2003 жылғы 20 қыркүйекте үшінші сайланған Алматы қаласы мәслихаты депутаттарының сайлауы өтті.
Алматы қаласында 37 сайлау округі құрылып, тиісті депутаттар саны сайланды.
Бірінші ұйымдастыру сессиясында депутат Төлеубек Төлеуұлы Мұқашев мәслихат хатшысы болып қайта сайланды. Сессияда 6 тұрақты депутаттық комиссия мен тексеру комиссиясы құрылды:
Үшінші сайланған мәслихат депутаттары азаматтардың жоғары қоғамдық белсенділігімен және баламалы негізде сайланды. Өкілді органның өзегін бір кездері қалалық және аудандық өкілді органдардың, қалалық Халық депутаттары кеңестерінің және мәслихаттың депутаттары болған, депутаттық қызмет өтілі мен тәжірибесі мол көптеген депутаттар деп атауға болады.
Егер 2003 жылы қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуының жай-күйі туралы жалпы айтатын болсақ, онда қалада салалық даму бағдарламаларын іске асырудың оң серпініне қол жеткізілгенін атап өткен жөн. Бағдарламаларды іске асыру қорытындылары экономика салаларында берілген параметрлердің орындалғанын айғақтайды.
Депутаттардың сессия мәселелерін дайындау жөніндегі жұмысында мынадай дәстүр қалыптасқан: мәселені терең пысықтаумен байланысты үлкен дайындық жұмыстарын жүргізу.
Мәслихат шешім қабылдаумен шектелмей, олардың орындалу барысын да қадағалап отырды.
Депутаттар заңнамалық тәртіпте шешуді талап ететін бірқатар проблемаларды белгіледі. Олар Қазақстан Республикасының Парламенті мен Үкіметіне қолданыстағы заңнамаға толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы ұсыныстар жіберді. Ұсыныстар мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау салаларының мемлекеттік стандарттары мен нормативтік-құқықтық базасын әзірлеуге, кадрларды бекіту, еңбекақы төлеу жүйесін жетілдіру, жасына қарамастан еңбек сіңірген жылдары бойынша зейнетақы тағайындау үшін еңбек өтілін жеңілдікпен есептеуді белгілеу және т.б. мәселелерге қатысты болды.
Тексеру комиссиясы республиканың басқа облыстары мәслихаттарының тексеру комиссияларымен тығыз жұмыс істеді, оларға жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылау мәселелері бойынша, тексеру комиссияларының қызметінде және бақылауды жүзеге асырудың әртүрлі процестік мәселелері бойынша практикалық және әдістемелік көмек көрсетті. Облыстық, қалалық және аудандық мәслихаттардың тексеру комиссияларының төрағалары үшін бюджет қаражатының пайдаланылуын бақылау деңгейін арттыру мақсатында тексеру комиссиясы семинарлар өткізді. 2004-2005 жылдары мынадай тақырыптар қаралды: «Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының орындалуы туралы»; «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының орындалуы туралы; «Қазақстан Республикасындағы жаңа бюджет саясаты туралы»; «Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің қаулысымен бекітілген мемлекеттік қаржылық бақылау стандарттары туралы». Жергілікті бюджетті бақылау мәселелері бойынша тексеру комиссиясы ҚР Есеп комитетімен өзара іс-қимыл жасады, ол Республика мәслихаттарының тексеру комиссиялары төрағаларының қатысуымен бірнеше рет «дөңгелек үстел», ғылыми-практикалық конференциялар өткізді.
ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. «Қазақстан - жаңа серпіліс жасау қарсаңында» Жолдауы ел үшін маңызды оқиға болды. Мәслихат депутаттарының саяси құжатқа деген қызығушылығы онда экономика, әлеуметтік сала, саясат мәселелерінде жақсарту жағына қарай елеулі өзгерістердің көрініс табуымен туындады. Мәслихат және оның аппараты жедел тәртіпте қала сайлаушылары арасында Жолдаудың ережелерін зерделеуді, насихаттауды және түсіндіруді ұйымдастыру бойынша жұмыс жүргізді. Депутаттар сайлау округтерінде, еңбек ұжымдарында және оқу орындарында халықпен кездесулер өткізді. Халықтан келіп түскен ұсыныстар мен ескертулер талданып, жинақталып, оларды іске асыру бойынша іс-шаралар қабылданды. Сайлаушылармен түсіндіру жұмыстарында бұқаралық ақпарат құралдарының мүмкіндіктері пайдаланылды. Қалалық баспасөзде және жергілікті телеарнада депутаттар Жолдаудың біздің қоғамда болып жатқан реформаларды одан әрі тереңдетудегі маңыздылығы, өкілді органдар депутаттарының Жолдауды насихаттау мен іске асырудағы рөлі мен орны туралы айтты.
