08

34,0

2.3

Маңғыстау ауданы

мың.тонн

0

0

0

3

Көму

3.1

Маңғыстау облысы

мың.тонн

139, 090

139,120

140, 064

3.2

 Маңғыстау ауданы

мың.тонн

2,5

2,7

3,0

Ескерту. * Жергілікті атқарушы органдардың ақпаратына сәйкес.

      Қалдықтармен жұмыс істеу проблемалары осы аумақ үшін қажетті инфрақұрылымның болмауына немесе жеткіліксіз дамуына байланысты шешілмеген болып табылады. Бағдарлама құрастыру пункттері мен тасымалдау жүйелерін қоса алғанда, инфрақұрылымды жаңғыртуға және салуға қаражат бөлуді көздейді.

      Маңғыстау ауданындағы қалдықтармен жұмыс істеу бойынша қолданыстағы инфрақұрылым жөндеуді қажет ететін 17 контейнерлік алаңды ғана қамтиды. Аудан кәсіпкерлерін қалдықтармен жұмыс істеу саласына тарту бойынша жұмысты күшейту қажет.

Ауданда 9 компания қалдықтарды жинау және кәдеге жарату объектілері болып табылады, олардың бірі шаруашылық қызмет құқығындағы мемлекеттік меншік нысаны болып табылады. Қалғандары - шағын жеке кәсіпкерлер. Маңғыстау ауданының қалдықтарын жинау және кәдеге жарату жөніндегі осы компаниялардың теңгерімінде 16 бірлік техника бар, олар үнемі жөндеуді талап етеді: "Маңғыстау жылу,су" ШЖҚ МКК; Ақназ МЕД ЖК, "SultanService" ЖШС, Алға ЖК, Д Қасымналиев ЖК; "Айназ" ЖК, Е Қуанышова ЖК, "Қазақ соқырлар қоғамы" қоғамдық Ақтау өндіріс кәсіпқой ЖШС.

Морфологиялық құрамы

Зерттеуіне сәйкес коммуналдық қалдықтардың құрамындағы негізгі фракциялар тамақ қалдықтары, макулатура және пластик болып табылады (1-сурет). Сонымен қатар, едәуір бөлігі (24%) басқа қалдықтарға жатады, олардың құрамына тоқыма, ағаш, сүйек, былғары, резеңке, бақша, көше, гигиена құралдары және т. б.

 

 

 

 

24%       41%

2%

 

9%

11%

 

 

 

 

 

 

 

14% 

 

Қазіргі уақытта ауданда ҚТҚ азық-түлік фракциясын қайта өңдеу бойынша тәжірибелер мен қуаттар жоқ. Осыған байланысты барлық биологиялық ыдырайтын қалдықтар, соның ішінде тамақ қалдықтары, көше сметалары, ҚТҚ құрамындағы бақша қалдықтары

көпбұрыштар. Полигондарда қоқыс газы, оның ішінде биологиялық ыдырайтын қалдықтардың ыдырауы кезінде пайда болатын жанғыш метан өрттер мен жарылыстарға әкелуі мүмкін

Тағам қалдығы     қағаз, картон 

       Пластик                шыны

металдар               т.б

Сурет 1.  Морфологиялық құрам

 

 

1.2 Қолданыстағы коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін бағалау

 

1.2.1 Жинақтау және бөлек жинау, әкетумен қамту

    

     Маңғыстау   ауданында коммуналдық қалдықтарды жинау және жинау екі жолмен жүзеге асырылады:

- контейнерлерде

- контейнерсіз (бестарсыз) әдіспен-аумақты айналып өту және белгіленген орындарда орналастырылатын пакеттерде/қаптарда қалдықтарды кесте бойынша жинау жолымен. Контейнерсіз әкету жеке секторда жүзеге асырылады. Ауданда қалдықтарды бөлек жинау енгізілмеген.

       Қол жетімді контейнерлердің жартысынан көбі ескірген, мыжылған және ауыстыруды қажет етеді.

       Бүгінгі таңда аудандағы контейнерлер саны 681 дана:

 ҚТҚ үшін қажетті контейнерлердің есептік көлемі бір ауданға жылына 277 дана құрайды. (Есеп № 3 қосымшада берілген).

Контейнерлік алаңдар (бұдан әрі КА) ауылдарда жоқ, сондай-ақ жөндеуді қажет етеді, өйткені көптеген қоршаулар, санитарлық нормаларға сәйкес келмейтін қатты жабын жоқ.

        Экологияның негізгі мәселелерінің бірі ҚТҚ қайта өңдеуге және кәдеге жаратуға арналған полигондардың болмауы; тұрғындардан қатты тұрмыстық қалдықтарды жинауға және сұрыптауға арналған контейнерлердің болмауы; елді мекендердегі заңсыз қоқыс үйінділерінің санын ұлғайту болып табылады.               Ауданды одан әрі дамыту үшін қатты тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесін ұлғайту қажет, бұл міндет Облыстың ТР-да көрсетілген . Алдымен қоқыс түрлеріне арналған бөлек контейнерлерді орнату, кәсіпкерлерді қалдықтарды қайта өңдеумен және қайталама пайдаланумен айналысуға тарту қажет.      

        Контейнерлік алаңдардан шығарылған барлық коммуналдық қалдықтар ҚТҚ полигонында сұрыптаусыз көміледі, бұл ҚР ЭК талаптарына сәйкес келмейді. Қатты тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесін ұлғайту қажет.

       Сондай-ақ, Маңғыстау облысының Маңғыстау ауданында санкцияланбаған қалдықтарды жинайтын орындардың едәуір саны бар, бұл елеулі экологиялық проблема болып табылады. Соңғы мәліметтерге сәйкес, 2022 жылы 131 рұқсат етілмеген полигон анықталды, олардың тек 76-сы жойылды. Бұл бақылауды күшейту және жаңа полигондардың пайда болуын болдырмау үшін тиімдірек шараларды енгізу қажеттілігін көрсетеді.

        Жергілікті билік қоғамдық ұйымдармен және эко-белсенділермен бірлесіп, рұқсат етілмеген полигондарды анықтауға және жоюға бағытталған рейдтер мен ақпараттық науқандар жүргізуде.

 Бұл шаралар халықтың экологиялық мәдениетін арттыруға күш салумен қатар, рұқсат етілмеген полигондардың қоршаған ортаға теріс әсерін азайтуға және аудандағы қалдықтарды басқарудың жалпы жағдайын жақсартуға көмектеседі.

 

1.2.2 Тасымалдау

      Кәсіпорындардың қалдықтары ҚТҚ полигоны бойынша қалдықтарды тапсыратын қоқыс шығаратын кәсіпорындардың (бұдан әрі – ҚШМ) автокөлігімен жеткізіледі. Халықтың қалдықтары аптасына 1 рет шығарылады.

 Ауданда коммуналдық қалдықтарды жинау және кәдеге жарату жөніндегі негізгі жұмыс істеп тұрған кәсіпорын Маңғыстау аудандық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық,жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің "Маңғыстау жылу, су" шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кәсіпорны.

      Кәсіпорынның балансында 3 бірлік техника бар-2008 ж. жыл сайынғы жөндеуді қажет ететін ЗИЛ; DONGFENG 2023 ж. мамандандырылған техниканың жетіспеушілігі қалдықтарды жинау мен тасымалдаудың маңызды проблемасы болып табылады. Заманауи қоқыс таситын машиналар мен сұрыптау машиналарының жетіспеушілігі қалдықтарды, әсіресе шалғай аудандарда жедел және тиімді басқаруды қиындатады. Жүргізілген есептеулерге сәйкес Маңғыстау ауданы үшін қажетті автокөлік саны 29 бірлікті құрайды.

 Бағдарламада қоқыс таситын көліктерді сатып алу қарастырылған (жылына 2-3 бірлік). Қоқыс таситын көліктерді қажетті сатып алуды есептеу жөніндегі мәліметтер №3 қосымшада қамтылады.

 

1.2.3 Сұрыптау және қайта өңдеу

 

      Маңғыстау   ауданында сұрыпталған қалдықтардың саны туралы нақты деректер жоқ. Негізінен, тұрғындар картонды, қағазды және т.б. үй пештерінде жағу арқылы дербес сұрыптайды және кәдеге жаратады.

      Бөлек жиналған пластик, қағаз және картон ірі жинаушыларға немесе тікелей қайта өңдеушілерге тапсырылуы керек. Аудан орталығынан қашықтығына байланысты Маңғыстау   ауданында пластик жинау және сұрыптау жолға қойылмаған.         

 Маңғыстау ауданы әкімдігінің "Маңғыстау жылу, су" КМК үшін өндіріс және тұтыну қалдықтарын орналастыру нормативтерінің жобасында қалдықтарды қолмен сұрыптау көзделген. Сұрыпталған қалдықтар қайта өңделетін қалдықтарды қайта өңдеуге жасалған шартқа сәйкес и. Р. Татиева ЖК тасымалдау үшін бірден автосамосвалға тиеледі. И. Р. Татиева ЖК-нің негізгі өндірістік қызметі қайталама шикізаттан термопластикалық полимерден (ПЭТ-бөтелкелерден) бөтелкелерді соңғы өнімге - өнімділігі 700 кг/сағ бастапқы шикізаттан тазартылған ПЭТ-флекске (үлпектерге) қайта өңдеу болып табылады.

Өз қызметін жүзеге асыру үшін "Татиева И. Р." ЖК өзінің балансында полиэтилен мен макулатура қалдықтарын қайта өңдеу, ұнтақтау және ұсақтау, сондай-ақ престеу жөніндегі жабдықтары бар: полиэтилен қалдықтарынан түйіршіктер өндіретін пластикалық ұсақтау қондырғысы zillion ZL-PC700 моделі, "СТАТИКО-30 автомат" тік пресспроуавтоматы макулатураны (картон, қағаз), полимерлі пл лентасы, пластикалық бөтелкелер, канистрлер мен қораптар, полимерлі сөмкелер (big-bag), металл чиптер мен бөшкелер, тұрмыстық қоқыс (TCO). ҚТҚ машиналарынан түсірілген және қайта өңдеуге жатпайтын қалдықтардың сұрыпталған бөліктері жұмыс картасына жиналады.

      Халықтан электрондық және электр жабдығының (бұдан әрі – ЭЭЖ) қалдықтары жиналмайды, ЭЭЖ заңды тұлғалардан жиналады және мамандандырылған кәсіпорындарға беріледі. ЭЭЖ бойынша компаниялар электрондық және электр жабдықтарын, шығын материалдары мен оларды одан әрі кәдеге жарату үшін жинақтауыштарды қайта өңдеумен айналысады. Сондай-ақ, жабдықтар мен компоненттерді қайта пайдалану мүмкіндігі қолданылады. Қалдықтарды жинау және қайта өңдеу саласындағы, оның ішінде қалдықтарды жинау және қайта өңдеу жөніндегі шағын және орта бизнес өкілдерімен ақпараттық жұмыс жүргізу жолымен статистиканы жетілдіру қажет.

 

1.2.4 Жерлеу

       Қолданыстағы ҚТҚ полигоны Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданында,  Шетпе а. орналасқан, Маңғыстау ауданы әкімдігінің "Маңғыстау жылу, су" мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнының меншігі болып табылады. Бұл кәсіпорын қызметінің негізгі түрі: Жылу энергиясын өндіру, электр энергиясын беру және тарату, су шаруашылығы жүйесінің қызметтері, сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды қабылдау және көму болып табылады. ҚТҚ полигонында қалдықтарды жинақтау лимиті жылына 3674,4 тонна.

      Полигон Шетпе ауылының солтүстігінде 4,22 км қашықтықта орналасқан және жоспарда 177,0х260, 0 М тұрақты төртбұрышты білдіреді. Қатты жабынның ауданы-1800 м2. Полигон екі аймақтан тұрады: жұмыс және шаруашылық. Полигонның ауданы-50000 м2. Жұмыс аймағы екі картадан тұрады. Шаруашылық аймаққа полигонға қызмет көрсету және күтіп ұстау жөніндегі Инфрақұрылым кіреді. Полигон 2008 жылдан бастап жұмыс істейді. 2008 жылдан 21.12.2016 жылға дейінгі кезеңде полигонда 2 картада 36750 тонна қатты тұрмыстық қалдықтар көмілді.

Полигонға тұрғын үйлерден, қоғамдық ғимараттар мен мекемелерден, сауда, қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарынан, көше қалдықтарынан, бақша-саябақ аймақтарының қалдықтарынан, құрылыс қоқыстарынан қатты тұрмыстық қалдықтар қабылданады. ҚТҚ полигонында биологиялық, химиялық және эпидемиологиялық қауіпті қалдықтарды, радиоактивті заттар мен қалдықтарды, сондай-ақ құрамында улы заттар, ауыр металдар, жанғыш және жарылғыш ингредиенттер бар өнеркәсіптік кәсіпорындардың қалдықтарын қабылдауға тыйым салынады.

     Маңғыстау ауданы әкімдігінің "Маңғыстау жылу, су" мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнының полигонына қалдықтар Шетпе кентінен шығарылады, қалған ауылдар қалдықтарды санитарлық нормаларға сәйкес келмейтін жабдықталған полигондарға орналастырады. Тиісінше, осы кезеңде Маңғыстау ауданының Жыңғылды, Шайыр және Тұщықұдық ауылдарында жаңа полигондар салу үшін ТЭН мен ЖСҚ әзірлеу бойынша жоспарланған іс-шараларды іске асыруды бастау қажет.

    "Маңғыстау жылу, су" МКК № kz80vcz01305056 эмиссияларына 31.12.2030 жылға дейінгі мерзімге рұқсаты бар екенін ескере отырып, полигонды жою жобасын әзірлеп, оны кейіннен бұзылған жерлерді рекультивациялау қажет. Бағдарламада тарату қорын құруды міндетті түрде қамтитын жобалық құжаттаманы әзірлеуге қаражат бөлу көзделген.

      Қалдықтарды көму полигоны қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның және санитариялық-эпидемиологиялық қызмет саласындағы мемлекеттік органның лауазымды адамдары жергілікті жерде қорытынды тексеруді орындағаннан, полигон иесі берген барлық ақпаратты бағалағаннан және полигонның жабылуын мақұлдағаны туралы хабардар еткеннен кейін ғана жабық деп қарауға болады.

      Полигон жабылғаннан кейін полигон иесі аумақты рекультивациялауды жүзеге асыруы және бес жыл ішінде қоқыс газы мен фильтрат шығарындыларына мониторинг жүргізуі тиіс. Бұзылған жерлерді қалпына келтіруге және кейіннен мониторинг жүргізуге арналған қаражат полигонның тарату қорынан түседі. Полигон иесі жобаның шарттарына сәйкес полигонды рекультивациялауды орындағаннан және орындалған жұмыстар қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның қатысуымен қабылдау комиссиясының актісімен қабылданғаннан кейін иесі қоршаған ортаға мониторинг жүргізуді тоқтатады.

 

Коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормалары

     Маңғыстау ауданы бойынша Маңғыстау облысы Маңғыстау аудандық мәслихатының 2022 жылғы 21 қарашадағы № 17/174 "Маңғыстау ауданы бойынша коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормаларын бекіту туралы" шешімімен 1 тұрғынға абаттандырылған және абаттандырылмаған үй иелеріне 2,04 м 3 құрайды.есте 2.Маңғыстау   ауданы бойынша қатты тұрмыстық қалдықтарды жинауға, тасымалдауға, сұрыптауға және көмуге арналған халық үшін тарифтер

 

Атауы

Есеп бірлігі

Теңге (Қосылған құн салығынсыз)

Абаттандырылған үй иелері

1-ші тұрғыннан айына

260

Абаттандырылмаған үй иелері

1-ші тұрғыннан айына

260

Бірлікке (көлемге) жылдық тариф

1 текше метр (м3)

3120

     

Қолданыстағы тарифтер (2-кесте) 2023 жылдың қаңтарында белгіленді.

      Бүгінгі таңда көптеген Ауданларда жаңа тарифтер бекітілді (Семей, Өскемен, Орал, Көкшетау және Қостанай). Жалпы, Қазақстан бойынша тариф 84-тен 550-ге дейін өзгереді. Ең жоғары тарифтер Алматы (553 теңге) және Көкшетау (500 теңге) Ауданларында.

Тариф қалдықтарды жинау, тасымалдау және көму саласындағы кәсіпорындарды қаржыландырудың жалғыз көзі болып табылады. Коммуналдық қызметтер жыл сайын қымбаттайды, арнайы техниканың, компоненттердің және отынның бағасы айтарлықтай өседі, бірақ қалдықтарды жинау, шығару және көму тарифтері көптеген аймақтарда көптеген жылдар бойы өзгерген жоқ. Сонымен қатар, жыл сайын аудандардың халқы да артып келеді. Осыған байланысты, экономикалық негізделген тарифті белгілеу Маңғыстау   ауданында қалдықтарды басқару жүйесін дамыту үшін өте маңызды және өзекті болып табылады.

