Құрылған күннен бастап атқарушы билікпен етене жұмыс істеп, халықтың ортасында жүрген мәслихаттарға биыл 30 жыл толып отыр.
Тарих үшін 30 жыл-бір сәт. Бірақ егер сіз осы күнге адамның өмір сүрген жылдары арқылы қарасаңыз, бүгінгі жетістіктерге жеткенше жас республикамыз қандай сынақтардан өткені белгілі болады.
Тәуелсіз Қазақстанда мәслихаттарға алғашқы сайлау 1994 жылы 7 наурызда өтті. Осылайша еліміздің жаңа тарихына жаңа мемлекеттік басқару институты енді. Өткен 30 жыл ішінде жергілікті мәслихаттардың депутаттық корпусының өкілеттігі едәуір кеңейіп, құзіреті артты. Қазір ол қоғамды одан әрі демократияландыру, халық пен билік арасындағы байланыстарды нығайту, халықтың өмірін жақсартуға бағытталған экономикалық және әлеуметтік реформаларды іске асыру бойынша белсенді жұмыс істеуде. Заңға сәйкес жергілікті өкілді органдар – мәслихаттар тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктер халқының еркін білдіреді және жалпы мемлекеттік мүдделерді ескере отырып, оны іске асыру үшін қажетті шараларды айқындайды, олардың жүзеге асырылуын бақылайды. Жергілікті деңгейдегі мәслихаттар халық пен билік арасындағы өзіндік көпір болып табылады. Олар өз өкілеттіктері шеңберінде көптеген өзекті мәселелерді және жергілікті қоғамдастықтың жинақталған мәселелерін шешуге ықпал етеді.
Целиноград аудандық мәслихаты-халық сайлайтын және оның еркін білдіретін, оны іске асыру үшін қажетті шараларды айқындайтын және олардың жүзеге асырылуын бақылайтын жергілікті өкілді орган.
Мәслихат өз қызметін Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 желтоқсандағы Конституциясына, «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңына, Целиноград аудандық мәслихатының регламентіне сәйкес жүзеге асырады.
Целиноград аудандық мәслихатының құрылған күні-1994 жылы 6 сәуір.
Бастапқыда, 1993 жылғы 10 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасының жергілікті өкілді және атқарушы органдары туралы» Қазақстан Республикасының бұрын қолданылып жүрген заңына сәйкес Целиноград аудандық мәслихаты – депутаттар жиналысы құрылды (бірінші сессия 1994 жылғы 6 сәуірде өтті). Жаңа Конституцияның қабылдануымен 1995 жылғы 30 тамызда мәслихаттар қайта аталды, тиісінше ауданның өкілді органы Целиноград аудандық мәслихаты деп аталды.
1994 жылдан 2024 жылға дейінгі кезеңде сегіз шақырылым шақырылды:
бірінші шақырылым:
1994 жылғы сәуір – 1999 жылғы қазан;
екінші шақырылым:
1999 жылғы қазан-2003 жылғы қазан;
үшінші шақырылым:
2003 жылғы қазан-2007 жылғы тамыз;
төртінші шақырылым:
2007 жылғы тамыз-2012 жылғы қаңтар;
бесінші шақырылым:
2012 жылғы қаңтар-2016 жылғы наурыз;
алтыншы шақырылым:
2016 жылғы наурыз-2021 жылғы қаңтар;
жетінші шақырылым:
2021 жылғы қаңтар-2023 жылғы қаңтар;
сегізінші шақырылым:
2023 жылғы наурыз - қазіргі уақытқа дейін
Бірінші шақырылған Целиноград аудандық мәслихатына 25 депутат сайланды, келесі шақырылымдарға 2021 жылға дейін – 14 депутат, жетінші шақырылымнан бастап 15 депутат сайланды.
Әр шақырылымның бірінші сессиясында мәслихат депутаттар арасынан аудандық мәслихат хатшысын сайлайды, ол тұрақты негізде жұмыс істейтін және мәслихатқа есеп беретін лауазымды тұлға болып табылады. Целиноград аудандық мәслихатының бірінші шақырылымының хатшысы болып Нина Петровна Нурмагамбетова, Кадыркей Клышбекович Айсаков сайланды. Келесі үш шақырылымның хатшысы болып Балтабай Наженович Мажренов, бесінші шақырылымның хатшысы болып Рахим Жакиевич Тулькубаев, алтыншы шақырылымның хатшысы болып Берик Амантаевич Жанбаев, Болатбек Мухтарович Ибраев.
