Қалай Әлеуметтік кәсіпкер болуға болады?
ЖК, ЖШС және қоғамдық бірлестіктер мен қорлар әлеуметтік кәсіпкер бола алады. Ол үшін ӘК төрт санатының бірін таңдап, әлеуметтік жоба ретінде бір жыл жұмыс істеп, табыс көрсетіп, әлеуметтік кәсіпкерлер тізіліміне енгізу үшін құжаттар жинау керек.
Әлеуметтік кәсіпкерліктің барлық санаттары халықтың әлеуметтік осал топтарымен (ХӘОТ)жұмыс істейді:
зейнеткерлер мен зейнеткерлік жасқа дейінгі адамдар,
тұрғылықты жері жоқ адамдар,
нашақорлықпен емделген адамдар,
мүгедек балалардың ата-аналары мен қамқоршылары,
29 жасқа дейінгі балалар үйінің түлектері,
бұрынғы тұтқындар,
мүгедектер,
жалғызбасты аналар, көп балалы аналар және аз қамтылған әйелдер,
қандастар.
Әлеуметтік кәсіпкер болу үшін?
Әлеуметтік кәсіпкер деп санау үшін сіз осы шарттардың біріне сәйкес келуіңіз керек:
1) ХӘОТ қызметкерлерін жұмысқа қабылдау. Мұндай қызметкерлердің үлесі жалпы санның кем дегенде 50%, ал жалақы қоры пайданың кем дегенде 25% болуы керек.
2) ХӘОТ өндірген тауарлар мен қызметтерді сатуға құқылы. Мұндай сатудан түскен кірістер жалпы табыстың кемінде 50% болуы керек.
3) ХӘОТ үшін тауарлар өндіруге, жұмыстарды орындауға немесе қызметтер көрсетуге, мысалы, медициналық қызметтер көрсетуге, протездер жасауға, демалу мен сауықтыруды ұйымдастыруға және т.б. мұндай қызметтен түсетін табыс жалпы табыстың кемінде 50% - ы болуға тиіс.
4) қоғамдық пайдалы бағыттарда жұмыс істеуге, мысалы, әлеуметтік қызметкерлер мен еріктілерді оқытуға, ХӘОТ қарттарына көмек көрсетуге, мектептерде балалар суицидтері, АИТВ/ЖИТС және т. б. тақырыптарында білім беру дәрістерін өткізуге.
Мемлекеттік қолдауды қалай алуға болады?
Әлеуметтік кәсіпкерлерге мемлекеттік қолдау, жеңілдіктер алу үшін Тізілімге кіру керек. Тізілім-бұл қолданыстағы ӘК-тің электрондық дерекқоры, оның көмегімен мемлекет осындай ұйымдардың есебін жүргізеді.
Тізілімге қалай кіруге болады?
ӘК төрт санатының бірін таңдап, құжаттар пакетін жинап, Маңғыстау облысының кәсіпкерлік және сауда басқармасына өтініш беріңіз.
Қалай өтініш беруге болады?
Өтініш беру үшін Сіздің бизнесіңіз тіркелген сәттен бастап кем дегенде бір жыл жұмыс істеуі керек. Өтінім мен құжаттар ЖК немесе ЖШС тіркелген жері бойынша Маңғыстау облысының кәсіпкерлік және сауда басқармасына беріледі. Мұны онлайн және офлайн режимінде жасауға болады.
Өтінімдер тоқсанына бір рет қабылданады: 1 наурыздан 15 наурызға дейін, 1 маусымнан 15 маусымға дейін, 1 қыркүйектен 15 қыркүйекке дейін және 1 желтоқсаннан 15 желтоқсанға дейін. Әр аймақта өтінімдерді қабылдаудың жеке күндері белгіленеді. Мерзімдерін сайттан білуге болады gov.kz, Маңғыстау облысының кәсіпкерлік және сауда басқармасының БАҚ және әлеуметтік желілерінде.
Осыдан кейін комиссия өтінімді қарайды, әр үміткермен әңгіме жүргізеді және шешім қабылдайды.
Бас тартылған жағдайда келесі тоқсанда қайта өтініш беруге болады.
Комиссиямен қалай сөйлесуге болады?
Мақұлдау үшін сіз өзіңіздің жобаңызды сенімді түрде таныстырып, оның не үшін қажет екенін, қайда бара жатқаныңызды және ниетіңіздің қаншалықты маңызды екенін түсінуіңіз керек. Жыл сайын әлеуметтік кәсіпкердің мәртебесін растау қажет. Сонымен қатар, комиссия Сізге тексеріспен бара алатынына дайын болу маңызды.
ХӘОТ қызметкерлерін қалай іздеуге болады?
Бірінші әдіс-жұмыспен қамту орталықтары арқылы. Оларда жастар тәжірибесі, Әлеуметтік жұмыс орындары, зейнеткерлік жастағы адамдарға арналған "күміс жас", мүгедектерге арналған арнайы жұмыс орындары сияқты бағдарламалар бар.
Орталыққа өтініш бере отырып, сіз мүгедектерді қабылдауға ашық екеніңізді көрсете аласыз. Бұл диагнозы бар және көбінесе жұмыс тәжірибесі жоқ адамдар екеніне дайын болу керек.