       Сондай-ақ, абоненттік қарыз мәселесі бар. Қамтылған халықтың тек 60% ғана қызмет ақысын төлейді. Өйткені қоқыс шығаратын компаниялардың (бұдан әрі-ҚШМ) өкілдерінің ақпараты бойынша ҚТҚ жинау және әкету үшін қызметтерге ақы төлеу бойынша берешек шамамен 40% құрайды. Осы мәселені пысықтау үшін 2021 жылдан бастап ҚР ЭК сәйкес ЖАО құзыретіне коммуналдық қалдықтарды жинау жөніндегі қызметті жүзеге асыратын ұйымдар үшін тұрғылықты жері бойынша тіркелген азаматтардың санын сәйкестендіру мақсатында халықты тіркеу туралы мәліметтерге қолжетімділікті қамтамасыз ету кіреді. Осылайша, ҚТҚ жинау мен әкетуді жүзеге асыратын субъектілер өз қызметтері үшін дұрыс шот ұсыну үшін халықты тіркеу туралы мәліметтерге қол жеткізуді қамтамасыз етуі қажет.

       ҚР ЭК сәйкес тұрғын үйлерде тұратын жеке тұлғалар жария шарттар негізінде орталықтандырылған жүйені пайдалануға және бекітілген тарифтерге сәйкес қызметтерге ақы төлеуге міндетті. Алайда, бұл норма ішінара орындалады. Жеке үйлердің тұрғындары жеке келісімшарттар жасағанды жөн көреді. Мүмкін, халықтың бір бөлігі жария шарттың бар екендігі туралы білмейді. Кәсіпорындардың ҚТҚ жинау және әкету қызметтеріне ақы төлеу үшін жеке шарттар жасасуы тиімсіз, , жұмыс орындары, жалақы және т.б. үшін қосымша шығындарға әкеп соғады, сондықтан Халықпен ҚТҚ жинау және әкету үшін жеке шарттар жасасу тәжірибесін қайта қарау және жария шарт жасасуға көшу қажет. ЖАО мен ҚШМ өз сайттарында жария шарт жариялап, халықты хабардар ету бойынша жұмыс жүргізуі қажет.

 

 

1.2.5 Соңғы 3 жылда коммуналдық қалдықтарды басқару саласында бөлінген қаражат және жүргізілген жұмыс бойынша деректер

2024 жылғы мамырдағы жағдай бойынша ТКШ сатып алу талданды.осы кезеңде ауданның ТКШ қалдықтарын азайту жөніндегі іс-шаралардан жергілікті бюджеттен ауданның санитарлық тазалығына қаражат бөлінді. Өткізілген тендерлерге сәйкес, тендерді жеңіп алған кәсіпорындар үшін

- 2024 жылы 16 741,07 мың теңге бөлінді;

- 2023 жылы 9 375,00 мың теңге бөлінді;

- 2022 жылы 22 321,428 мың теңге бөлінді

- Қалдықтарды (қайта шикізатты) бөлек жинауға арналған контейнерлерді сатып алу үшін ақшалай қаражат бөлінбеді.

      Қалдықтарды әкету жөніндегі қызметтерді негізінен өз қаражаты үшін қалдықтарды әкету және кәдеге жарату шарттарын өз бетінше жасасатын мемлекеттік органдардың көпшілігі пайдаланады. Медициналық қалдықтарды шығаруды конкурстық негізде жергілікті аудандық ауруханалар сатып алады.

       Ауданда қалдықтарды азайту, ҚР заңнамасына сәйкес қалдықтарды бөлек жинау үлесін ұлғайту моделі сипатталатын қоршаған ортаны қорғау саласындағы құжаттаманы әзірлеу жөніндегі іс-шараларға ақшалай қаражат бөлінбеді. Қазіргі уақытта қалдықтарды жинауды, сақтауды, қайта өңдеуді, орналастыруды және кәдеге жаратуды жоспарлау қажет, жұмыстың барлық кезеңдерінде қалдықтарды басқарудың бірыңғай жоспарын әзірлеу қажет. Өндіріс пен тұтыну қалдықтарының барлық пайда болған түрлерінің уақытша сақталуы мен жай-күйін үнемі түгендеу, есепке алу және бақылау қажет. Бірыңғай басқару жүйесінің принциптері келесідей:

  1. Пайда болған қалдықтардың қатаң есебін жүргізу. Қалдықтардың өмірлік циклі шеңберіндегі барлық процестерді бақылау, ҚР заңнамасы мен Халықаралық табиғат қорғау стандарттарының талаптарына сәйкес қалдықтарды кәдеге жаратудың оңтайлы жолдарын белгілеу.
  2. Қалдықтарды жинау және/немесе жинақтау Қазақстан Республикасының нормативтік құжаттарына сәйкес жүзеге асырылады. Қалдықтарды жинау үшін арнайы жабдықталған алаңдар болуы керек және контейнерлердің қажетті саны болуы керек.
  3. Барлық түзілетін қалдықтар мамандандырылған зертханаларды тарта отырып, сәйкестендіруден және паспорттаудан өтеді.
  4. Қалдықтарды орау және таңбалау.
  5. Қалдықтарды тасымалдауды мамандандырылған лицензияланған ұйымдар жүзеге асырады.
  6. Түзілетін қалдықтарды жинау және сақтау мамандандырылған контейнерлерге және арнайы жабдықталған алаңдарға жүзеге асырылады.
  7. Қалдықтарды қайталама пайдалануды жүргізу не оларды пайдалануға мүдделі жеке және заңды тұлғаларға беру мүмкіндігіне қарай;
  8. Қатты тұрмыстық қалдықтарды шығару арнайы жабдықталған полигонда жүзеге асырылады.
  9. ҚТҚ-ға жатпайтын қалдықтар орналастыру, кәдеге жарату, залалсыздандыру немесе қайта өңдеу үшін бөгде ұйымдарға беріледі
  10. Полигон ҚР заңнамалық талаптарына сәйкес жабдықталады және пайдаланылады. Қалдықтарды басқаруды оңтайландыру мақсатында мамандандырылған кәсіпорындармен өндіріс және тұтыну қалдықтарын одан әрі өңдеу/пайдалану/кәдеге жарату үшін әкетуге алдын ала шарттар жасасу ұйымдастырылды, бұл қоршаған орта компоненттерінің ластануын азайтады немесе толығымен жояды. Шарт бойынша шығарылғаннан кейін мынадай түзілетін қалдықтар қайта өңдеуге жатады:

- металл сынықтары және дәнекерлеу электродтары.

- пайдаланылған майлар бөлшектерді майлау үшін өндірісте қайта пайдаланылады.

- картон және қағаз

- шыны

- тоқыма

- ағаш

- ҚТҚ шарт бойынша ҚТҚ полигонына шығарылады. Кәсіпорындардың аумағында уақытша жиналатын қалдықтардағы заттар жер асты сулары мен топырақтарға қоныс аудара алмайды, өйткені олардың тиісті сақталуы қамтамасыз етіледі. Қалдықтарды беру қалдықтар паспортының көшірмесін қоса бере отырып, қабылдау-беру актісімен ресімделеді. Қалдықтардың пайда болуы және олардың қозғалысы туралы мәліметтер "қалдықтардың түзілуін және орналастырылуын есепке алу"журналына енгізіледі.

Соңғы үш жылдағы қалдықтардың ағымдағы жағдайының сандық және сапалық көрсеткіштері.

 Өндіріс қалдықтарын басқару тәртібі қалдықтарды пайдаланғанға, кәдеге Жаратқанға, жойғанға немесе бөгде ұйымдарға бергенге дейінгі бүкіл қалыптастыру процесін, сондай-ақ өндірістік экологиялық бақылау жөніндегі есепке міндетті қосымша болып табылатын статистикалық есептілікті жасау рәсімін қамтиды.

 Тұрғындардың қоқыстың пайда болуы мен өздігінен шығарылуын есепке алмауына байланысты пластикалық қалдықтар, шыны ыдыстар және басқа да қалдықтар сияқты дана бұйымдардың көлемін анықтау мүмкін емес, сандық және сапалық көрсеткіштер қоқыс шығаратын ұйымдардың мәліметтері бойынша тұрмыстық қатты қалдықтардың жалпы көлемін танымал фракциялар бойынша пайыздық бөлу арқылы ұсынылған.

Сонымен қатар, сауалнама барысында ауылдық округтер тұрғындарының үлесіне Қалдықтарды кәдеге жарату түрлері мен тәсілдері анықталды. Бұл деректер осы Бағдарламаның мақсаттары мен міндеттерін айқындау кезінде пайдаланылатын болады. Елді мекендердің тұрғындары күл мен көңдің пайда болуының шамамен көлемін көрсетеді. Бұл ретте, мұндай қалдықтардың 50% - дан астамы тұрмыста тыңайтқыш, тұрмыстық пештерде қатты отын және т. б. түрінде пайдаланылады.

Сандық көрсеткіштер.

      Соңғы мәліметтерге сәйкес, соңғы үш жылда Маңғыстау ауданында қалдықтар көлемінің тұрақты өсуі байқалады, бұл халық санының артуына және экономикалық белсенділікке байланысты. 2020 жылы шамамен 2,5 мың тонна қалдықтар тіркелді, 2021 жылы – 2,7 мың тонна, ал 2022 жылы бұл көрсеткіш 3,0 мың тоннаға жетті. Бұл деректер қалдықтарды басқарудың тиімді стратегияларын әзірлеу қажеттілігін көрсетеді.

Сапалық көрсеткіштер

Қалдықтардың морфологиялық құрамы келесі санаттарды қамтиды:

* Органикалық қалдықтар (тамақ қалдықтары) жалпы қалдықтардың шамамен 40% құрайды.

* Қағаз және картон-20%.

* Пластик-15%.

* Металл және шыны-10%.

* Басқа қалдықтар (құрылыс, тоқыма және т.б.) - 15%.

       Қалдықтардың пайда болу динамикасы сонымен қатар тауарлар мен қызметтерді тұтыну өскен жазғы кезеңде ең жоғары мәндер болатынын көрсетеді. Қыс айларында, керісінше, жазғы кезеңмен салыстырғанда қалдықтардың түзілу көлемінің 10-15% - ға төмендеуі байқалады. Қалдықтарды басқаруды дәл талдау және жоспарлау үшін тек көлемді ғана емес, сонымен қатар органикалық қалдықтарды, қағазды, пластикті, металды және әйнекті қамтитын қалдықтардың құрамын да ескеру қажет. Бұл деректер оларды сұрыптау, қайта өңдеу және кәдеге жарату бойынша тиімді шараларды әзірлеуге мүмкіндік береді, бұл әсіресе қоршаған ортаға теріс әсерді азайту және қайта өңдеу деңгейін арттыру үшін маңызды.

      Осылайша, Маңғыстау облысының Маңғыстау   ауданында қалдықтардың пайда болу жылдамдығын талдау қалдықтарды басқарудың неғұрлым тиімді жүйелерін енгізу қажеттігін көрсетеді, бұл өсіп келе жатқан көлемдерді жеңуге ғана емес, сонымен қатар өңірдің экологиялық қауіпсіздік деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.

 

1.3 Қалдықтардың жекелеген түрлерін басқару жүйесін талдау

 

     Қазіргі уақытта қалдықтарды жинауды, сақтауды, қайта өңдеуді, орналастыруды және кәдеге жаратуды жоспарлау қажет, жұмыстың барлық кезеңдерінде қалдықтарды басқарудың бірыңғай жоспарын әзірлеу қажет. Өндіріс пен тұтыну қалдықтарының барлық пайда болған түрлерінің уақытша сақталуы мен жай-күйін үнемі түгендеу, есепке алу және бақылау қажет. Бірыңғай басқару жүйесінің принциптері келесідей:

Коммуналдық қалдықтардың қауіпті компоненттері

Құрамында сынап бар қалдықтар

     ҚСҚ жинаудың реттелмеген жүйесіне және халықтың сана-сезімінің жеткіліксіздігіне және тәртіптілігіне байланысты қауіпті қалдықтардың ҚТҚ контейнерлеріне түсу проблемасы бар, бұл экологиялық тәуекелдерге әкеп соғады.

     ҚР ЭК сәйкес қалдықтар санатына өткен материалдар мен өнімдерге, оның ішінде құрамында сынап бар қалдықтарға қойылатын талаптар қалдықтардың жекелеген түрлерін басқару саласындағы ұлттық стандарттарда белгіленеді.

       Мамандандырылған ұйымды таңдауға, мамандандырылған контейнерлерге қызмет көрсетуге, оның ішінде құрамында сынап бар шамдар мен тамақ көздерін тасымалдауға және өңдеуге байланысты шығындар бюджет қаражаты есебінен жабылуы керек. Мамандандырылған ұйымды таңдау үшін конкурс (тендер) өткізу қажет, таңдалған компанияның лицензиясы болуы және заңнамада белгіленген барлық талаптар мен ұлттық стандарттардың талаптарына сәйкес келуі тиіс.

Электр және электрондық жабдықтардың қалдықтары

Маңғыстау ауданы бойынша  заңды және жеке тұлғаларда түзілетін электр және электрондық жабдықтардың (бұдан әрі - ЭЭҰ) қалдықтарын басқару жүйесі жоқ. Жинау қызметтері нарығында ээұ-ны халықтан қабылдайтын бір ұйым анықталмады.

     Әдетте, жеке тұлғаларда пайда болған ЭЭҰ ҚТҚ контейнерлеріне шығарылады, содан кейін қоқыс шығаратын ұйымдар ҚТҚ полигонына шығарылады, онда олар көміліп, қоршаған ортаға зиян келтіреді. Заңды тұлғалардан ЭЕҰ жинау жүйесі де жолға қойылмаған.

     Полигон жағдайында коррозияға және тотығуға ұшырайды, ал олардың құрамындағы әртүрлі ауыр металдар топырақ пен жер асты суларына түседі, сондықтан оларды ҚТҚ полигонында көмуге тыйым салынады.

ҚР ЭК 365-бабына сәйкес коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері (ЭЭЖҚ, құрамында сынабы бар қалдықтар, батареялар, аккумуляторлар және басқа да қауіпті компоненттер) бөлек жиналып, мамандандырылған кәсіпорындарға қалпына келтіруге берілуге тиіс екені анықталды.

     Осылайша, ЖАО халық үшін ЭЭЖҚ жинау және кәдеге жарату жүйесін ұйымдастырып, заңды тұлғалардың ҚР ЭК 365-бабының талаптарын орындауын бақылауды күшейтуі қажет.

Ірі көлемді қалдықтар

     Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданыаумағында ірі габаритті қалдықтар (бұдан әрі - ҮКҚ) (Тұрмыстық техника, жиһаз және т.б.) бөлек жиналмайды, өйткені оларды әкетуге арналған арнайы орындар жоқ. ҮКҚ контейнерлік алаңға шығарылады, содан кейін коммуналдық қалдықтардың жалпы ағынында ҚТҚ полигонына түседі.

ЖАО ҮКҚ әкету үшін арнайы орындар ұйымдастыруы қажет.

Құрылыс қалдықтары

      Халықтың құрылыс қалдықтары ҚТҚ-ның жалпы ағынында жиналады және қолданыстағы полигонға көмуге түседі.

2021 жылдан бастап құрылыс қалдықтарын көмуге тыйым салынды. ҚР ЭК сәйкес жылжымайтын объектілерді салуды немесе жөндеуді жүзеге асыратын жеке тұлғалар құрылыс қалдықтарын ЖАО ұйымдастырған арнайы орындарға дербес әкетуді жүргізеді.

     ЖАО құрылыс қалдықтарын шығару үшін арнайы орындар ұйымдастыруы қажет.

Тамақ қалдықтары

     Халықтың тамақ қалдықтары ҚТҚ-ның жалпы ағынында жиналады және қолданыстағы полигонға көмуге жіберіледі. Ауданда тамақ қалдықтарын бөлек жинауға арналған контейнерлер жоқ. 2021 жылдан бастап тамақ қалдықтарын көмуге тыйым салынды.

Осылайша, биологиялық ыдырайтын коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды ынталандыру және оларды қалпына келтіру, соның ішінде компосттау және тамақ қалдықтарын көмуге тыйым салу талаптарының сақталуын бақылау жөніндегі жұмысты күшейту қажет.

 

 

 

 

1.4 Коммуналдық қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы жағдайды талдау бойынша қорытындылар

 

    Маңғыстау   ауданы коммуналдық қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы жағдайды талдау қорытындысы бойынша Ауданда коммуналдық қалдықтарды жинау және әкетумен (84%) халықты қамту жақсы қамтамасыз етілгені анықталды.

     Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинау, сұрыптау, қайта өңдеу және көму процестері жетілдіруді қажет етеді.

     Бағдарлама шеңберінде коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру және мынадай проблемалық мәселелерді шешу қажет:

  • Контейнерлік алаңдардың санитарлық талаптарға сәйкес келмеуі;
  • КА контейнерлермен қамтамасыз етілмеуі;
  • Халықты барлық жерде бөлек жинаумен қамтамасыз ету үшін қайталама ресурстарды бөлек жинауға арналған контейнерлердің жетіспеушілігі;
  • Тұрғындарда коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін (ҚСҚ, ЭЭЖҚ, Медициналық және т. б.) жинау жүйесінің болмауы;
  • Биологиялық ыдырайтын (тамақ) қалдықтарды бөлек жинаудың болмауы;
  • Ірі габаритті және құрылыс қалдықтарын жинау және тасымалдау жүйесінің болмауы;
  • Қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықтың хабардарлығы мен мәдениетінің төмендігі;
  • Коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару қызметтеріне халықтың наразылығы мен наразылығы;
  • Полигонның жиі жануы;
  • ҚТҚ шығару бойынша заңды тұлғаларды толық қамтымау. Заңды тұлғалардың ҚТҚ шығаруға шарт жасасудан бас тартуы;
  • Заңды тұлғалардың ҚТҚ-ны жеке тұлғаларға арналған контейнерлерге бақылаусыз орналастыруы;
  • Контейнер алаңдарына кірудің қиындығы, бұзушылар үшін шаралардың болмауы;
  • Қатты тұрмыстық қалдықтарды жинауға, әкетуге, қайта өңдеуге және көмуге арналған тарифтің төмен жиналуы;
  • Ескірген жабдықтар мен жабдықтар;
  • Қалдықтарды мұқият сұрыптамай көму;
  • Құрылыс және тамақ қалдықтарын қайта өңдеудің болмауы;
  • ҚТҚ-ны терең өңдеу бойынша қуаттардың болмауы, соның есебінен полигонға көмуге жіберілетін қалдықтардың көлемін қысқартуға болады;
  • Маңғыстау облысы,Маңғыстау  ауданы қоршаған ортаға және халықтың денсаулығына теріс әсер ететін атмосфераға шығарындыларды жүзеге асыру;
  • Полигонда қоқыс газын жинау және кәдеге жарату технологияларының болмауы, бұл полигондағы парниктік газдар шығарындыларының көлеміне теріс әсер етеді.

 

1.5 Коммуналдық қалдықтарды басқару секторындағы күшті және әлсіз жақтарын, мүмкіндіктері мен қауіптерін талдау

     Коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін объективті талдау үшін оның күшті және әлсіз жақтарын, сондай-ақ бар мүмкіндіктер мен қауіптерді нақты анықтау қажет.

Кесте 3. Күшті және әлсіз жақтарын, мүмкіндіктері мен қауіптерін талдау

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

 

ҚТҚ шығару қызметтерімен халықты қамту деңгейі;

Мск құрылысы бойынша жұмыс;

ЖАО-ның бизнеспен, ҚШМ-мен, халықпен өзара іс-қимылы;

Жаңа карталарды сау.

ҚТҚ жинауға, әкетуге, қайта өңдеуге және көмуге арналған төмен тарифтер;

Тарифтер бойынша абоненттік берешек;

Биологиялық ыдырайтын (тамақ), ҮКҚ, құрылыс қалдықтарын және ЭЭҰ бөлек жинау жүйесінің болмауы;

 Қалдықтарды қайта өңдеудің төмен үлесі;

Қалдықтарды сұрыптаусыз көму;

Полигонның жиі жануы;

Қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықтың хабардарлығы мен мәдениетінің төмендігі.

-        Мүмкіндіктер

 

Қауіптер

 

Бизнестің ҚТҚ жинау және өңдеу жүйесін дамытуға қызығушылығы;

Қазіргі заманғы технологиялардың болуы, тамақ қалдықтарын компосттауға, құрылыс қалдықтарын қайта өңдеуге арналған қондырғылардың кең ассортименті және т. б.;

Биологиялық ыдырайтын (тамақ) және құрылыс қалдықтарын өңдеу бойынша бизнесті бөлек жинауды енгізу және дамыту бөлігінде үлкен әлеуеттің болуы;

Ауданның көрші елдердің мемлекеттік шекарасына жақын орналасуы, көрші елдерден Қайталама шикізатқа сұраныстың үлкен мүмкіндіктері;

Халықтың бөлек жинауға дайындығы.

ЖАО қызметінің ҚР ЭК талаптарына сәйкес келмеуі;

ҚТҚ полигонының толып кетуі, оның экологиялық және санитарлық нормаларға сәйкес келмеуі;

 Қоршаған ортаға және Ақтау Аудансы халқының денсаулығына теріс әсер ететін атмосфераға шығарындылар;

Аудандағы қалдықтарды басқару жүйесіне халықтың наразылығы мен наразылығы;

ЖАО стратегиялық жоспарын орындамау;

ЖАО қызметінің тиімділігін жыл сайынғы бағалаудың сәйкес келмеуі.

 

.

 

 

 

 

 

  1. КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫ РЕТТЕЙТІН ҰЛТТЫҚ ЗАҢНАМА

 

2.1 ҚР қалдықтарды басқару саласындағы саясаты

 

     Қалдықтарды басқару саласындағы ҚР саясаты ҚР-ның "жасыл" экономикаға көшуі жөніндегі тұжырымдамамен (2013) және "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасымен (2021) айқындалады.

     Стратегиялық құжаттар шығарумен қамту, бөлек жинауды енгізу, Қалдықтарды кәдеге жарату және қайта өңдеу үлесін ұлғайту және тиісінше полигондарда көмілетін қалдықтар көлемін азайту қажеттілігін белгілейді (4-кесте).

Кесте 4. ҚР-ның "жасыл" экономикаға және "Жасыл Қазақстан"ұлттық жобасына көшуі жөніндегі Тұжырымдаманың мақсаттары мен нысаналы көрсеткіштері

Көрсеткіштің атауы

2021

2022

2023

2024

2025

2030

2050

Источник

Халықты қатты тұрмыстық қалдықтарды шығарумен қамту

          

100%

  

КЗЭ

Қоқысты санитарлық сақтау

          

95%

  

КЗЭ

Қайта өңделген қалдықтардың үлесі

          

40%

50%

КЗЭ

Бөлек жинаумен қамту:

- фракциялар бойынша

- қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлеріне (Медициналық және құрамында сынабы бар, ЭЕҰ)

 

40,0

 

50,0

 

50,0

 

55,0

 

60,0

 

60,0

 

70,0

 

70,0

 

80,0

 

80,0

    

 

 

 

 

ЖК

Қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесі- ҚТҚ (білім көлемінен)

- өнеркәсіптік қалдықтар (білім көлемінен)

- агроөнеркәсіптік кешен қалдықтары (өткен жылға қатысты)

- қауіпті медициналық қалдықтар (жиналған көлемнен)

 

 

21,0

 

38,0

 

2,0

 

 

100,0

 

24,0

 

40,0

 

5,0

 

 

100,0

 

27,0

 

42,0

 

5,0

 

 

100,0

 

30,0

 

44,0

 

7,0

 

 

100,0

 

34,0

 

46,0

 

10,0

 

 

100,0

 

 

 

ЖК

     "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасында бөлек алыммен қамту бойынша нысаналы көрсеткіште Маңғыстау облысы мен Ақтау Аудансы Жоқ. Бірақ Ақтау Аудансы үшін ҚР басқа облыстарымен ұқсастығы бойынша осындай көрсеткіштерді белгілеу Аудандағы қалдықтарды басқару жүйесін дамыту үшін оң әсер етеді. Осы бағдарламаның 3-бөлімінде Ақтау Аудансы бойынша нысаналы көрсеткіштер ұсынылды.

 

2.2 Экологиялық заңнаманың коммуналдық қалдықтарды басқарудың ұтымды және экологиялық қауіпсіз жүйесін ұйымдастыруға қойылатын талаптары

 

2.2.1 Коммуналдық қалдықтарды басқарудағы жергілікті атқарушы органдардың құзыреті

 

     Коммуналдық қалдықтарға қойылатын талаптарды белгілейтін негізгі құжаттар 2021 жылы қабылданған ҚР ЭК, коммуналдық қалдықтарды басқару қағидалары, қалдықтарды бөлек жинауға , оның ішінде техникалық, экономикалық және экологиялық орындылығын ескере отырып , міндетті түрде бөлек жинауға жататын қалдықтардың түрлеріне немесе топтарына (түрлерінің жиынтығына) қойылатын талаптар, игілік қағидалары болып табылады

 

Кесте 5. Экологиялық заңнамада белгіленген ЖАО құзыреттері

Негізгі бағыттары мен талаптары

Экологиялық заңнамаға сәйкес құзыретті

Коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы құжаттар мен нормаларды әзірлеу және бекіту

коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны әзірлеуді ұйымдастыру;

коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормаларын әзірлеу;

 коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормаларын есептеу қағидаларын бекіту;

 жинау, тасымалдау, сұрыптау және көму тарифтерін әзірлеу;

ҚТҚ жинауды, тасымалдауды, сұрыптауды және көмуді жүзеге асыратын субъектілер арасында тарифті бөлу тәртібін айқындау;

Коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету

бөлек жинауды көздейтін коммуналдық қалдықтарды жинаудың ұтымды және экологиялық қауіпсіз жүйесін ұйымдастыру;

жинауды, тасымалдауды, сұрыптауды, қалпына келтіруді және жоюды жүзеге асыратын кәсіпкерлік субъектілері үшін қажетті инфрақұрылым құруды және оның жұмыс істеуін қамтамасыз ету;

конкурс (тендер)өткізу арқылы ҚТҚ жинау және әкету бойынша ҚШМ-ны айқындау;

объектілерді салу және орналастыру үшін жер учаскелерін бөлу (оның ішінде КА және қайталама шикізатты қабылдау пункттерін жайластыру үшін), жер учаскелерінің шекараларын ресімдеуді қамтамасыз ету;

КА және қайталама шикізатты қабылдау пункттерінің орналасқан жерін анықтау, КА және пайдаланылатын контейнерлердің бірыңғай құрылысын немесе реконструкциясын өткізуді ұйымдастыру;

бөлек жинауға арналған контейнерлердің қажетті санын орнатуды ұйымдастыру;

жеке тұлғаларда пайда болатын құрылыс қалдықтары мен ҮКҚ үшін орындарды ұйымдастыру;

бөлек жиналған қалдықтарды тасымалдауды ұйымдастыру;

құрылысты қамтамасыз ету

Коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесінің жұмыс істеу мониторингі

 

ЭК және коммуналдық қалдықтарды басқару ережелеріне сәйкес коммуналдық қалдықтардың айналымын бақылау;

Халықпен жұмыс және коммуналдық қалдықтарды басқару саласын ынталандыру

 бөлек жинауды қоса алғанда, ҚТҚ жинаудың, кәдеге жаратудың және өңдеудің ұтымды жүйесі туралы халықты хабардар ету;

* органикалық коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды және оларды қалпына келтіруді ынталандыру, соның ішінде компосттау арқылы;

* Биогаз және энергия өндіру мақсатында, атап айтқанда компосттау және кәдеге жарату әдісімен қайта өңдеу жөніндегі шараларды қоса алғанда, биологиялық ыдырайтын қалдықтарды көмуді қысқартуды ынталандыру жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру.

 

 

2.2.2 Коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесіндегі басқа субъектілердің талаптары мен міндеттемелері

 Коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесіндегі ҚШМ талаптары мен міндеттемелері:

1) ҚР ЭГТРМ не қызметті жүзеге асырудың басталғаны туралы хабарлама беру;

2) арнайы жабдықталған көлік құралдарын пайдалану;

3) көлік құралдарын спутниктік навигациялық жүйелермен жабдықтау;

4) ҚТҚ иелерімен шарттар жасасу (Халықпен орталықтандырылған жүйе жанындағы жария шарттар);

5) ҚТҚ өңдеуді немесе көмуді жүзеге асыратын кәсіпкерлік субъектілерімен шарттар жасасу;

6) бөлек жиналған қалдықтар (фракциялар, қалдықтар түрлері) үшін әкетудің жекелеген кезеңділігін айқындау;

Коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесіндегі пәтер иелері мен компания басқарушыларының бірлестіктеріне қойылатын талаптар:

1) аумағында контейнерлік алаңдар орналасқан заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің (мүлік меншік иелерінің бірлестіктері, басқарушы компаниялар, қызмет көрсететін ұйымдар және т. б.) контейнерлік алаңдарды, ҮКҚ-ны, сондай-ақ оларға іргелес аумақты сақтауға арналған арнайы алаңдарды ұстауы;

2) қыс мезгілінде халық үшін жағдай жасау және мамандандырылған көлік құралдарының жұмысы мақсатында контейнерлерге кіреберістер мен кіреберістерді қардан және мұздан тазартуды ұйымдастыруды қамтамасыз ету.

 

Қалдықтарды көму полигондарына қойылатын талаптар:

  • пластмасса, макулатура, картон және қағаз қалдықтарын, ҚСҚ, шыны ыдыстар, шыны тұсқағаздар, ЭЭЖҚ, литий және қорғасын-қышқылды батареялар, құрылыс, медициналық, тамақ және сұйық қалдықтар, қабылдау критерийлерін қанағаттандырмайтын қалдықтарды көмуге тыйым салу;

2) ҚТҚ-ны алдын ала сұрыптамай көмуге тыйым салу;

3) полигонға түскенге дейін полигонда көмуге арналған қалдықтардың саны мен қауіпті қасиеттерін азайтуды қамтамасыз ету;

4) қалдықтарды жинақтауға немесе көмуге арналған арнайы белгіленген орындардан тыс жинауға тыйым салу;

5) қабылдау критерийлерін орындау мақсатында Қалдықтарды араластыруға тыйым салу;

6) полигон операторының биологиялық ыдырайтын қалдықтарды көму көлемін қысқарту және қоқыс газын жинау және кәдеге жарату жүйелерін орнату жолымен полигондағы метан шығарындыларын азайту жөнінде шаралар қабылдау қажеттілігі;

7)ҚТҚ полигондарында фильтрат пен қоқыс газын жинауға және бұруға арналған жүйенің, шығарындылар мониторингі жүйесінің (қоқыс газы) болуы;

8) салынып жатқан ҚТҚ полигондарында сүзгіге қарсы экранның болуы;

9) полигонда олардың қоршаған ортаға теріс әсерінің алдын алу үшін депозитке салынған қалдықтарда түзілетін фильтрат пен сарқынды сулардың мониторингі жүйесінің болуы;

10) ҚР ЭК талаптарын орындау қамтамасыз етілмейтін ҚТҚ полигонын пайдалануға тыйым салу.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ МАҚСАТТАРЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ НЫСАНАЛЫ КӨРСЕТКІШТЕРІ

3.1 Мақсаты мен міндеттері

Бағдарламаның мақсаты Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасының талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру және Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданытұрғындары үшін қалдықтарды жинау және шығару бойынша көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру болып табылады.

Бағдарламаның Міндеттері:

Аудан халқын қалдықтарды жинау және әкету жөніндегі қызметтермен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін одан әрі дамыту;

Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру;

Коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту, оның ішінде спецификалық (тамақ, Құрылыс және ірі габаритті қалдықтар, ЭЕҰ және т. б.). Коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз көмуді қамтамасыз ету;

Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу мәселелері бойынша халықтың мәдениеті мен хабардарлығын арттыру және барлық мүдделі тараптардың өзара іс-қимылын күшейту.

3.2 Нысаналы көрсеткіштер

Осы бағдарлама шеңберінде Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданыкоммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру бойынша нысаналы көрсеткіштер белгіленді (кесте 6). 1-қосымшада бағдарлама көрсеткіштерінің мониторингіне бірыңғай тәсілді қамтамасыз ету мақсатында осы Бағдарламада белгіленген көрсеткіштерді айқындау әдістемесі ұсынылған.

Кесте 6. Халықты қалдықтарды жинау және әкету, қайта өңдеу және көмумен қамту жүйесін жетілдіру жөніндегі нысаналы көрсеткіштер 2024-2028жж.