Қаланың экономикалық және әлеуметтік дамуында экономиканың нақты секторын дамыту бағдарламаларының орындалуы және бекітілуі, кредиторлық берешекті азайту, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты реформалау, кедейлік деңгейін төмендету жөніндегі жыл сайынғы есептерді сессияларда қарау маңызды рөл атқарды.
Әлеуметтік тұрақтылықтың сақталуы, қала халқының әртүрлі топтары арасындағы қалыпты қарым-қатынас көбінесе өкілді және атқарушы органдар арасындағы келісіммен түсіндіріледі, бұл биліктің бөліну принципін, оның қажеттілігін түсінуге ғана емес, сонымен бірге уақытында ымыраға келу және келісілген шешім табу, биліктің беделін қорғау, оны сайлаушылардың көз алдында бұзуға жол бермеу, оны іс жүзінде жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Соңғы жылдары Қазақстанда жергілікті мемлекеттік басқару, атап айтқанда мәслихаттар саласында жаңа заңнамалық база құрылды. Мемлекет басшысы барлық деңгейдегі мәслихаттар қызметінің беделі мен маңыздылығын арттыру туралы бірнеше рет айтқан болатын. 2006 жылғы наурызда өткен Демократиялық реформалар бағдарламасын әзірлеу және нақтылау жөніндегі мемлекеттік комиссияның бірінші отырысында орталық және жергілікті атқарушы билік органдары, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқару арасындағы өкілеттіктердің ара-жігін дәйекті ажырату мәселесін Президент мемлекеттің саяси реформалануы табыстылығының маңызды құрамдас бөліктерінің бірі деп атады.
Атқарушы органдардың жұмысында басшылық пен сатылас бағыныстылықтың нақты жүйесі құрылды. Өкілді органдарда мұндай жүйе жоқ. Мәслихаттар көп жағдайда бытыраңқы әрекет етеді. Алдымен облыстық, қалалық, аудандық, Астана, Алматы қалалары мәслихаттары хатшыларының Үйлестіру кеңесі ұйымдастырылды, бірақ оның құрылымдық бөлімшелері болмады, сондықтан депутаттарға нақты көмек көрсете алмады. Сондықтан 2005 жылдың мамыр айында Астана қаласында құрылтай конференциясында «Қазақстан мәслихаттары депутаттарының бірлестігі» республикалық қоғамдық бірлестігі құрылды. Көптеген депутаттар РҚБ арқылы «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» ҚР Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу бойынша нақты ұсыныстар енгізді. Әкімдердің орынбасарларын, департаменттердің, басқармалар мен бөлімдердің бірінші басшыларын тағайындау ұсынылды.
Депутаттардың сайлаушылармен байланысын күшейту үшін олардың сайлаушылар алдындағы есеп беру міндетін және сайлаушылардың депутаттарды кері қайтарып алу құқығын қалпына келтіру туралы ұсыныстар түсті. Осыған байланысты сайлаушыларды жазалау институтын енгізу, өз округі халқының алдында орындау міндеттілігі мен тұрақты есептілікті енгізу, депутаттарды кері қайтарып алу туралы норманы енгізу ұсынылды, бұл депутаттардың сайлаушылар алдындағы өзінің өкілдік борышын орындаудағы жауапкершілігін арттыруға мүмкіндік береді.
2007 жыл мемлекетіміздің қоғамдық-саяси өмірінде бетбұрыс кезеңі болды. Президент ұсынған өзгерістер өте маңызды. Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауының идеялары нақты іске асуда деп сеніммен айтуға болады. 2007 жылғы 21 мамырда Мемлекет басшысы қол қойған ел Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң – бұл мемлекеттің дамуындағы қуатты қадам. Маңыздылығы жағынан оны республикамыздың тәуелсіздік алуымен қатар қоюға болады.
Еліміздің жергілікті өкілді органдарының рөлін арттыру, мәслихаттарға жергілікті өзін-өзі басқарудың күрделі міндеттерін шешу жөніндегі елеулі өкілеттіктерді жүктеу мәслихаттарға жергілікті өзін-өзі басқарудың негізі болуға ықпал етті. Жергілікті жерлерде биліктің тұрақтылығын сақтауға жергілікті өкілді органдардың өкілеттік мерзімін бес жылға дейін айқындау ықпал ететін болады.