Түрлі шақырылымдарда белсенді өмірлік ұстанымы бар жоғары білікті мамандар депутаттар болып сайланды, солардың ішінде: Целиноград ауыл шаруашылық институты оқу шаруашылығының директоры Юрий Акимович Лазник, «Нұра» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Мұқатай Үсенұлы Сыздықов, «Ақ-Дэн» агрофирмасы жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Ахмедия Мұхамедияұлы Ахтанов, «Семеновка» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Қайрат Жаңбыршыұлы Есенов, «Қадам-НС» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Ыдырыс Асанұлы Қожабаев, «Оразақ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Қуат Сейітқамалұлы Әбілдинов, «Шалқар» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Дулат Қабылдаұлы Қамзебаев, Астана қаласы сауда-экономикалық колледжінің директоры Мырзабек Тұрабекұлы Құжымов, Целиноград өңірлік клиникалық ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары Галина Николаевна Коломиец, Қосшы ауылы орта мектебінің директоры Айсұлу Биғожанқызы Сәрсенбаева, Қосшы ауылы кәсіпкері Дүйсенбай Тұрғынбекұлы Өміржанов және ауданның тағы басқа көптеген жеке кәсіпкерлері, жетекші ауыл шаруашылық кәсіпорындары мен ауданның мемлекеттік мекемелерінің басшылары. Аудандық мәслихаттың тарихы жайында сыр шерте отырып, өмірден озған депутаттарды еске алмау мүмкін емес. Олар:
Иван Иванович Шарф – алғашқы үш шақырылым депутаты, «Ақмола-Феникс» акционерлік қоғамның директоры, Социалистік Еңбек Ері, Целиноград ауданының Құрметті азаматы.
Балтабай Нәженұлы Мәжіренов - мәслихат хатшысы, екінші, үшінші, төртінші шақырылым депутаты, Целиноград ауданының Құрметті азаматы.
Хабдулла Шахманұлы Ілиясов -бірінші және екінші шақырылым депутаты, Целиноград аудандық білім бөлімінің бастығы болып атқарды.
Виктор Александрович Даниленко -үшінші шақырылым депутаты, Целиноград аудандық байланыс торабы директоры болып қызмет етті.
Ирина Валентиновна Юрьева- үшінші және төртінші шақырылым депутаты, Целиноград аудандық емханасының бас дәрігері болған.
Мұрат Смайылов - № 8 Шалқар сайлау округі, Николай Григорьевич Фаустов – № 21 Заречный сайлау округі, Мұрат Өмірбекұлы Шоқтыбаев - № 12 Киров сайлау округі, Жұматай Әбдірахманұлы Сүлейменов - № 2 Рождественка сайлау округі.
Бұл беделді азаматтар мен депутаттардың өшпес есімдері жүрегімізде мәңгі сақталмақ.
Мәслихат қызметінің негізгі нысаны - жалпы отырыстар түрінде өткізілетін сессия, кейін хаттамамен ресімделеді. 2014 жылы Бюджет кодексіне мәслихат депутаттарына тоқсанына бір рет бюджетті нақтылауға бастамашылық жасауға құқық беретін норма енгізілді. Бұған дейін бюджет тек атқарушы органның бастамасы бойынша нақтыланған болатын. Бірінші шақырылымда Целиноград аудандық мәслихатының 25 сессиясы, екіншісінде – 29, үшіншісінде - 42 сессия, төртіншісінде - 46 сессия, бесіншісінде – 54 сессия, алтыншысында – 71, жетіншісінде – 39 сессия, сегізіншісінде – 31 сессия өткізілді. Бүгінде аудандық мәслихат депутаттарынсыз бірде-бір маңызды шешім қабылданбайды, олардан азаматтар көмек сұрайды, мемлекеттік ақшаның қайда жұмсалатынын халық қалаулылары шешеді.
Айта кететін жағдай, ең аз жұмыс істеген жетінші шақырылым – тек екі жыл. 2023 жылғы 19 қаңтарда Президент «Барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы» Жарлыққа қол қойды. Сонымен қатар, Қаңтар оқиғасының және ішінара пандемияның барлық салдары соңғы шақырылымға түсті. Коронавирустың өршіп тұрған кезі алтыншы шақырылым депутаттарының жұмысына түсті.
Мәслихат құрылған кезден бастап өзгеріп келе жатыр, оның жұмысы мен принциптері жетілдірілді. Депутаттар халықтың еркін білдіре отырып, барлық өңірлік бағдарламалардың іске асырылуын бақылауға алды. Жыл өткен сайын корпус жасарып, әйелдер сайлануда. Бұл әртүрлі және біртекті шешім қабылдаудың ашықтығын қамтамасыз етеді.
Целиноград аудандық мәслихаты өз өкілеттігі мерзіміне (әр шақырылымда) депутаттық өкілеттіктер мен этика, заңдылық пен құқықтық тәртіп, экономика, бюджет, қаржы, әлеуметтік мәселелер, аграрлық мәселелер бойынша тұрақты комиссиялар құрады. Тұрақты комиссиялар мәслихаттың жұмыс органдары болып табылады, негізгі міндет – сессияның күн тәртібі және сессияда жергілікті атқарушы органдардың есептерін тыңдау бойынша ұсыныстар енгізу. Сессияларда қаралатын негізгі мәселелер бойынша баяндамалар мен қосымша баяндамалар дайындау. Комиссияларда қаралған мәселелер бойынша тиісті қаулылар қабылданады.