 

№

Нысаналы көрсеткіштер

Ағымдағы жағдай

(2022-2023)

2024

2025

2026

1

Аудан тұрғындарын ҚТҚ жинау және әкетумен қамту

94,6 %

(6 мес. 2022)

100%

100%

100%

2

-        Бөлек алыммен қамту:

 

19,1%

(9 мес. 2022)

60%

60%

70%

70%

80%

80%

3

- фракциялар бойынша құрғақ және дымқыл

7,2% (2021)

20%

26%

32%

4

- қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлеріне (Медициналық және құрамында сынабы бар, электрондық және тұрмыстық техника)

 

 

 

100%

1 ед

5

Қанағаттану деңгейі

халықтың экологиялық өмір сапасы

49,1% (2021)

55,3 % (2022)

61,5%

73,8%

86,1%

 

 

 

  1. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ, ҚОЙЫЛҒАН МАҚСАТТАРҒА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ТИІСТІ ШАРАЛАР

 

4.1 Аудан тұрғындарын қалдықтарды жинау және шығару қызметтерімен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін одан әрі дамыту жөніндегі шаралар;

 

Коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін одан әрі дамыту үшін мынадай шараларды орындау қажет:

  • Маңғыстау облысы,Маңғыстау  ауданытұрғындарын қалдықтарды жинау және шығару қызметтерімен 100% қамту;
  • бәсекелестік негізде ұзақ мерзімді келісімшарттар жасасу және конкурстар өткізу;
  • экономикалық негізделген тарифтерді бекіту;
  • тарифтің жиналуын арттыру;
  • қалдықтарды жинауға арналған контейнерлік алаңдарды санитарлық нормаларға сәйкес келтіру. Жиналатын қалдықтардың көлемі мен ерекшелігіне қарай жаңа контейнерлерді ауыстыру және орнату. Қоқыс таситын көліктер паркін және басқа да қажетті техниканы жаңарту.

 

Ұзақ мерзімді келісімшарттар жасасу және бәсекелестік негізде конкурстар өткізу

ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтердің сапасын арттыру үшін коммуналдық қалдықтарды басқаруға бәсекелестік негізде ұзақ мерзімді келісімшарттар жасасу қажет.

Нарыққа қатысушыларды айқындау бойынша конкурс (тендер) өткізу кезінде ЖАО ҚР ЭК және коммуналдық қалдықтарды басқару қағидаларына сәйкес ЖАО үшін талаптарды белгілейтін болады.

ТҚ жинау және тасымалдаумен арнайы мамандар айналысуы керек.

ҚШМ таңдау кезіндегі негізгі талаптардың бірі-ҚР ЭГТРМ тізілімінде ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі компанияның болуы, яғни қызметті жүзеге асырудың басталғаны туралы хабарлама беру. Қауіпті емес қалдықтарды жинау, сұрыптау және тасымалдау жөніндегі қызметті жүзеге асыратын кәсіпкерлік субъектілері "Рұқсаттар және хабарламалар туралы"ҚР Заңына сәйкес ҚР ЭГТРМ қызметіне кірісу туралы хабарлама беруге міндетті. Хабарламалық тәртіпке сәйкес келмейтін ҚШМ конкурсқа қатыса алмайды және ҚТҚ жинау және әкету бойынша қызметтер көрсете алмайды, өйткені қауіпті емес қалдықтарды жинау, сұрыптау және тасымалдау жөніндегі қызметті ҚР ЭГТРМ хабарламасынсыз жүзеге асыруға тыйым салынады.

Егер компания қауіпті қалдықтармен жұмыс істесе, онда қызметті жүзеге асыруға лицензия болуы керек.

Экономикалық негізделген тарифтерді бекіту

       Ауданда коммуналдық қалдықтарды басқарудың ұтымды жүйесін одан әрі дамыту үшін жаңа тарифтерді есептеу және бекіту қажет. Аудан бойынша қолданыстағы тариф (260 теңге) тиісті инфрақұрылымды құру және халыққа сапалы және уақтылы қызмет көрсету үшін жеткіліксіз. Белгіленген тарифтер қазіргі заманғы шындықтар мен инфляциялық процестерді ескере отырып, қалдықтарды жинауға, тасымалдауға, сұрыптауға және көмуге мамандандырылған ұйымдардың шығындарын жабуы керек.

Экономикалық негізделген тарифтерді уақтылы қайта қарау, индекстеу және бекіту мамандандырылған ұйымдардың қалдықтарды жинау және шығару бойынша сапалы жұмысын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, бұл Ауданның экологиялық жағдайына және халықтың денсаулығына жағымды әсер етеді.

Инфляциялық процестерді ескере отырып, қалдықтарды жинау, шығару және көму тарифтерін әр 2 жыл сайын қайта қарау қажет.

ҚТҚ жинауға, әкетуге, қайта өңдеуге және көмуге және халықтың уақтылы төлеуіне тарифтің жиналуын арттыру

Халықты тіркеу туралы мәліметтерге қол жеткізуге қатысты ЖАО-ның мамандандырылған ұйымдармен өзара іс-қимылын күшейту қажет.

Азаматтарды тұрғылықты, уақытша болатын (тұратын) жері бойынша тіркеу кезінде жаңа тіркеу мекенжайы туралы мәліметтер нақты уақыт режимінде ІІМ ақпараттық жүйесінен эталондық деректер банкі болып табылатын және оған қол жеткізу барлық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдарға (әкімдіктерге) қамтамасыз етілген "жеке тұлғалар" Мемлекеттік Деректер базасына (әкімші – ҚР ӘМ)беріледі ҚР.

Жиналатын қалдықтардың көлемі мен ерекшелігіне қарай контейнерлік алаңдарды санитариялық нормаларға сәйкес келтіру, жаңа контейнерлерді ауыстыру және орнату

Құрылыс түріне байланысты коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесі келесідей ұйымдастырылады:

Көп қабатты құрылыс аудандарында:

 тұрғын аймақтардағы контейнерлік алаңдарды жабдықтау;

 стандартты контейнерлерді орнату;

 қалдықтарды шығаруға арналған құрал жиналған қалдықтардың тығыздығын арттыру үшін престеу жүйесі бар қоқыс таситын көліктерді пайдаланыңыз.

Жеке құрылыс аудандарында:

 жеке контейнерлерді орнату;

 қалдықтарды шығаруға арналған құрал үлкен көлемді және жоғары қысу қабілеті бар қоқыс таситын көліктерді пайдаланыңыз.

КА санитарлық нормаларына сәйкес келтіру үшін келесі іс шаралар орындалады:

Үй иелерінің, ұйымдардың, мәдени-бұқаралық мекемелердің, демалыс аймақтарының аумағында көлікке арналған кіреберістері бар қалдықтарды жинауға арналған контейнерлерді орналастыру үшін арнайы алаңдар бөлінсін. Алаңды қатты жабынмен орналастыруға және қалдықтарды желмен тарату (тарату) мүмкіндігін болдырмайтын, бірақ кемінде 1,5 м биіктікке дейін үш жағынан қоршауға.

 Контейнерлік алаңды тұрғын және қоғамдық ғимараттардан, балалар объектілерінен, спорт алаңдарынан және халықтың демалыс орындарынан кемінде 25 м қашықтықта орналастыруға. Қалыптасқан құрылыс аудандарында, санитариялық алшақтықтарды сақтау мүмкіндігі болмаған кезде, қашықтықтар ЖАО-ның, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік органның аумақтық бөлімшелерінің, объектілердің меншік иелерінің және басқа да мүдделі тұлғалардың қатысуымен комиссиялық түрде белгіленеді.

Коммуналдық қалдықтарды шығару кесте бойынша жүзеге асырылатын болады.

Қалдықтардың әрбір санаты (фракциясы, түрі) үшін бөлек жинау кезінде әкетудің өзіндік кезеңділігі айқындалады.

Қалдықтарды контейнерлерде 0°С және одан төмен температурада сақтау мерзімі – үш тәуліктен аспайды, оң температурада - бір тәуліктен аспайды.

Жаңа контейнерлерді ауыстыру және орнату жиналатын қалдықтардың көлемі мен ерекшелігіне және оларды сақтау мерзіміне байланысты жүргізіледі. Контейнерлерді жаңарту кезінде заманауи еуроконтейнерлерді сатып алу жоспарлануда.

Пластмасса, қағаз және картон қалдықтары көліктің барлық түрлерімен тасымалданады. Шыны ыдыстың қалдықтары бүлінуді болдырмауға бағытталған шараларды қабылдай отырып, көліктің кез келген түрімен тасымалданады. Шыны ыдыстың қалдықтарын тасымалдау, тиеу және түсіру кезінде олардың сақталуын, механикалық әсерлерден қорғалуын қамтамасыз ететін шаралар қабылдау қажет.

Осы бағдарлама шеңберінде ЖАО Қызылөзен және Таушық ауылдарындағы контейнерлер паркін жаңарту, толықтыру (есептік деректерге сәйкес - 232 дана); Қызылөзен кентінде және Таушық кентінде контейнерлік алаңдар салу (6-8 дана), қолданыстағы контейнерлік алаңдарды жөндеу және оларды санитарлық нормалар мен заңнама талаптарына сәйкес келтіру жоспарлануда.

Сондай-ақ, ҚШМ пайдаланатын қоқыс таситын көліктер паркін толықтыру/жаңарту қажет.Маңғыстау   ауданының тұрғындарына қызмет көрсететін ҚШМ деректері бойынша 2023 жылдың соңында қоқыс таситын көліктермен қамтамасыз ету 16 бірлікті құрайды, алМаңғыстау   ауданында қалдықтарды әкетуге арналған арнайы көлікпен нормативтік қамтамасыз ету 29 бірлікті құрайды.

Қоқыс таситын көліктер паркін жаңарту ҚШМ қаражаты және жеке инвестициялар есебінен жүзеге асырылатын болады.

4.2. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар

Бөлек жинау жүйесін жетілдіру үшін мынадай шараларды орындау қажет:

- барлық КА-да ҚТҚ құрғақ фракциясын бөлек жинауға арналған контейнерлерді орнатуды қамтамасыз ету және қайталама шикізатты бөлек шығаруды қамтамасыз ету;

- коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін жинау және қалпына келтіру жүйесін ұйымдастыру;

- арнайы орындарды ұйымдастыру және ҮКҚ мен халықта түзілетін құрылыс қалдықтарын тасымалдау үшін мамандандырылған компанияны айқындау;

- ҚТҚ бөлек жинау жүйесін дамытуға халықты көбірек қамту.

Барлық КА-да ҚТҚ құрғақ фракциясын бөлек жинауға арналған контейнерлерді орнатуды қамтамасыз ету және қайталама шикізатты бөлек шығаруды қамтамасыз ету. Қалдықтарды бөлек жинауға қойылатын талаптарға сәйкес (ҚР ЭГТРМ М. А. 2021 жылғы 2 желтоқсандағы № 482 бұйрығы, 8-тармақ) ЖАО мыналарды қамтамасыз етеді:

- халық санына, қалдықтардың жинақталу нормаларына, оларды сақтау мерзімдеріне және басқа да қажетті факторларға сүйене отырып айқындалатын контейнерлік алаңдарда бөлек жинауға арналған контейнерлердің қажетті санын (кемінде 2) орнату.

КА-да, кем дегенде, қалдықтар құрғақ және дымқыл фракцияларға бөлінуі керек. Құрғақ фракция қағаздан, картоннан, металдан, пластиктен және шыныдан тұрады. Ылғал фракция тамақ қалдықтарынан, органикалық заттардан, аралас қалдықтардан және үй шаруашылығының қалдықтарына ұқсас табиғаты мен құрамы бойынша қалдықтардан және т. б. тұрады.

Пластмассаны, қағазды және әйнекті бөлек жинауды енгізу үшін барлық КА-да құрғақ фракцияға арналған контейнерлер орнатылады.

Қалдықтарды бөлек жинауға арналған әрбір контейнер, оның ішінде қазақ және орыс тілдерінде таңбаланатын болады:

- қалдықтардың жиналатын түрі (фракциясы) туралы ақпараттық жапсырма/жазба;

- контейнер иесі туралы деректер (атауы, телефоны);

- контейнерге қызмет көрсететін ұйымдар.

Түсті контейнерлерге таңбалау қолданылған жағдайда, ол қарама-қарсы түспен орындалады.

Контейнерлер саны білім беру және жинау көлеміне, түгендеу нәтижелері мен тұратын адамдар санына сәйкес әр алаң үшін жеке есептелетін болады.

Бөлек жинау жүйесін дамыту кезінде бөлек жиналған қалдықтардың қалдықтарды басқарудың барлық келесі кезеңдерінде араласпауын қамтамасыз ету қажет. Сондай-ақ, қалдықтардың әр санаты (фракциясы, түрі) үшін олардың шығарылу жиілігін анықтау қажет.

Қайталама шикізатты бөлек әкету жөніндегі талаптар ҚШМ-мен жасалатын шарттарға енгізілетін болады.

Коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін жинау және қалпына келтіру жүйесін ұйымдастыру

Коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін жинау және қалпына келтіру жүйесін ұйымдастыру қалдықтардың қауіпті түрлерін: ҚСҚ, ЭЭЖҚ, химиялық қоректендіру көздері, халық аккумуляторларын бөлек жинауды, тасымалдауды және қайта өңдеуді қамтамасыз ету үшін мердігер ұйымды таңдауға арналған конкурс ұйымдастыруға негізделетін болады.

Бүгінгі таңда Ақтау қаласынан басқа,Маңғыстау   ауданында  ҚЖМ -нен жинаудан, тұрғындарда коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерінің (ЭЭЖҚ, химиялық қоректендіру көздері, аккумуляторлар) қалдықтарын жинау жүйесі нашар жолға қойылған немесе мүлдем жоқ.

ҚТҚ жалпы ағынындағы қалдықтардың бұл түрлері полигонға түседі, топырақты, суды және ауаны токсиндермен, ауыр металдармен, тұрақты органикалық ластағыштармен ластайды, осылайша адамдардың денсаулығы мен қоршаған ортаға айтарлықтай зиян келтіреді

ҚР ЭК 365-бабының 6-тармағына сәйкес коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері бөлек жиналып, мамандандырылған кәсіпорындарға қалпына келтіруге берілуі тиіс.

Экологиялық заңнаманың талаптарын орындау үшін ЖАО коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін бөлек жинау, тасымалдау және қалпына келтіру қызметтерін көрсету үшін мердігер ұйымды айқындау үшін конкурс (тендер) өткізу арқылы экологиялық заңнаманың және ұлттық стандарттардың талаптарына сәйкес тұрғындардан коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін жинау жүйесін ұйымдастыруы қажет.

Құрамында сынап бар қалдықтар

ҚР СТ 1513 ресурс үнемдеу талаптарына сәйкес тұрғындардан МСО жинау жүйесін ұйымдастыру үшін. Технологиялық циклдің барлық кезеңдерінде қалдықтарды өңдеу. МСО-ны қайта өңдеудің жіктелуі мен әдістері. ЖАО негізгі ережелерін жүзеге асырады:

- халықта пайда болған МСО жинау үшін орнатылатын арнайы әмбебап контейнерлерді орнату мен оларға қызмет көрсетуді бақылау;

- кондоминиум объектісін басқару органдарының қызметін бақылау және ұйымдастыру, олар арнайы әмбебап контейнерлерді сақтау жөніндегі шараларды қамтамасыз етуге, контейнерге қызмет көрсететін мамандандырылған кәсіпорынмен өзара іс-қимылды жүзеге асыруға, оларға еркін қол жеткізуді қамтамасыз етуге, тұрғындармен түсіндіру жұмыстарын жүргізуге, контейнерге бөгде заттарды сақтауға, контейнерге бөгде жарнамаларды, хабарландыруларды және т. б. жапсыруға жол бермеуге міндетті.;

- халық үшін демеркуризация жөніндегі шаралар кешенін іске асыруға және ҚСҚ үшін контейнерлерді жөндеуге (ауыстыруға) мамандандырылған кәсіпорындардың жұмыстарын (қызметтерін) сатып алу үшін қаражат бөлу жолымен халық арасында пайдалануда болған құрамында сынап бар энергия үнемдейтін шамдарды қайта өңдеуді ұйымдастыру.

Мамандандырылған кәсіпорындардың халық үшін демеркуризациялау жөніндегі шаралар кешенін іске асыруға және ЖАО ҚСҚ үшін контейнерлерді жөндеуге (ауыстыруға) арналған жұмыстарды (көрсетілетін қызметтерді) сатып алу ҚР ЭК, "Мемлекеттік сатып алу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 4-тарауына және коммуналдық қалдықтарды басқару қағидаларына сәйкес конкурс (тендер) арқылы жүргізілетін болады.

 

 

Электрондық және электр жабдықтары

ҚР СТ 3753-2021 "ресурс үнемдеу. Құрамында сынап бар құрылғылар мен аспаптарды қоспағанда, өмірлік циклдің барлық кезеңдерінде электротехникалық және электрондық жабдықтардың қалдықтарымен жұмыс істеу. ЖАО" қауіпсіздік талаптары " халықтың тығыздығын ескере отырып, оның ішінде контейнерлік алаңдар мен стационарлық ЭЭЖҚ қабылдау пункттерін қоса алғанда, ЭЭЖҚ жинау, жинақтау және қайта өңдеу объектілерін орналастыруға жер учаскелерін бөлу арқылы қалдықтардың иелеріне ЭЭЖҚ өндірушілеріне немесе ЭЭЖҚ басқару саласындағы кәсіпкерлік субъектілеріне ЭЭЖҚ беруге мүмкіндік беретін инфрақұрылымды құруға ықпал етуі тиіс.