Сонымен қатар, ауызша сөз жақсы жұмыс істейді — мысалы, есту қабілеті нашар адамдардың WhatsApp-та сөйлесулері бар. Сіз онда қызметкерлерді іздеу туралы хабарландыру жібере аласыз-олар оны таратады және сізді өздері табады.
Жалдау кезінде жұмысқа рұқсат туралы анықтаманы сұрау қажет — ЖОБ (жеке оңалту бағдарламасы). Онсыз мүгедек адамды жұмысқа алуға болмайды.
Адамдар көбінесе әлеуметтік кәсіпкерлерді өздері іздейді-олар жақсы жағдайлар мен тұрақты жұмысқа сенеді. Ең бастысы-олардың құқықтарын бұзбау, үстеме жұмыс жасауға жол бермеу және психоэмоционалды жағдайды ескеру.
ӘК қолдау шаралары?
"Даму" Қорынан жеңілдікпен кредит беру:
1,5 млрд теңгеге дейін — инвестициялық мақсаттарға,
айналым қаражатын толықтыруға — 500 млн теңгеге дейін.
"Бастау Бизнес" мемлекеттік гранттары 5 млн теңгеге дейін.
Қаржылық емес қолдау-ақпараттық көмек, іскерлік байланыс орнату, оқыту, т. б.
Аймақтық Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың жалдау ақысы төмен үй-жайлары.
Әлеуметтік кәсіпкерліктің тәуекелдері?
Әлеуметтік кәсіпкерлік бірқатар тәуекелдермен байланысты, олардың кейбіреулері осы сегментке ғана тән.
Негізгі тәуекелдерді қарастырайық:
Қаржыландыру жеткіліксіз. Көптеген әлеуметтік кәсіпорындар гранттарға, қайырымдылықтарға және инвестицияларға тәуелді. Егер мұндай көздер құрғап кетсе немесе қол жетімді болмаса, бұл жұмысқа қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан компанияның өзін-өзі қамтамасыз етуі өте маңызды.
Бизнес құзыреттілігінің жетіспеушілігі. Кейбір әлеуметтік кәсіпкерлер әлеуметтік бастамаларда үлкен дағдыларға ие болуы мүмкін, бірақ сонымен бірге кәсіпорынды сәтті басқару үшін қажетті іскерлік дағдыларға ие бола алмайды.
Танымал адамдарға тәуелділік. Көптеген жас әлеуметтік кәсіпорындарда қызмет бір немесе бірнеше негізгі адамдарға байланысты. Олардың компаниядан кетуі жұмысты жалғастыруды қиындатуы мүмкін.
Қоғамдастықтың қатысуымен проблемалар. Жергілікті қоғамдастықты дұрыс түсінбеу немесе жеткіліксіз тарту әлеуметтік бастамалардың тиімсіздігіне немесе тіпті қабылданбауына әкелуі мүмкін.
Негізгі тәуекел-кәсіпкердің өзі күйіп қалуы. Әлеуметтік кәсіпкерлік көп күш пен уақытты қажет етеді, егер көшбасшы күйіп кетсе, онда жеңілдіктер де, гранттар да ынталандырмайды
Әлеуметтік кәсіпкерлердің осы тәуекелдерді ескеруі, өз қызметіне саналы түрде қарауы және бейімделуге және шешім табуға дайын болуы маңызды.
Үлкен табыс күтпеңіз, өйткені ӘК - бұл альтруистік сипаттағы жұмыс. Ақша табудың жолын табу керек, бірақ бұл қиын. Көптеген әлеуметтік кәсіпкерлер бизнеске кәсіпкер болмай, өз проблемаларына сүйене отырып келеді. Мысалы, ерекше баланың анасы басқа балаларға көмектескісі келетін оңалту орталығын ашады. Ол жобаны басқаларға қол жетімді етуге тырысады, тәуекелдерді есептемей төмен баға қояды және минусқа кетеді. Мұнда тек жақсы ниетпен жасауға болмайды, қаржылық сауаттылық өте маңызды.
Бастаушы әлеуметтік кәсіпкерлерге арналған кеңестер
Ең алдымен, әлеуметтік жобамен не үшін айналысқыңыз келетінін анықтаңыз. Сіздің бизнесіңіздің идеясы туралы ойланыңыз, өйткені ол табыс әкеліп, қоғамға пайдалы болуы керек. Аймақта немесе елде қандай әлеуметтік мәселені шешуге болатынын талдаңыз және сізге не жауап беретінін таңдаңыз.
Бизнес-жоспарды өзіңіз жасаңыз. Тіпті "жақсы" жоба үшін сіз бизнес-жоспардың әр тармағын мұқият ойластыруыңыз керек, әйтпесе сіз шығынға ұшырайсыз.
Бастапқы қаржыландыру және форс-мажорлық кезінде қауіпсіздік жастығы туралы ойланыңыз. Бизнес Сізге зиян тигізбеуі керек.
Әлеуметтік кәсіпкерлік-бұл мүмкіндігі шектеулі жандарды тартатын, жұмысқа орналастыратын және оларға қызмет көрсететін өте ауқымды бағыт. Сондықтан оны жеңілдіктер, гранттар немесе үй-жайлар үшін жасамаңыз. Бұл миссия мен кәсіптің бір түрі екенін нақты түсіну керек.