Бірінші шақырылымда 3 тұрақты комиссия құрылды, келесі шақырылымда – 2 комиссиядан, қазіргі уақытта 3 тұрақты комиссия құрылды. Комиссия төрағалары болып Шарф И. И., Лазник Ю. А., Коломиец Г. Н., Смагулов А. К., Шоктыбаев М. У., Ахтанов А. М., Юрьева И. В., Жақып З. К., Ибраев Б. М., Веревкин А. П., Матайбаева С. А., Тоқабаев Н. Ж., Саденова И. С., Темиров К.Г., Ибряев С. А., Абдрахманова Д. Б., Капанов А. Ш., Қадыркенов С. Ж. сайланды. Тұрақты комиссиялардың төрағалары өз өкілеттіктерін босатылмаған негізде жүзеге асырады.
Жергілікті бюджеттің атқарылуын бақылау үшін Целиноград аудандық мәслихатында тексеру комиссиясы құрылды. Тексеру комиссиясының төрағалары болып Калюжный А. Ф., Кусаинов С. С., Жилқибаев Ж. А. сайланды. Алғашқы екі шақырылымның тексеру комиссиясының төрағалары өз өкілеттіктерін босатылмаған негізде жүзеге асырды, келесі екі шақырылымның төрағалары босатылған негізде жұмыс істеді. Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы 2 мамырдағы Жарлығына сәйкес аталған комиссия таратылды.
Целиноград аудандық мәслихатының сегізінші шақырылымында 15 депутат сайланды. Бұл белсенді өмірлік ұстанымы бар адамдар, жоғары білікті мамандар, ауданның жетекші ауыл шаруашылығы кәсіпорындары мен мемлекеттік мекемелерінің басшылары, жеке кәсіпкерлер. Бұлар - Койлыбаев Галым Жаксылыкович, Жылкибаев Мекебай Тургаевич, Керкеев Ербол Тлеужанович, Арейхан Берденбек, Оразалиева Умутжан Алпысбаевна, Капанов Амангельды Шаукенович, Абдрахманова Динара Бигельдиевна, Сабитова Гульнар Галиулловна, Рымкулов Берик Болгазыевич, Қадыркенов Серик Жараспайұлы, Өміржан Нұрай Дүйсенбайқызы, Жанабекова Жания Маратовна, Барманкулов Бакыт Асанович, Искаков Даурен Кабдысламович.
Целиноград аудандық мәслихаты мен оның органдарын ұйымдастырушылық, құқықтық, материалдық-техникалық қамтамасыз етуді жүзеге асыру, депутаттарға олардың өкілеттіктерін жүзеге асыруға көмек көрсету үшін мәслихат аппараты жұмыс істейді. Өз құзыретіндегі мәселелер бойынша аудандық мәслихат төрағасы тиісті өкімдер шығарады. Аудандық мәслихат аппараты 5 мемлекеттік қызметшіден тұрады. Бұлар:
1. Жұмабай Бахтияр Жұмабайұлы, аудандық мәслихат аппаратының басшысы;
2. Молдагожина Жанара Болатовна, аппарат бөлімінің басшысы;
3. Искакова Салтанат Кайратовна, аппараттың бас маманы;
4. Адильбекова Кымбат Шадаевна, аппараттың бас маманы;
5. Хастаев Олжас Жанузакович, бас маман – аппарат есепшісі;
Ауданда өкілді билік құрудың бастауында тұрған Целиноград аудандық мәслихат аппаратының ардагерлері:
1. Бейсенбаева Зауреш Ашимовна;
2. Паршина Галина Борисовна.
Тарихи өлшеммен қарасақ 30 жыл аз уақыт емес. Бірақ осы жылдар ішінде олар ұзақ жолдан өтті. Мемлекеттік биліктің қалыптасуы мен жүйеге енуінен бастап жергілікті жерлерде — облыстарда, аудандарда және қалаларда толыққанды азаматтық өкілдік институтының қазіргі жағдайына дейін. Өкiлдi органдар өз қызметiн, ал депутаттар өзiнiң кәсiби шеберлiгi мен жауапкершiлiгiн дәлелдедi деп сеніммен айтуға болады. Осыған орай, бұл мерейтойлық күн жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органдарының қалыптасуы мен дамуының белгілі бір кезеңінің нәтижесі ретінде үлкен маңызға ие. Бұл жауапты міндетті шешуге барлық сегіз шақырылымдағы депутаттардың күш-жігері жұмсалғаны сөзсіз.
Барша депутат әріптестеріме депутаттық саладағы үздіксіз еңбегіне шынайы алғысымды білдіре отырып, Қазақстан Республикасы мәслихаттары құрылғанының 30-жылдық мерейтойымен құттықтаймын. Сіздерге зор денсаулық, отбасыларыңызға амандық, өркендеу және барша қазақстандықтардың гүлдену жолындағы игі істеріңізге одан әрі табысты қызмет тілеймін!
Целиноград аудандық мәслихатының
төрағасы Л. А. Конарбаева
24.10.2024 ж.