ЖАО ЭЭЖҚ жөндеу, қалпына келтіру жүйесін ұйымдастыруды, сондай-ақ қалдықтардың иелерінен ЭЭЖҚ-ны бөлек жинау мен қайта өңдеуді, оның ішінде ЭЭЖҚ-ны жылжымалы қабылдау пункттерін құру арқылы қамтамасыз етуі тиіс.

Тұрғындардан коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін жинау жүйесін ұйымдастыру үшін мынадай шараларды қабылдау қажет:

 батареялар, құрамында сынап бар шамдар, электрондық және электр жабдықтары сияқты қауіпті тұрмыстық қалдықтарды стационарлық немесе жылжымалы жинау пункттерін/пункттерін құру;

 қалдықтарды қабылдаудың ұйымдастырылған пункттері туралы халықты хабардар етуді және олармен қауіпсіз жұмыс істеуді насихаттауды қамтамасыз ету;

 қалдықтарды жинауға және кәдеге жаратуға арналған шығыстардың бір бөлігін жабу мақсатында өндірушінің кеңейтілген жауапкершілік операторының функцияларын жүзеге асыратын "Жасыл Даму" АҚ-мен ынтымақтастықты нығайту.

Коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері үшін батареялар, құрамында сынап бар шамдар, электрондық және электр жабдықтары сияқты қауіпті тұрмыстық қалдықтарды қабылдайтын стационарлық пункттер көзделетін болады. Қабылдау пункттері көрсетілген тауарларды өткізуді жүзеге асыратын дүкендерде (дүкендер бөлімдерінде, сауда нүктелерінде) құрылуы мүмкін. Батареялар мен сынап шамдарын қабылдауды пәтер иелері бірлестіктерінің аумағында ұйымдастыруға болады.

Стационарлық лампаларды қабылдау пункттерінің орналасқан жері мен санын анықтау кезінде олардың халыққа қолжетімділігі мен ыңғайлылығы ескерілуі тиіс.

Құрамында сынабы бар шамдарды стационарлық жинау пункттері бөгде адамдар үшін қолжетімсіз жеке кіреберіспен жабдықталады, шамдарды жинауға арналған арнайы контейнерлердің қажетті санымен қамтамасыз етіледі және қажетті тиісті қорытындылар мен рұқсаттар болады.

Коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін бөлек жинауды енгізу және қайталама шикізат пункттерін құру бөлек жинау бойынша нысаналы көрсеткішке қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Заңды тұлғалардан коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін бөлек жинау және қалпына келтіру

Қызметтің түріне қарамастан заңды тұлғаларда пайда болатын қауіпті коммуналдық қалдықтарды қалдырушылар да бөлек жиналып, ҚР ЭК 365-бабының 6-тармағына сәйкес Мамандандырылған ұйымдарға (кәсіпорындарға) қалпына келтіруге берілуі тиіс.

Шағын және орта бизнес субъектілерімен қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін жинау және қалпына келтіру бойынша Адал және заңнама талаптарына сәйкес мамандандырылған кәсіпорындарды анықтау үшін ақпараттық жұмыс жүргізу қажет.

Сондай-ақ статистиканы қадағалау мақсатында жиналған және қалпына келтірілген қалдықтарды есепке алу бойынша мамандандырылған кәсіпорындардың әлеуетін нығайту қажет.

Арнайы орындарды ұйымдастыру және ҮКҚ мен халықта пайда болатын құрылыс қалдықтарын тасымалдау үшін мамандандырылған компанияны анықтау

Қалдықтарды бөлек жинауға қойылатын талаптың 19-тармағына сәйкес ЭГТРМ м. а. 2021 жылғы 2 желтоқсандағы № 482 бұйрығы ЖАО жеке тұлғаларда (тұрғындарда) түзілетін Құрылыс және ірі габаритті қалдықтар үшін жабыны мен қоршауы бар ауданы кемінде 12 м2 болатын орынды ұйымдастырады.

Жылжымайтын объектілерді салуды немесе жөндеуді жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар қалдықтарды бөлек жинауға қойылатын талаптың 17-тармағына сәйкес ЭГТРМ м.а. 2021 жылғы 2 желтоқсандағы № 482 бұйрығы Құрылыс және ірі габаритті қалдықтарды жергілікті атқарушы органдар ұйымдастырған арнайы орындарға дербес әкетуді жүргізеді.

Абаттандыру ережелеріне сәйкес ірі көлемді қоқыстарды (қалдықтарды) шығаруды кәсіпорындардың өздері, мекемелер мен жеке тұлғалар немесе қоқыс шығаратын кәсіпорындар шарт негізінде жүргізетіні анықталды.

ҮКҚ әкету үшін төлем ҚТҚ жинау, тасымалдау, сұрыптау және көму тарифіне енгізілмегендіктен, ҮКҚ мен құрылыс қалдықтарын жинау және әкету жөніндегі компанияны жеке анықтау қажет.

ҮКҚ және құрылыс қалдықтарын халықтан тасымалдау жөніндегі ұйымды айқындау үшін ЖАО "мемлекеттік сатып алу туралы"Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жергілікті бюджет есебінен ҮКҚ және құрылыс қалдықтарын жинауға және әкетуге конкурс (тендер) ұйымдастыру қажет.

Аудан әкімдіктеріне ірі көлемді және құрылыс қалдықтарын шығаратын ұйым белгіленеді. Өзара іс-қимыл шарттары үлгілік шартқа техникалық ерекшелік белгіленетін болады. Экспорттаушы компания хабарлама тәртібіне сәйкес келуі және ҚР ЭГТРМ тізіліміне кіруі қажет.

Арнайы ұйымдастырылған орындарда құрылыс қалдықтарын жинауды мынадай тәсілдердің бірімен жүзеге асыруға болады: ауыстырылатын бункерлерге жинау және кейіннен мультилифт жүйесі бар автомобильдермен әкету; қаптарға жинау, оларды кейіннен борттық немесе самосвалдық автомобильге тиеу; қалдықтарды үйіп жинау, кейіннен борттық немесе самосвалдық автомобильге қайта тиеу.

 

4.3. Коммуналдық қалдықтарды, оның ішінде ерекше (тамақ, Құрылыс және ірі габаритті қалдықтарды, ЭЕҰ және т. б.) қайта өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту жөніндегі шаралар

 

Қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту үшін мынадай іс-шараларды орындау қажет:

 жеке Санаттар: қайталама шикізат (пластик, қағаз және шыны); құрылыс қалдықтары; ірі габаритті қалдықтар; коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері бойынша қалдықтардың пайда болу көлемінен халықтың және заңды тұлғалардың қайталама шикізатты жинау үлесін ұлғайту;

 Аудан аумағында қызметін жүзеге асыратын қалдықтарды қалпына келтіру жөніндегі мамандандырылған кәсіпорындармен өзара іс-қимылды күшейту;

қалдықтарды қайта өңдеу бойынша жұмыс істеп тұрған өндірістердің дамуын ынталандыру және қайталама шикізатты қайта өңдеу және кәдеге жарату жөніндегі қуаттарды құру.

Қалдықтарды қайта өңдеу үлесін ұлғайту үшін бөлек жиналған фракцияларды немесе МСК сұрыпталған қайталама шикізатты өңірдегі қолданыстағы мамандандырылған кәсіпорындарда қайта өңдеу, болмаған жағдайда басқа өңірлерге немесе елдерге жіберу қажет.

Кейіннен алынған шикізатты дайын өнімге дейін өңдеуді ұйымдастыру және қарастыру ұсынылады. Қазіргі уақытта қайта өңдеуге арналған қондырғыларды ТМД елдерінің жеткізушілері кең ассортиментте және қолайлы бағамен ұсынады.

Қайталама шикізат (Қағаз, картон, пластик, шыны және т.б.) дайын өнімді одан әрі өңдеу және өндіру үшін мамандандырылған кәсіпорындарға берілетін болады.

Қағаз және картон қалдықтарын қалпына келтіру жаңа бұйымдарды (қағаз және картон, эковат, құрылыс материалдары) өндіру үшін физикалық, химиялық және басқа да тәсілдермен жүзеге асырылады.

Пластмасса қалдықтарын қалпына келтіруді технологиялық процестердің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін технологиялар мен жабдықтарды қолдана отырып, мамандандырылған ұйымдар жүзеге асырады.

Шыны ыдыстың қалдықтарын қалпына келтіру қоршаған орта үшін қауіпсіздік талаптарын сақтау шартымен жүзеге асырылады:

қайта пайдалануға арналған шыны ыдыстың қалдықтарын дайындау (сұрыптау, жуу, өңдеу) ;

- жаңа өнім өндірумен механикалық және термиялық әдістермен (шыны жүн, шыны ыдыс, шыны талшық, плитка).

Қатты тұрмыстық қалдықтардың қайта өңделмейтін бөлігінен қатты отынды қалдықтардан (RDF) алуға болады. Отынның бұл түрін ҚТҚ көмуді азайту мақсатында цемент зауыттарында және ЖЭО-да қолдану қажет.

Коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері қауіпті қалдықтар үшін мамандандырылған кәсіпорындарға кәдеге жарату үшін жіберілетін болады.

 

 

Тамақ қалдықтары

Жеке жиналған биологиялық ыдырайтын ҚТҚ фракциялары, негізінен тамақ және органикалық қалдықтар аэробты немесе анаэробты әдіспен өңделуі керек. Сондай-ақ, бұл қалдықтарды кәріз-тазарту станцияларының шламымен бірге қайта өңдеу мүмкіндігі қарастырылады. Бүгінгі таңда органикалық қалдықтарды кәдеге жарату мен қайта өңдеудің әртүрлі технологиялары бар, олардың ішінде: биогаз алу, компосттау.

ҚТҚ ыдырауының табиғи әдісіне компосттау жатады. Компосттау-бұл табиғи биологиялық ыдырауға негізделген қалдықтарды қайта өңдеу технологиясы.

Органикалық қалдықтарды компосттау тікелей үй шаруашылығында да, орталықтан да болуы мүмкін. Тікелей үй шаруашылықтарында компосттау тек компост шұңқырларында немесе арнайы компост машиналарын қолдану арқылы жүзеге асырылады. Орталықтандырылған компосттау кезінде тұтынушылар органикалық заттарды бөлек жинауды қамтамасыз етеді, содан кейін олар арнайы жабдықталған алаңдарға немесе компост төселетін сүрлем мұнараларына шығарылады. Кейіннен мұндай компост ауыл шаруашылығының қажеттіліктері үшін қолданылады. Биологиялық ыдырайтын қалдықтардың көп мөлшері пайда болатын және қосалқы шаруашылық бар ұйымдар мен мекемелерде (мысалы, мектептерде) компосттау жеке-жеке жүргізілуі мүмкін.

Ірі және құрылыс қалдықтары

Жинау пункттеріндегі ірі габаритті қалдықтардан қауіпті фракцияларды алып тастау, содан кейін Мамандандырылған ұйымдарға қайта өңдеуге және/немесе кәдеге жаратуға жіберу қажет.

Аралас құрылыс қалдықтарын жинау орнында қайта өңделген шикізат пен қауіпті компоненттерді алу арқылы сұрыптау керек. Бөлек сұрыптау керек: ағаш; қағаз және картон; металл (бөлек қара және түсті металдар); минералды қалдықтар (тас, құрылыс тасы және кірпіш, сылақ, бетон, гипс, қаңылтыр шыны және т.б.); темірбетон және бетон бөлшектері.

Ірі құрылыс қалдықтарын өңдеу үшін ұсақтау және сұрыптау кешендері қолданылады.

Қауіпті құрылыс қалдықтарына мыналар жатады:

құрамында асбест – шифер немесе этернит, асбест-цемент плиталары, асбест-цемент құбырлары, оқшаулағыш материалдар және т. б. бар қалдықтар.;

бояулар, лактар, желімдер, шайырлар қалдықтары, оның ішінде құрамында бос ыдыс және аталған қалдықтарға малынған материалдар және т. б.;

 құрамында мұнай өнімдері бар қалдықтар-құрамында асфальт шайырлары және т. б. бар сіңдірілген оқшаулағыш материалдар.;

 ластанған топырақ.

Қауіпті құрылыс қалдықтары бөлек жиналады және әрі қарай қайта өңдеу және/немесе кәдеге жарату үшін мамандандырылған компанияларға беріледі.

Одан әрі өңдеуге жатпайтын сұрыпталғаннан кейін коммуналдық қалдықтарды көму ҚТҚ полигонында жүзеге асырылады.

ЖАО ҮКҚ әкету үшін арнайы орындар ұйымдастырады.

        Қауіпті құрылыс қалдықтары бөлек жиналады және әрі қарай қайта өңдеу және/немесе кәдеге жарату үшін мамандандырылған компанияларға беріледі.

Одан әрі өңдеуге жатпайтын сұрыпталғаннан кейін коммуналдық қалдықтарды көму ҚТҚ полигонында жүзеге асырылады.

4.4. Коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз көмуді қамтамасыз ету жөніндегі шаралар

  Қолданыстағы "Маңғыстау жылу,су" МКК полигонының аумағында қабылдауды, сұрыптауды қамтитын инфрақұрылымды көздеу қажет, содан кейін ғана ҚТҚ-ның қалдық бөліктерін көму қажет.

 Заңнаманың талаптарына сәйкес қолданыстағы полигон аумағының жерлерін кезең-кезеңімен қалпына келтіру және қалпына келтіру жүргізіледі. Қолданыстағы ҚТҚ полигонын жабуға экологиялық рұқсат алғаннан кейін ғана жол беріледі.

Рұқсат етілмеген полигондармен проблемаларды шешу үшін "Қазақстан Ғарыш Сапары "ҰК"АҚ спутниктері тіркеген ҚТҚ барлық полигондары бойынша мұқият аудит жүргізу қажет.Полигонды залалсыздандырудың қолданыстағы жалпы қабылданған әдістемесі мынадай кезеңдерді қамтиды: полигонның қауіптілік дәрежесін анықтау; бағалау; залалсыздандыру және рекультивациялау технологиясын әзірлеу.

 Рұқсат етілмеген полигондарды рекультивациялау бойынша техникалық шешімдер рекультивациядан кейін аумақтың функционалдық мақсатына және пайдаланылуына байланысты қабылданады. Жаңа полигондардың пайда болуын болдырмау жөніндегі шараның негізі аудан тұрғындарын 2030 жылға қарай қалдықтарды жинау және тасымалдау жөніндегі қызметтермен 100% қамту және қалдықтарды қауіпсіз өңдеу бойынша шағын және орта бизнес субъектілерімен профилактикалық жұмыс болып табылады.

 

4.5 Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу мәселелері бойынша халықтың хабардарлығын арттыру және барлық мүдделі тараптардың өзара іс-қимылын күшейту жөніндегі шаралар

Бағдарламаның тиімді жұмыс істеуі үшін халықтың хабардарлығы мен қолдауы маңызды. Жұртшылықтың хабардарлығын арттыру-бұл тұрақты негізде жүргізілуі керек ұзақ мерзімді процесс.

ЖАО халықтың хабардарлығын арттыруда, ақпарат таратуда және қалдықтардың алдын алу жөніндегі бастамаларды қолдауда, сондай-ақ тиісті жағдайлар жасауда (мысалы, ірі габаритті қалдықтар, ЭЕҰ, құрылыс қалдықтары үшін арнайы орындар құру) шешуші рөл атқарады.

Жергілікті газеттер мен журналдарда қалдықтарды басқару мәселесі және қалдықтарды дұрыс басқару талаптары туралы халықты оқытуға бағытталған маАуданлар жариялау ұсынылады.

ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі мамандандырылған ұйымдардың қызметкерлері үй қалдықтарын сұрыптау тәртібін түсіндіретін және пластикке, шыныға, картонға және қағаз қалдықтарына арналған контейнерлерге бөлек қоймалауды кезең-кезеңімен экологиялық акциялар өткізу ұсынылады. Мұндай акциялар әдетте бөлек жинауға арналған контейнерлер орнатылған аулаларда да, олар әлі жоқ жерлерде де өткізіледі. Бұл ретте тұрғындарға полигондағы аралас күйдегі ҚТҚ-ның қоршаған ортаға тигізетін кері әсері және қалдықтарды бөлек жинауды енгізу қажеттілігі туралы егжей-тегжейлі түсіндірмелер жүргізіледі. Сондай-ақ, халық арасында қалдықтарды сұрыптаудың енгізілген жүйесі туралы түсіндірмелері бар түрлі-түсті парақшалардың таралуы жақсы нәтиже береді.