Сондай-ақ заңда тиісті мәслихаттардың келісімімен облыстар мен жергілікті маңызы бар қалалардың және астананың әкімдерін тағайындау көзделген. Мәслихат депутаттарының жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша әкімге сенімсіздік білдіру туралы мәселе қойылуы мүмкін. Бұл жағдайда мәслихат өз депутаттарының жалпы санының көпшілік даусымен әкімге сенімсіздік білдіруге және оны қызметінен босату жөнінде тиісінше Республика Президентінің не жоғары тұрған әкімнің алдына мәселе қоюға құқылы. Мәслихаттар қосымша беретін өкілеттіктер әрбір өңірдің өміріне оң үрдістер әкелуге және оларды әкелуге тиіс.
Парламенттің, саяси партиялар мен оның фракцияларының рөлі күшейіп, Парламенттің өкілеттігі кеңейтілуде. Елдің саяси өміріндегі өкілді органдар – мәслихаттардың рөлін күшейту, депутаттар сайлаушылардың еркін білдіре алатын, атқарушы билікке әсер ете алатын өкілеттіктерді ұсыну туралы мәселе бірнеше рет көтерілді.
Жергілікті бюджеттің атқарылуын кәсіби бақылау мәселелері өкілді орган үшін өте маңызды болып табылады, сондықтан ҚР Есеп комитетімен бірлесіп, мәслихаттың тексеру комиссиясы мәслихаттардың тексеру комиссияларының рөлін арттыру бөлігінде ұсыныстарды әзірлеу бойынша белсенді қатысты.
Конституциялық реформа заңдарға және заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілерге өзгерістерді ғана емес, сондай-ақ халықтың саяси және құқықтық мәдениетін арттыруды да талап етеді, бұл одан әрі ілгерілемелі дамуды демократияны нақты мазмұнмен неғұрлым толық толықтыру жағына жәрдемдесетін болады. 2004 жылғы 11 мамырдағы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жергілікті мемлекеттік басқару мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы жергілікті өкілді органдардың рөлі мен беделін арттырды. Мәслихаттардың құзыретіне атқарушы органдар іске асыратын бюджеттік бағдарламаларды бекіту, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін қоршаған ортаны ластағаны үшін мөлшерлемелерді бекіту мәселелері кірді.
Мәслихат аппаратында әдістемелік кабинет, арнайы әдістемелік әдебиеттер, журналдар мен газеттердің тігінділері, анықтамалық материалдар және т.б. бар. Өзінің кәсіби шеберлігін арттыру мақсатында аппарат қызметкерлері мемлекеттік қызметшінінің тұрақты аттестаттауынан өтеді, мемлекеттік қызметшінің біліктілігін арттыру курстарына жіберіледі. Осының барлығы аппарат қызметкерлеріне депутаттарға депутаттық өкілеттіктерді орындауда және олардың белсенділігін арттыруда көмек көрсетудің нысандары мен әдістерін жетілдіру бойынша тиімді жұмыс жүргізуге мүмкіндік берді. Депутаттарға типографиялық тәсілмен дайындалған сессия материалдарын алдын ала (сессияға дейін 20-25 күн бұрын) тарату дәстүрге айналды, бұл оларға ұсынылған құжаттарды егжей-тегжейлі және толық зерделеуге және тұрақты комиссиялар мен сессиялардың отырыстарына мұқият дайындалуға мүмкіндік береді.
Мәслихаттың қызметі бұқаралық ақпарат құралдарында: «Алматы ақшамы», «Вечерний Алматы» газеттерінде және жергілікті теледидарда белсенді түрде жарияланып, онда сессияға қатысушылардың баяндамалары мен сөйлеген сөздерінің мәтіндері, қабылданған шешімдер, тұрақты комиссиялардың, басқа да депутаттық құрылымдардың (уақытша депутаттық комиссиялардың, жұмыс топтарының және т.б.) отырыстары туралы есептер, депутаттардың сөйлеген сөздері үнемі жарияланып отырады. Мәслихат аппаратының журналистермен тығыз қарым-қатынасы жолға қойылған. Газет қызметкерлері сессиялардың жұмысына, тұрақты комиссиялардың отырыстарына қатысады, материалдарды газет жолақтарына және эфирге жедел шығарады.
2007 жылы мәслихат өзінің Интернет сайтын, электрондық поштасын ашты, бұл сайтқа келушілерді ақпараттық-анықтамалық материалдарды орналастыру арқылы депутаттық корпустың қызметі туралы, сессиялардың, тұрақты комиссиялардың қарауына енгізілетін мәселелер тізбесі, мәслихаттың қабылданған нормативтік-құқықтық актілері туралы неғұрлым жедел хабардар етуге мүмкіндік берді. Депутаттарға алдын ала сессияның, тұрақты комиссиялар отырыстарының материалдары электрондық пошта арқылы жіберіледі.