Мүдделі жұртшылықтың негізгі топтарына басымдық беріледі, халық (жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін (үй шаруасындағы әйелдер, зейнеткерлер, балалар);мұғалімдер, еріктілер, белсенді топтар және мемлекеттік емес ұйымдар.

Жұртшылықты ақпараттандыру жөніндегі іс шаралар қалдықтармен жұмыс істеу бойынша халықпен ақпараттық жұмыс жоспарында көзделетін болады және мыналарды қамтитын болады: жергілікті газеттердегі басылымдар; мектептерде, жалпы жұртшылық арасында тарату үшін материалдық ресурстарды қайталама пайдалану туралы ақпараттық материалдар; үйдегі тамақ қалдықтарын компосттау туралы брошюралар; оқушылар мен студенттер үшін полигондарға таныстыру сапарларын ұйымдастыру;

Қалдықтарды қайта өңдеу ЖАО-ның ҚТҚ-ны бөлек жинау және қайта өңдеу жөніндегі бизнес бастамаларына жәрдемдесуі бар жерде дамиды. Қалдықтарды басқару саласындағы ұсыныстарды талқылау, қайталама шикізат пен контейнерлерді қабылдау пункттерін орнату және т. б. үшін ЖАО мен бизнестің, сондай-ақ басқа да мүдделі тараптардың өзара іс-қимылы бойынша түрлі кездесулер, дөңгелек үстелдер өткізілетін болады.

 

Әлемдік тәжірибе. Әр түрлі елдердегі қалдықтарды басқару жүйелері

ЕО-ға мүше елдерде қалдықтарды жинаудың әртүрлі жүйелері, соның ішінде макулатура (Қағаз/картон), шыны, металл, пластик және органикалық қалдықтар сияқты қайта өңделетін материалдар қолданылады. Қолданыстағы жүйелер келесі санаттарға бөлінеді:

Үй маңындағы қалдықтарды жинау жүйелері: тұрғындардың үйлеріне тікелей орнатылған пакеттерде, арнайы пакеттерде, резервуарларда және контейнерлерде жинаудың барлық нұсқамалары;

Аралас үй жинау: жоғарыда айтылғандарға ұқсас, бірақ пластмасса мен металл сияқты басқа фракцияларға бөлу бір контейнерге жиналады;

Қабылдау пункттері: қоғамдық орындарда орнатылған қалдықтардың әртүрлі түрлеріне арналған контейнерлер.

Тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу (қайта өңдеу) орталықтары: әдетте қоршалған және кейбір жағдайларда өз қызметкерлері бар, тұрғындар қайта өңделетін тұрмыстық қалдықтарды тапсыра алатын қалдықтарды жинайтын орындар. Әдетте қауіпті және ірі қалдықтар, электр құрылғылары мен электроника, батареялар, құрылыс қоқыстары, еріткіштер және т. б.

Бөтелке машиналары (фандоматтар, депозиттік жүйе): әдетте шыны және пластикалық бөтелкелерді немесе металл сусындарды жинау үшін қолданылады.

 

 

  1. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ

Мақсаттарға қол жеткізу және міндеттерді орындау үшін бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары әзірленді, ол 2-қосымшада келтірілген.

Іс-шаралар жоспары міндеттер мен көрсеткіштер бойынша топтастырылған, мерзімдері мен жауапты орындаушылар көрсетілген. Іс-шаралар жоспары күтілетін нәтижелерге қол жеткізу мақсатында Бағдарламаның барлық жауапты орындаушыларының жұмыстарына кешенді көзқарас пен үйлестіруді қамтамасыз етеді.

Іс-шаралар жоспарын түзету мониторинг нәтижелері бойынша негізделген ұсыныстар болған кезде қажеттілігіне қарай жүзеге асырылады. Мониторинг нәтижелері бойынша осы бағдарламаның қойылған мақсаттарына, міндеттері мен нысаналы көрсеткіштеріне қол жеткізу мүмкін болмаған жағдайда өзге де іс-шаралар айқындалады және анықталған проблемалық мәселелер бойынша шаралар қабылданады.

  • бағдарламалардың белгіленген мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізу мақсатында жоспарланған іс-шараларды іске асырудың (өзге де іс-шараларды айқындаудың) тиімділігін арттыру;
  • анықталған проблемалық мәселелер бойынша шаралар қабылдау.

ТҮКШ бөлімі бағдарламаны іске асырушы ретінде мынадай функцияларды жүзеге асырады:

  • бағдарламаның барлық орындаушыларының іс-қимылын үйлестіре отырып, Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы аумағында коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы міндеттерді шешуге бірыңғай орталықтандырылған кешенді тәсілді қалыптастырады және қамтамасыз етеді;
  • бюджет қаражаты есебінен бағдарламаны іске асыруға арналған қаржылық шығындар бойынша Маңғыстау облысының әкімдігімен өзара іс-қимыл жасайды;
  • коммуналдық қалдықтарды жинау және әкету жөніндегі субъектілермен, мемлекеттік мекемелермен, әлеуметтік объектілермен, заңды тұлғалармен, дара кәсіпкерлермен, жеке тұлғалармен Бағдарлама іс-шараларын іске асыру мәселелері бойынша өзара іс-қимылды жүзеге асырады;
  • бағдарламаға тиісті өзгерістер енгізу қажеттілігін негіздей отырып, іс-шараларды, нысаналы көрсеткіштерді, Бағдарлама іс-шараларын іске асыруға арналған шығындарды түзетуді, оның ішінде келіп түскен ұсыныстар негізінде жүзеге асырады;
  • Бағдарлама іс-шараларының іске асырылу барысын тексеруге қатысады;
  • Аудан әкімдігінің ресми сайтында орналастырады.

Бағдарламаның орындаушылары: облыс, Аудан және аудандар Әкімдігі; Мәслихат; коммуналдық қалдықтарды жинау, әкету, қалпына келтіру және көму жөніндегі субъектілер: мемлекеттік мекемелер, әлеуметтік объектілер, заңды тұлғалар, дара кәсіпкерлер, ҮЕҰ және т.б. мүдделі тараптар болып табылады.

 

  1. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ МОНИТОРИНГІ

 

Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаның іске асырылуын бақылауды Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданыТКШ бөлімінің басшылығы жүзеге асырады.

Бағдарламаның мониторингі Бағдарламаны іске асыру туралы есепті қалыптастыру жолымен жүзеге асырылады. Есепте іске асырылған іс-шаралардың сипаттамасы, қол жеткізілген нәтижелер, оларды іске асыруға бағытталған қаржы қаражатының нақты көлемі, сондай-ақ іс-шаралардың орындалмау себептері және есепті кезеңге жоспарланған нәтижелердің болмауы баяндалады.

Бағдарламаның мониторингі өткен жылдың қорытындысы бойынша жылына бір рет жүзеге асырылатын болады.

Бағдарлама мен оны іске асыру жөніндегі есептер жалпыға қолжетімді Интернет-ресурста орналастыру арқылы жұртшылыққа қолжетімді болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. ҚАЖЕТТІ РЕСУРСТАР

 

Бағдарлама мен іс-шараларды қаржыландыру:

* мемлекеттік және жергілікті бюджет,

* жеке инвестициялар,

* халықаралық қаржы ұйымдарының қаражаты,

* Екінші деңгейдегі банктердің кредиттері және Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған басқа да көздер.

Ұсынылған бағдарламаны іске асыруға және белгіленген табиғат қорғау іс-шараларын орындауға арналған қаржылық шығындарды бюджет қаражаты есебінен ҚР ЭК 29-бабына сәйкес жүзеге асыру жоспарлануда. Бұл тетік осы іс-шаралар жоспарын әзірлеу және бекіту жылының алдындағы үш жыл ішінде жергілікті бюджетке түскен қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлем сомасынан кем емес көлемде қаражатты пайдалануға мүмкіндік береді.

Бағдарламаны іске асыру бойынша ұсынылатын іс-шараларды Маңғыстау облысының қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шаралар жоспарына енгізу жоспарлануда, оны облыс әкімдігі охра жөніндегі іс-шаралардың үлгілік тізбесін негізге ала отырып, үш жылдық перспективаға әзірлейді

- қалдықтардың кез келген түрін, оның ішінде иесіз қалдықтарды жинау, тасымалдау, залалсыздандыру, пайдалану және қайта өңдеу жөніндегі технологияларды енгізу;

- зауыттарды, цехтар мен өндірістерді салу, реконструкциялау, қондырғыларды сатып алу және пайдалану:

- қалдықтардың кез келген түрін сақтауға арналған полигондар;

- қалдықтарды жинау, тасымалдау, қайта өңдеу, сұрыптау, кәдеге жарату және көму бойынша;

- қайталама материалдық ресурстарды жинау және қайта өңдеу бойынша;

- қалдықтардың түзілу және орналастыру көлемін барынша азайтуға бағытталған жабдықтар мен технологиялық процестерді реконструкциялау, жаңғырту.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. КҮТІЛЕТІН ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘСЕР

 

Бағдарламаны іске асыру Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданыэкологиялық жағдайын жақсартады және Ауданның нысаналы көрсеткіштерін және коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы ЖАО қызметін арттырады.

Бағдарламаны іске асыру барысында мынадай түйінді нәтижелерге қол жеткізілетін болады:

* коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін ҚР заңнамасының талаптарына сәйкестендіру;

* Коммуналдық қалдықтарды жинау және шығарумен 100% қамту;

* білім беру көзінен бөлек алым енгізу;

* қоқыс сұрыптау кешенінің құрылысы;

* органикалық, ірі габаритті және құрылыс қалдықтарын қайта өңдеуді дамыту;

* коммуналдық қалдықтарды дұрыс өңдеу туралы халықтың хабардарлық деңгейін арттыру және мәдениетін арттыру.

Осылайша, осы бағдарлама шеңберінде іс-шаралар кешенін іске асыру Ақтау Аудансында коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласында көрсетілетін қызметтердің сапасын арттырады, ҚТҚ жинау, сұрыптау және қайта өңдеу санын ұлғайтады және қалдықтардың қоршаған ортаға теріс әсерін барынша азайтуға мүмкіндік береді, тиісінше Ауданның нысаналы көрсеткіштерін арттырады.

Жалпы, бағдарлама азаматтардың өмір сүру сапасы мен жағдайларын айтарлықтай жақсартуға ықпал ететін болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қосымша 1

 

Маңғыстау облысы,Маңғыстау   ауданыкоммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаның көрсеткіштерін айқындау әдістемесі 2024-2028 жылдарға арналған

 

№

Нысаналы Көрсеткіштің атауы

Мерзімділік және мерзімдер

нысаналы көрсеткіштерді қалыптастыру

Негіздеме

Есептеу әдістемесінің сипаттамасы

1

Халықты ҚТҚ жинау және әкетумен қамту

Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң.

Көрсеткіш ҚР-ның жасыл экономикаға көшуі жөніндегі Тұжырымдамаға сәйкес келеді және ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтерге қолжетімділігі бар халықтың үлесін айқындау үшін қажет.

Көрсеткіш ауданға қызмет көрсететін барлық қоқыс шығаратын ұйымдар шарт жасасқан тұрғындардың санын аудан халқының жалпы санына бөлу арқылы қалыптасады, нәтижені пайызбен көрсетеді.

Жария шарттарға көшу кезінде көрсеткішті абоненттер санын (адамдар саны) берілген шоттарға сәйкес аудан халқының жалпы санына бөлу арқылы алуға болады.

2

Бөлек алыммен қамту (Халық немесе аудан):

- фракциялар бойынша

- қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлеріне

(Медициналық және құрамында сынап бар, ЭЭЖҚ)

Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң

Көрсеткіш "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасына сәйкес келеді.

Көрсеткіш жеке жиналған ҚТҚ құрғақ фракциясының (пластик, картон және қағаз қалдықтары, шыны, металл банкалар) санын тоннамен ҚТҚ (коммуналдық қалдықтар) түзілуінің жалпы санына тоннамен бөлу арқылы қалыптастырылады, нәтижені пайызбен көрсетеді.

Қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлері бойынша көрсеткіш бөлек жиналған қауіпті қалдықтардың (ҚСҚ, ЭЭЖҚ және медициналық)мөлшерін бөлу арқылы да қалыптасады, жалпы есептік көлемге

 

 

 

 

 

негізінде қауіпті қалдықтардың пайда болуы

нәтижені пайызбен білдіретін ҚТҚ морфологиялық құрамы.

3

ҚТҚ қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесі (пайда болу көлемінен)

Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң.

Көрсеткіш ҚР-ға көшу жөніндегі Тұжырымдамаға сәйкес келеді

"Жасыл" экономика және "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасы.

Көрсеткішті ауданның барлық қайта өңделген және қайталама пайдаланылған қатты тұрмыстық қалдықтарының (коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін қоса алғанда), оның ішінде ҚСК немесе полигонда сұрыпталған бөлек жиналған қалдықтардың және экспортқа бағытталған қайталама ресурстардың санын ауданда пайда болған барлық қатты тұрмыстық қалдықтардың (коммуналдық қалдықтардың) жалпы санына бөлу арқылы алады, нәтижесін ауданның барлық

пайыздар.

4

ҚТҚ полигонын жабу және рекультивациялау

экологиялық талаптар

Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң.

Көрсеткіш ҚР-ның жасыл экономикаға көшуі жөніндегі Тұжырымдамаға сәйкес келеді

Көрсеткіш рекультивация және жою жұмыстары аяқталған объектілердің санын болжайды.

5

ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтерге халықтың қанағаттану деңгейі

(сауалнама)

Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң.

Көрсеткіш Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейінгі ұлттық даму жоспарына сәйкес келеді

Көрсеткішті тұрғындардың қызметтерге қанағаттануы туралы жыл сайынғы әлеуметтік сауалнама (онлайн немесе офлайн) жүргізу нәтижесінде алады

ауданда ҚТҚ жинау және әкету.

 

Қосымша 2

БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ

№

п/п

Атауы

іс-шаралар

Пішін

аяқтау

Мерзімі

орындау

Жауапты

орындау үшін

Дереккөздер

қаржыландыру

1

2

3

4

5

6

Мақсаты-экологиялық талаптарға сәйкес коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру

аудан халқы үшін қалдықтарды жинау және әкету бойынша көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру

1-міндет. Аудан тұрғындарын қалдықтарды жинау және шығару жөніндегі қызметтермен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін одан әрі дамыту

Көрсеткіш 1.Маңғыстау   ауданының тұрғындарын ҚТҚ жинау және әкетумен қамту

1.1

Жинауға, әкетуге, кәдеге жаратуға, қайта өңдеуге арналған экономикалық негізделген тарифті бекіту

және ҚТҚ жерлеу

Маслихат шешімі

2025-2026

Аудан әкімдігі, ҚШК Маслихат

Жергілікті бюджет

ҚОҚ бойынша іс-шаралар жоспары шеңберінде

1.2

Дербес деректерді бермей ҚШМ үшін халықты тіркеу туралы мәліметтерге қол жеткізуді ұсыну

Ақпарат

2024

ІІД, ӘМ,

Аудан әкімдігі

ҚШК

Қажет емес

1.3

ҚТҚ шығару қызметтері бойынша халықпен жария шарттар жасасуға көшу

Ақпарат

2024

Аудан әкімдігі,  ҚШК

Қажет емес

1.4

Контейнерлер паркін жаңарту, соның ішінде жеке секторға жаңа контейнерлер орнату:

барлығы 277дана.

Есеп

Жыл сайын

Аудан әкімдігі,

Аудан әкімдіктері, ҚШК

Жергілікті бюджет

ҚОҚ бойынша іс-шаралар жоспары шеңберінде

1.5

Контейнерлік алаңдарды салу, орындарды анықтау Құрылыс және КА саны

Есеп

2024-2025

Аудан әкімдігі

Жергілікті бюджет, в

ҚОҚ бойынша іс-шаралар жоспары шеңберінде

1.6

Ауданға есепті саны 29 бірлік болған кезде ҚТҚ уақтылы шығарылуын қамтамасыз ету үшін қоқыс таситын көліктерді жаңарту және сатып алу (2-3 бірлік).

Есеп

2024-2027

ҚШК

ҚШК қаражаты,

жеке инвестициялар, МЖӘ, Жасыл Даму

1.7

Тұрғын үйлерде немесе жеке тұрған ғимараттарда (егер контейнерлер болмаса) қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалармен қызмет көрсету үшін ЖАО айқындаған ҚШМ -мен ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтерге шарттар жасасу бойынша хабардар ету науқаны

аталған учаскелер.

Есеп  (ЗТ және ЖК үшін хаттар

бағытталған)

2024

Аудан әкімдігі,  ҚШК,ТРБ

Қажет емес

2-міндет. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру

Көрсеткіш 2. Бөлек алыммен қамту

- фракциялар бойынша құрғақ және дымқыл;

- қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлеріне (Медициналық және құрамында сынабы бар, ЭЕҰ)

2.1

ҚТҚ құрғақ фракциясын бөлек жинауға арналған арнайы контейнерлерді орнату

Есеп

2024-2027

Аудан әкімдігі,

ҚШК

Жоспар шеңберінде жергілікті бюджет

ҚОҚ бойынша іс-шаралар

2.2

Қалдықтардың қауіпті түрлерін: ҚСҚ, электронды және электр жабдығының қалдықтарын, құрамында сынап бар энергия үнемдейтін шамдарды және халықта түзілетін химиялық қоректендіру көздерін, аккумуляторларды, медициналық қалдықтарды бөлек жинауды, тасымалдауды және қайта өңдеуді қамтамасыз ету үшін мердігер ұйымды айқындау жөніндегі конкурсты ұйымдастыру

Конкурс қорытындысы, мердігер компаниялар

анықталған

2024

Аудан әкімдігі

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

2.3

Батареялар, құрамында сынап бар шамдар, электрондық және электр жабдықтары, қоғамдық орындардағы медициналық қалдықтар (сауда орталықтары, пошта бөлімшелері, Халыққа қызмет көрсету орталықтары және т. б.) сияқты қауіпті тұрмыстық қалдықтарды жинайтын стационарлық пункттерді/пункттерді ұйымдастыру

Есеп, қабылдау пункттері белгіленді

2024-2027

Аудан әкімдіктері, мердігерлік ұйым, басқару бойынша мамандандырылған компания

қалдықтармен

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

2.4

Заңнама талаптарына сәйкес келетін және мемлекеттік мекемелер, бюджеттік ұйымдар және аудандағы басқа да заңды тұлғалар үшін қауіпті қалдықтардың жекелеген түрлерін жинау, тасымалдау және қайта өңдеу бойынша қызметтер көрсете алатын коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін жинау, тасымалдау және қалпына келтіру жөніндегі мамандандырылған кәсіпорындарды талдау және айқындау

Есеп

2024

Аудан әкімдігі, аудан әкімдіктері

Қажет емес

2.5

Халықты пайдаланылған электрондық және электр жабдықтарынан арылту бойынша тұрақты акция өткізу (жартыжылдықта 1 рет)

"Қажетсізден құтыл"

Өткізілген акциялар туралы есеп

2024-2028

Аудан әкімдігі, мамандандырылған

ші кәсіпорын

Қажет емес

3-міндет. Коммуналдық қалдықтарды өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту, оның ішінде ерекше (тамақ, Құрылыс және

ірі көлемді қалдықтар, ЭЭЖҚ және т. б.)

Көрсеткіш 3. Қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесі:

- ҚТҚ (білім көлемінен)

3.1

Ірі габаритті және құрылыс қалдықтарын жинау үшін арнайы орындарды анықтау

халық саны

Ақпарат

2024

Аудан әкімдігі,

 

Қажет емес

3.2

Ірі габаритті және құрылыс қалдықтарын жинау және әкету жөніндегі ұйымды айқындау жөніндегі конкурсты ұйымдастыру

Конкурс нәтижелері

2024

Аудан әкімдігі, мердігерлік

ұйымдастыру

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

3.3

Ірі габаритті және құрылыс қалдықтарын қайта өңдеу бойынша қолданыстағы технологияларды талдау

Есеп

2024-2027

Аудан әкімдігі, мердігерлік

ұйымдастыру

Қажет емес

3.4

Әлеуметтік сала мекемелерінен (мектептер, балабақшалар, жоғары оқу орындары және т. б.) құрамында сынап бар қалдықтарды жинау және залалсыздандыру,

кәсіпорындар, шағын және орта бизнес

Жасалған шарттар туралы ақпарат

2024-2027

Бойынша таңдалған мердігерлік ұйым

конкурс қорытындысы бойынша

Қажет емес

3.5

Әлеуметтік сала мекемелерінен (мектептер, балабақшалар, ЖОО-лар және т. б.), шағын және орта бизнес кәсіпорындарынан электрондық және электр жабдықтарының қалдықтарын жинау және залалсыздандыру

 

Жасалған шарттар туралы ақпарат

2024-2027

мердігерлік

ұйымдастыру

Қажет емес

3.6

Профилактикалық жұмыс

статистикалық және ведомстволық қамтамасыз ету мәселесі бойынша қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі мамандандырылған кәсіпорындар

қалдықтарды жинау және қайта өңдеу бойынша есептілік

Есеп

2024

Аудан әкімдігі, аудан әкімдіктері

Қажет емес

Тапсырма 4. Коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз көмуді қамтамасыз ету

Көрсеткіш 4. Экологиялық талаптарға сәйкес ҚТҚ полигонын жабу және рекультивациялау

4.1

Жаңақты ауылында полигон салу

Пайдалануға беру актісі

2025-2028

Аудан әкімдігі,

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

4.2

"Маңғыстау жылу,су" МКК полигоны үшін тарату қорын құру полигонды жою жобасын әзірлеу.

Қабылдау комиссиясының актісі

2025-2027

Облыс әкімдігі,

Полигон операторы

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

4.3

Қоқыс сұрыптау кешенін салу үшін ЖСҚ әзірлеу

Мемлекеттік сараптаманың қорытындысы

қалпына келтіру жобасы

2024

Облыс әкімдігі,

Полигон операторы

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет, жеке инвестициялар

4.4

Маңғыстау ауданында коммуналдық және құрылыс қалдықтарының санкцияланбаған үйінділерін (стихиялық үйінділерін) анықтау және жою

Есептер

2024

Аудан әкімдігі, облыс әкімдігі

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет, жеке инвестициялар

Тапсырма 5. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу мәселелері бойынша халықтың хабардарлығы мен мәдениетін арттыру және күшейту барлық мүдделі тараптардың өзара іс-қимылы

Көрсеткіш 5. Халықтың экологиялық өмір сапасына қанағаттану деңгейі

5.1

Бағытталған әлеуметтік жарнаманы құру, орналастыру және тарату

Есептер

2024-2027

Аудан әкімдігі, облыс әкімдігі

Жерглікті бюджет

 

жұртшылықтың назарын аудару

ҚТҚ мәселесі

 

 

аудандық әкімдіктер,

ҚШК, ҮЕҰ

 

 

5.2

Халықты ақпараттандыруды қамтамасыз ету

қалдықтарды қабылдаудың ұйымдастырылған пункттерінде (пластик, картон және қағаз қалдықтары, шыны)

Есептер

2024-2027

Аудан әкімдігі,

аудандық әкімдіктер, ҚШК, ҮЕҰ

Қажет емес

 

5.3

Коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері (РСО, ЭЭО, медициналық) туралы халықты хабардар етуді және насихаттауды қамтамасыз ету

олармен қауіпсіз жұмыс істеу

әлеуметтік желілерде, әкімдік сайтында, навигациялық жүйелерде ақпарат тарату

Есептер

2024-2027

Аудан әкімдігі,

аудандық әкімдіктер, ҚШК, ҮЕҰ

Қажет емес

 

5.4

Жергілікті газеттерде қауіпті жағдайлармен қауіпсіз күресу жолдары туралы жарияланымдар

коммуналдық қалдықтардың құрамдас бөліктері

Ақпарат

2024-2027

Аудан әкімдігі,

аудандық әкімдіктер, ҚШК,

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

 

5.5

Халықты жинау үшін ұйымдастырылған арнайы орындар туралы хабардар ету

КГО және құрылыс қалдықтары

Ақпарат

2024-2027

Аудан әкімдігі,

аудандық әкімдіктер, ҚШК,

Қажет емес

 

5.6

Мектептерде тарату үшін материалдық ресурстарды қайталама пайдалану туралы ақпараттық материалдарды дайындау,

колледждерде, жоғары оқу орындарында және т. б.

Есептер

2024-2027

Аудан әкімдігі,

аудандық әкімдіктер, ҚШК ҮЕҰ

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

 

5.7

Тамақ қалдықтарын компосттау туралы брошюраларды тарату

Есептер

2024-2027

Аудан әкімдігі,

аудандық әкімдіктер,

ҚШК, ҮЕҰ

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

 

5.8

Мектептердегі, жоғары оқу орындарындағы экологиялық акциялар,

үйде қалдықтарды сұрыптау және пластик, шыны және макулатураға арналған контейнерлерге бөлек жинау тәртібін түсіндіретін

Есептер, акциялар

2024-2027

Аудан әкімдігі,

аудандық әкімдіктер, ҚШК, ҮЕҰ

ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

 
                   

 

 

Қосымша  3

Кенттер бөлінісінде коммуналдық қалдықтардың түзілу көлемі туралы мәліметтер

және ҚТҚ үшін қажетті контейнерлердің есептік саны. Қоқыс таситын көліктердің қажеттілігін есептеу.

 

Наименование округа

тұрғындар саны

ҚТҚ көлемі норма бойынша, куб. м. (2, 2927м3)

( 12 айда)

ҚТҚ көлемі іс жүзінде әкетуге және көмуге арналған, текше м. (күлсіз, көңсіз және т. б.)

( 12 айда)

ҚТҚ көлемі, м3 (айына орташа.)

V жалпы-ҚТҚ көлемі м3 (тәулігіне орташа)

контейнерлер саны

Контейнерлік алаңдар саны

Айына рейстер саны

Тәулігіне рейстер саны (20 текше метр кезінде)

Айына ЖЖМ шығынының километражы

1.        

Шетпе ауылы

17044

34769,76

21 210

2897,480

72,635

384

27

6

0,20

10

2.        

Ақтөбе ауылдық округі

1910

3896,4

2 377

324,700

8,140

26

0

5

0,17

8

3.        

Ақшымырау ауылы

1150

2346

1 431

195,500

4,901

22

0

4

0,13

8,5

4.        

Жармыш ауылы

2022

4124,88

2 516

343,740

8,617

50

0

4

0,13

5

5.        

Жыңғылды ауылы

2817

5746,68

3 505

478,890

12,005

0

0

4

0,13

7,5

6.        

Қызан ауылы

1753

3576,12

2 181

298,010

7,471

15

0

4

0,13

5

7.        

Оңды ауылдық округі

1340

2733,6

1 667

227,800

5,711

14

0

4

0,13

5

8.        

Отпан ауылдық округі

413

842,52

514

70,210

1,760

32

0

4

0,13

5

9.        

Сайотес ауылдық округі

2571

5244,84

3 199

437,070

10,957

22

0

4

0,13

6

10.     

Тұщықұдық ауылдық округі

2111

4306,44

2 627

358,870

8,996

20

0

4

0,13

5

11.     

Шайыр ауылдық округі

1669

3404,76

2 077

283,730

7,113

76

0

4

0,13

5

12.     

Шебір ауылдық округі

1350

2754

1 680

229,500

5,753

20

0

4

0,13

5

 

Кестенің жалғасы

 

Округ атауы

1 Рейске уақыт, минут (сағатына 50 км

Рейстердің максималды саны (11 сағатта.құл.уақыт

Қоқыс таситын көліктер саны рейс

Контейнерлердің көлемі

Контейнерлерді жөндеу коэффициенті

ҚТҚ жинау біркелкіэффстігінің коэффициенті

Контейнерлердің қажетті саны

В-1 жұмыс күніндегі 1 қоқыс тасығыштың өнімділігі 20м3 (екі жаққа)

Kisp-саябақта автомобильдерді пайдалану коэффициенті 0,7.

N-қоқыс таситын көліктердің есептік саны, n = Vқ / (в * Кисп •

1.

Шетпе ауылы

520

51

51

 

 

 

277

 

 

29

2.

Ақтөбе ауылдық округі

60

6

6

0,8

1,05

1,25

95

10,0

0,7

10

3

Ақшымырау ауылы

45

5

5

0,8

1,05

1,25

21

8,3

0,7

1

4

Жармыш ауылы

40

4

4

0,8

1,05

1,25

13

6,7

0,7

1

5

Жыңғылды ауылы

60

4

4

0,8

1,05

1,25

23

3,3

0,7

4

6

Қызан ауылы

35

4

4

0,8

1,05

1,25

32

6,7

0,7

3

7

Оңды ауылдық округі

40

4

4

0,8

1,05

1,25

10

6,7

0,7

2

8

Отпан ауылдық округі

40

4

4

0,8

1,05

1,25

15

6,7

0,7

1

9

Сайотес ауылдық округі

40

4

4

0,8

1,05

1,25

5

6,7

0,7

0

10

Тұщықұдық ауылдық округі

40

4

4

0,8

1,05

1,25

14

6,7

0,7

2

11

Шайыр ауылдық округі

40

4

4

0,8

1,05

1,25

24

6,7

0,7

2

12

Шебір ауылдық округі

40

4

4

0,8

1,05

1,25

19

6,7

0,7

2

Ескерту: қоқыс таситын көліктердің саны бойынша қажеттілік формула бойынша есептеледі:

n = Vсут / (в * Кисп), мұндағы

де Vсут-жинақталған қалдықтардың орташа тәуліктік көлемі

В-1 жұмыс күніндегі 1 қоқыс тасығыштың өнімділігі (алға және артқа)

Kisp-саябақта автомобильдерді пайдалану коэффициенті 0,7.

 

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

  1. Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400-VI ҚРЗ Экологиялық кодексі;
  2. " Жергілікті атқарушы органдарға коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны әзірлеу жөніндегі әдістемелік ұсынымдар, бекіту. Қазақстан Республикасы Экология және ата-баба ресурстары министрінің 18.05.2023 ж. №154-п бұйрығымен;
  3. ҚР ЭГЭҚМ министрінің 2021 жылғы 22 маусымдағы №206 бұйрығымен бекітілген қалдықтарды жинақтау лимиттерін және қалдықтарды көму лимиттерін есептеу әдістемесі.
  4. Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрінің м.а. 2021 жылғы 6 тамыздағы № 314 бұйрығымен бекітілген қалдықтар жіктеуіші.
  5. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 25 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-331/2020 бұйрығымен бекітілген "өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинауға, пайдалануға, қолдануға, залалсыздандыруға, тасымалдауға, сақтауға және көмуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидалары.
  6. МЕМСТ 30775-2001 " ресурс үнемдеу. Қалдықтарды өңдеу. Қалдықтарды жіктеу, сәйкестендіру және кодтау. Негізгі ережелер".
  7. МЕМСТ 30773-2001 " ресурс үнемдеу. Қалдықтарды өңдеу. Технологиялық циклдің кезеңдері. Негізгі ережелер".
  8. ҚР СТ 1513-2006 (ГОСТ Р 52105-2003, MOD) "ресурс үнемдеу. Қалдықтарды өңдеу құрамында сынап бар қалдықтарды қайта өңдеудің жіктелуі мен әдістері. Негізгі ережелер".
  9. "Сынаппен, оның қосылыстарымен және сынаппен толтырылған аспаптармен жұмыс істеу кезіндегі санитарлық ережелер" № 1.10.083-94.
  10. "Қазақстан Республикасының қауіпті қалдықтарды трансшекаралық тасымалдауды және оларды жоюды бақылау туралы Базель конвенциясына қосылуы туралы"Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 10 ақпандағы № 389-II Заңы.
  11. Қауіпті қалдықтардың трансшекаралық тасымалын және оларды жоюды бақылау туралы Базель конвенциясы(Базель, 22 наурыз 1989 ж.).

                                                                                                                     

 

 

 

 

 

 

Программа

по управлению коммунальными

отходами по Мангистаускому району

Мангистауской области

на 2024-2028 годы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

село Шетпе

18 октября 2024 год

 

 

 

Оглавление

 

 

СПИСОК СОКРАЩЕНИЙ

3

ТЕРМИНЫ И ОПРЕДЕЛЕНИЯ

4

6ПАСПОРТ ПРОГРАММЫ

6

ВВЕДЕНИЕ

8

1. АНАЛИЗ ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ УПРАВЛЕНИЯ КОММУНАЛЬНЫМИ ОТХОДАМИ

9

1.1 Общие сведения                                                                                                                                       

9

1.2         Оценка существующей системы управления коммунальными отходами

12

1.2.1 Накопление и раздельный сбор, охват вывозом          

12

1.2.2 Транспортировка  

12

1.2.3 Сортировка и переработка

13

1.2.4 Захоронение           

14

1.2.5 Данные по выделенным средствам и проведенной работе в области управления коммунальными отходами за последние 3 года

16

1.3 Анализ системы управления отдельными видами отходов

18

1.4         Выводы по анализу текущей ситуации по управлению коммунальными отходами    

19

1.5 Анализ сильных и слабых сторон, возможностей и угроз в секторе управления коммунальными отходами           

20

2. НАЦИОНАЛЬНОЕ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВО, РЕГУЛИРУЮЩЕЕ УПРАВЛЕНИЕ КОММУНАЛЬНЫМИ ОТХОДАМИ

22

2.1         Политика РК в сфере управления отходами            

22

2.2         Требования экологического законодательства к организации рациональной и экологически безопасной системы управления коммунальными отходами            

22

2.2.1 Компетенция местных исполнительных органов в управлении коммунальными отходами

22

2.2.2 Требования и обязательства других субъектов в системе управления коммунальными            отходами              

24

3.           ЦЕЛИ, ЗАДАЧИ И ЦЕЛЕВЫЕ ПОКАЗАТЕЛИ ПРОГРАММЫ УПРАВЛЕНИЯ ОТХОДАМИ              

26

3.1 Цель и задачи

25

3.2         Целевые показатели        

26

4. ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ, ПУТИ ДОСТИЖЕНИЯ ПОСТАВЛЕННЫХ ЦЕЛЕЙ И СООТВЕТСТВУЮЩИЕ МЕРЫ

28

4.1 Меры по дальнейшему развитию системы сбора и транспортировки коммунальных отходов для обеспечения полного охвата населения района услугами по сбору и вывозу отходов;            

28

4.2. Меры по совершенствованию системы раздельного сбора отходов       

28

4.3. Меры по развитию системы переработки и утилизации коммунальных отходов, включая специфические (пищевые, строительные и крупногабаритные отходы, ОЭЭО и пр.)

35

4.4. Меры по обеспечению безопасного захоронения коммунальных отходов

36

4.5         Меры по повышению информированности населения по вопросам обращения с коммунальными отходами и усилению взаимодействия всех заинтересованных сторон

37

5. ПЛАН МЕРОПРИЯТИЙ ПО РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ       

39

6. МОНИТОРИНГ РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ              

40

7. НЕОБХОДИМЫЕ РЕСУРСЫ 

41

8. ОЖИДАЕМЫЙ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЙ ЭФФЕКТ

42

Приложение 1. Методика определения показателей Программы по управлению коммунальными отходами Мангистауского района  на 2024-2028 гг.            

43

Приложение 2. ПЛАН МЕРОПРИЯТИЙ ПО РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ                

45

Приложение 3. Сведения по нормам образования коммунальных отходов в разрезе Мангистауского района и потребность в контейнерах и мусоровозах                                           

50

Список литературы

53

СПИСОК СОКРАЩЕНИЙ     

 

ИП

Индивидуальный предприниматель

ЖК

Национальный проект «Жасыл Казахстан»

КГО

Крупногабаритные отходы

КЗЭ

Концепция по переходу Республики Казахстан к

«зеленой экономике»

КП

Контейнерная площадка

МИО

Местные исполнительные органы

МСК

Мусоросортировочный комплекс

МЦЗТ

Некоммерческое акционерное общество

«Международный центр зеленых технологий и инвестиционных проектов»

МЭГиПР РК

Министерство экологии, геологии и природных ресурсов

Республики Казахстан

ООС

Охрана окружающей среды

Отдел ЖКХ

Отдел жилищно-коммунального хозяйства,

пассажирского транспорта и автомобильных дорог

ОЭЭО

Отходы электронного и электрического оборудования

Программа

Программа по управлению коммунальными отходами

ПСД

Проектно-сметная документация

РК

Республика Казахстан

РСО

Ртутьсодержащие отходы

ТБО

Твердые бытовые отходы

ТОО

Товарищество с ограниченной ответственностью

УПР

Управление природных ресурсов и регулирования

природопользования

ФЛ

Физические лица

ЭК РК

Экологический кодекс Республики Казахстан

ЮЛ

Юридические лица

ПРТ

Программа развития территории

 

ТЕРМИНЫ И ОПРЕДЕЛЕНИЯ

 

          Виды отходов - совокупность отходов, имеющих общие признаки в соответствии с их происхождением, свойствами и технологией управления ими.

         Восстановление отходов - любая операция, направленная на сокращение объемов отходов: подготовка отходов к повторному использованию; переработка отходов; утилизация отходов.

         Захоронение отходов - складирование отходов в местах, специально установленных для их безопасного хранения в течение неограниченного срока, без намерения их изъятия.

         Накопление отходов - временное складирование отходов в специально установленных местах в течение сроков, установленных ЭК РК, осуществляемое в процессе образования отходов или дальнейшего управления ими до момента их окончательного восстановления или удаления.

         Неопасные отходы - отходы, не обладающие ни одним из перечисленных в части первой настоящего пункта свойств и не представляющие непосредственной или потенциальной опасности для окружающей среды, жизни и (или) здоровья людей самостоятельно или в контакте с другими веществами.                         

          Обработка отходов - операции, в процессе которых отходы подвергаются физическим, термическим, химическим или биологическим воздействиям, изменяющим характеристики отходов, в целях облегчения дальнейшего управления ими и которые осуществляются отдельно или при накоплении отходов до их сбора, в процессе сбора и (или) на объектах, где отходы подвергаются операциям по восстановлению или удалению.

           Опасные отходы – отходы, обладающие одним или несколькими опасными свойствами (ст. 342 ЭК РК). Операции по сбору отходов - вспомогательные операции по сортировке и накоплению отходов.

           Отходы - любые вещества, материалы или предметы, образовавшиеся в процессе производства, выполнения работ, оказания услуг или в процессе потребления (в том числе товары, утратившие свои потребительские свойства), которые их владелец прямо признает отходами либо должен направить на удаление или восстановление в силу требований закона или намеревается подвергнуть либо подвергает операциям по удалению или восстановлению,

          Переработка отходов - механические, физические, химические и (или) биологические процессы, направленные на извлечение из отходов полезных компонентов, сырья и (или) иных материалов, пригодных для использования в дальнейшем в производстве (изготовлении) продукции, материалов или веществ, за исключением процессов утилизации.

          Сбор отходов - деятельность по организованному приему отходов специализированными организациями в целях дальнейшего направления таких отходов на восстановление или удаление.

         Сортировка отходов - операции по разделению отходов по их видам и (или) фракциям либо разбору отходов по их компонентам, осуществляемые отдельно или при накоплении отходов до их сбора, в процессе сбора и (или) на объектах, где отходы подвергаются операциям по восстановлению или удалению.

          Транспортировка отходов - деятельность, связанная с перемещением отходов с помощью специализированных транспортных средств между местами их образования, накопления в процессе сбора, сортировки, обработки, восстановления и (или) удаления.

         Удалением отходов - любая, не являющаяся восстановлением операция по захоронению или уничтожению отходов, включая вспомогательные операции по подготовке отходов к захоронению или уничтожению (в том числе по их сортировке, обработке, обезвреживанию).

Биоразлагаемые отходы - отходы, которые способны подвергаться анаэробному или аэробному разложению, в том числе садовые и парковые отходы, а также пищевые отходы, сопоставимые с отходами пищевой промышленности, макулатура.

           Коммунальные отходы - отходы потребления, включающие:

  • смешанные отходы и раздельно собранные отходы домашних хозяйств, включая, помимо прочего, бумагу и картон, стекло, металлы, пластмассы, органические отходы, древесину, текстиль, упаковку, использованные электрическое и электронное оборудование, батареи и аккумуляторы;
  • смешанные отходы и раздельно собранные отходы из других источников, если такие отходы по своему характеру и составу сходны с отходами домашних хозяйств.

Крупногабаритные отходы – отходы потребления и хозяйственной деятельности (бытовая техника, мебель и другое), утратившие свои потребительские свойства и по своим размерам исключающие возможность транспортировки на специализированных транспортных средствах.

Отходы электронного и электрического оборудования – отнесенное к отходам, непригодное или вышедшее из употребления электронное и электрическое оборудование, в том числе его узлы, части, детали.

Пищевые отходы - отходы, сопоставимые с отходами пищевой промышленности, образующиеся в результате производства и потребления продуктов питания.

Строительные отходы - отходы, образующиеся в процессе сноса, разборки, реконструкции, ремонта (в том числе капитального) или строительства зданий, сооружений, промышленных объектов, дорог, инженерных и других коммуникаций.

           Твердые бытовые отходы - коммунальные отходы в твердой форме.

 

 

ПАСПОРТ ПРОГРАММЫ

 

Наименование

Программа по      управлению         коммунальными

отходами Мангистауского района Мангистауской области

Основание для разработки

Экологический кодекс Республики Казахстан от 2

января 2021 года № 400-VI ЗРК

Государственны й орган,

ответственный    за разработку Программы

Управление природных ресурсов и регулирования природопользования Мангистауской области

Основной разработчик

Общественное объединение  "Организация инвалидов ЭКО - ПРОИЗВОДСТВО"                        

Цель

Программы

Совершенствование      системы      управления коммунальными отходами в соответствии с требованиями экологического законодательства Республики Казахстан и повышение качества предоставляемых услуг по сбору и вывозу отходов для населения Мангистауского района Мангистауской области

Задачи

Программы

Дальнейшее развитие системы сбора и транспортировки коммунальных отходов для обеспечения полного охвата населения района услугами по сбору и вывозу отходов;

Совершенствование системы раздельного сбора отходов;

Развитие системы переработки и утилизации коммунальных отходов, включая специфические (пищевые, строительные и крупногабаритные отходы, отходы электронного и электрического оборудования и пр.);

Обеспечение безопасного захоронения коммунальных отходов;

Повышение информированности населения по вопросам обращения с коммунальными отходами и усиление взаимодействия всех заинтересованных сторон.

Ожидаемые результаты

улучшено качество предоставляемых услуг в сфере управления коммунальными отходами;

увеличен объем раздельного сбора, сортировки и переработки коммунальных отходов;

минимизировано негативное влияние коммунальных отходов на окружающую среду;

улучшены целевые показатели района в  сфере управления коммунальными отходами.

Период

2024 – 2028 гг.

Объем

финансирования

Объем финансирования определяется в зависимости от количества бюджетных средств, предоставленных местным исполнительным органам на финансирование мероприятий в сфере обращения с коммунальными отходами в Мангистауском районе Мангистауской области на соответствующий период.

Исполнители Программы

Акимат Мангистауской области; Акимат района; Маслихат; Управление природных ресурсов, ЖКХ, Общественный совет; субъекты по сбору, вывозу, восстановлению и захоронению коммунальных отходов; государственные учреждения; социальные  объекты; юридические лица; индивидуальные предприниматели; НПО; население и др. заинтересованные стороны.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ВВЕДЕНИЕ

 

              Программа по управлению коммунальными отходами - это стратегический документ, включающий анализ текущей ситуации управления коммунальными отходами и комплекс мер, направленных на достижение целевых показателей по совершенствованию системы управления коммунальными отходами.

             В соответствии с подпунктом 1 пункта 4 статьи 365 Экологического кодекса Республики Казахстан местные исполнительные органы районов, городов районного и областного значения реализуют государственную политику в области управления коммунальными отходами посредством организации разработки программ по управлению коммунальными отходами и обеспечения их выполнения

             Также, в соответствии с подпунктом 1 пункта 3 статьи 365 Экологического кодекса Республики Казахстан местные представительные органы районов, городов областного значения реализуют государственную политику в области управления коммунальными отходами посредством утверждения в пределах своей компетенции программы по управлению коммунальными отходами (далее – Программа).

           Программа управления отходами разработана Общественным объединением «Организация инвалидов ЭКО-ПРОИЗВОДСТВО» для Управления природных ресурсов и регулирования природопользования Мангистауской области.

            Программа разработана на основании нормативных актов, действующих в сфере обращения с отходами производства и потребления:

- Экологического Кодекса РК №400-VI от 02.01.2021г.;

- Методические рекомендациями местным исполнительным органам по разработке Программы по управлению коммунальными отходами (приказ №154п от 18.05.2023г. Министерства экологии и природных ресурсов РК)

- Приказа и.о. Министра экологии, геологии и природных ресурсов РК от 06 августа 2021 г № 314 «Об утверждении Классификатор отходов»;

- Приказ Министра экологии, геологии и природных ресурсов РК от 22 июня 2021 г № 206 «Об утверждении методики расчета лимитов накопления отходов и лимитов захоронения отходов»

            Программа разработана с учетом приоритетов национальных стратегических, программных и концептуальных документов, а также международного опыта.

            Реализация Программы приведет к улучшению качества предоставляемых услуг в сфере управления коммунальными отходами, увеличению объема сбора, сортировки и переработки коммунальных отходов, минимизации негативного влияния коммунальных отходов на окружающую среду, улучшению целевых показателей района в сфере управления коммунальными отходами.

 

 

 

1.     АНАЛИЗ ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ УПРАВЛЕНИЯ КОММУНАЛЬНЫМИ ОТХОДАМИ В РАЙОНЕ

 

1.1        Общие сведения

           Мангиста́уский райо́н (каз. Маңғыстау ауданы) — административный район в центральной части Мангистауской области. Районный центр — село Шетпе. Мангистауский район состоит из 12 сельских округов, в составе которых находится 21 сёло.

       

Село/ Сельский округ Город

Население, чел.

Населённые пункты

село Шетпе

17044

село Шетпе

 сельский округ Актобе

1910

село Уштаган, село Жарма, село Сазды

село Акшымырау

1150

село Акшымырау

село Жармыш

2022

село Жармыш

Село Жынгылды

2817

село Жынгылды

Село Кызан

1753

село Кызан

сельский округ Оңды

1340

село Онды, село Баскудук, село Беки

сельский округ Отпан

413

село Тущыбек, село 15 разьезд

сельский округ Сайотес

2571

село Отес, село Боздак

сельский округ Тұщықұдық

2011

село Тущыкудык, село Киякты

сельский округ Шайыр

1669

село Шайыр, село Тасмурын, село Тиген

сельский округ Шебир

1350

село Шебеир

 

         Общая численность населения Мангистауского района составляет – 36 150 человека, ежегодный прирост     населения за последние 2 года - примерно 2-2,5 %.

          Источники образования коммунальных отходов в Мангистауском районе – частные домохозяйства, многоквартирные дома, офисные здания, коммерческие предприятия, бизнес центры, промышленные предприятия и общественные организации, детские сады, школы, больницы, субъекты сельского хозяйства, торговые учреждения, рынки и базары и другие места образования коммунальных отходов.

         Основными местами складирования и хранения твердых бытовых отходов в Мангистауском районе Мангистауской области являются специальные полигоны ТБО, а в сельских населенных пунктах – накопители и организованные свалки.

          Согласно Плана развития Мангистауской области на 2021-2025 гг заложено мероприятие по корректировке ТЭО и разработке ПСД в 2022-2023 гг для строительства нового полигона  ТБО в с. Жынгылды, с. Шайыр и Тушыкудык Мангистауского района (взято из ПРТ плана развития территории Мангистауской области)- МЕРОПРИЯТИЕ НЕ ВЫПОЛНЕНО. Само строительство полигона ТБО планировалось осуществить в 2024 году в селе Жынгылды.

         Согласно данным Министерства экологии, геологии и природных ресурсов РК (далее - МЭГиПР РК) ежегодно в Казахстане образуется 4,5-5 млн. твердых бытовых отходов (далее – ТБО). Сбор и вывоз коммунальных отходов по данным Бюро национальной статистики ежегодно составляет 3,5- 4,0 млн. тонн.

          В среднем в Мангистауском районе образуется 3 000 тонн коммунальных отходов в год, при уровне охвата населения услугами вывоза ТБО 80,6% (таблица 1).  За последние три года образовано и захоронено около 9 000 тонн бытовых отходов. Точные данные об  образовании твердо-бытовых отходов отсутствуют, ввиду слабо организованной работы по учету образования, отсутствия весовых на принимающей территории организованных свалок.

Таблица 1. Сбор (образование), переработка и захоронение коммунальных отходов/ТБО за 2021-2023 гг. по РК и Мангистаускому району

№

Наименование

Единица измерения

Годы

2021

2022

2023

1

Сбор (Образование)2

1.1

Республика Казахстан

тыс.тонн

3 674,025

3 441,600

4 006,400

1.2

Мангистауская область

тыс.тонн

180,004

181,994

208,139

1.3

Мангистауский район

тыс.тонн

2,5

2,7

3,0

2

Переработка

2.1

Республика Казахстан

%

14,9

18,6

21,1

2.2

Мангистауская область

%

28,3

32,08

34,0

2.3

Мангистауский район

тыс.тонн

0

     0

    0

3

Захоронение

3.1

Мангистауская область

тыс.тонн

139, 090

139,120

140, 064

3.2

Мангистауский район

тыс.тонн

2,5

2,7

3,0

  Примечание. *Согласно информации местных исполнительных органов.

            Одной из основных проблем является недостаточная развитость инфраструктуры для переработки и утилизации отходов. Проблемы обращения с отходами оказываются нерешенными в силу отсутствия или недостаточной развитости необходимой для данной территории инфраструктуры.

2024-2028 жылдарға арналған Маңғыстау ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын бекіту туралы
Дата публикации
28 октября 2024