Шолу
Біріккен Араб Әмірліктерінің Үкімет орталығы жанында үкіметтік акселераторларды (Government Accelerators) құру саясаты мен рәсімдеріне сәйкес, сондай-ақ Біріккен Араб Әмірліктері Үкіметі мен Қазақстан Республикасының Үкіметі арасындағы ресми ынтымақтастық аясында Үкіметтік акселераторлардың алғашқы пилоттық кезең (пилоттық топ) Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігімен (ЖИ және Цифрлық даму министрлігі) жүзеге асырылды. Министрлік — мемлекеттік секторда жобалық басқаруды үкіметтік деңгейде енгізу жөніндегі уәкілетті орталық орган.
Пилот Қазақстанның мемлекеттік басқару жүйесінде бейімделуін сынау мақсатында БАӘ Үкіметтік акселераторларының (Government Accelerators) әдістемесін — «100 күндік челлендж» моделі қолданылды. Бұл бастама ұлттық басымдықтарға жедел шешім қабылдау, ведомствоаралық өзара іс-қимыл және мемлекеттік саясатты іске асырудағы инновациялар арқылы жылдам қол жеткізуге бағытталды.
Пилоттық топ Үкіметтік акселераторлар әдістемесінің Қазақстан жағдайында қолданылуы мен тиімділігін дәлелдеп, ЖИ және Цифрлық даму министрлігі немесе Ұлттық жобалау офисі жанынан тұрақты Үкіметтік акселераторлар орталығын құрудың негізін қалады.
Басқару және құрылымы
Пилоттық кезең «Үкімет орталығы» (Government Accelerators) моделіне сәйкес іске асырылды.
ЖИ және Цифрлық даму министрлігі орталық үйлестіруші ретінде ұлттық цифрландыру және инновациялар басымдықтарымен стратегиялық үйлесімділікті қамтамасыз етті және елдің басшылығына — ҚР Президенті Әкімшілігіне және Үкімет Аппаратына (Премьер-Министр Кеңсесіне) тікелей есеп берді.
Негізгі акселератор командасы ЖИ және Цифрлық даму министрлігі, Ұлттық жобалау офисі және Мемлекеттік басқару академиясының өкілдерінен құралды. Команда қатысушы ұйымдарды және коучтарды үйлестіруді, нәтижелерді бақылауды, құжаттауды және акселерация командаларының әлеуетін дамытуға қолдау көрсетуді қамтамасыз етті.
Әрбір команда GA моделіне сәйкес құрылды және мыналарды қамтыды: (1) көшбасшылық және демеушілер командасы — бұл рөлді вице-министрлер мен қатысушы органдардың басшылары атқарды; (2) коучтар — салалық сарапшылар және Мемлекеттік басқару академиясының тренерлері; (3) акселерация командасы — қатысушы ұйымдардың және органдардың салалық мамандары.
Есепке қоса берілген барлық презентациялар: әрбір мәселені егжей-тегжейлі көрсету, басқару және команда құрылымдары, мүдделі тараптарды және шешім ағаштарын анықтау және талдау әдістері, нәтижелер, қорытындылар, масштабтау және тұрақтылық шаралары.
Әзірлеу және іске асыру кезеңі
Мәселелерді анықтау
БАӘ акселераторларының критерийлеріне сәйкес пилоттық топ Қазақстанның стратегиялық басымдықтарына тікелей байланысты және бірнеше министрлік, квазимемлекеттік секторының ұйымдар мен жеке серіктестердің қатысуын талап ететін сегіз (8) ұлттық мәселені айқындады. Әрбір мәселе прогресс бұрын үйлестірудің инновацияның немесе эксперименттің жеткіліксіздігімен шектелген саясат саласын көрсетті.
Мәселелердің көздері
Мәселелер ұлттық даму басымдықтарына, негізгі тиімділік индикаторларына және «Жайлы мектеп», «Цифрлық Қазақстан», «Тұрғын үй және энергетика саласын жаңғырту» сияқты мемлекеттік бағдарламаларға негізделіп айқындалды. Бұл тәсіл БАӘ-нің «воронка техникасын» қайталады — кең стратегиялық бағыттарды 100 күн ішінде орындалатын нақтыланған мақсаттарға айналдыру.
Мүдделі тараптарды (стейкхолдерлерді) анықтау және талдау
Әрбір акселерациялық жоба жоғары ықпалға және жоғары қызығушылыққа ие қатысушыларды анықтау арқылы стейкхолдерлерді анықтау қағидаттарын қолданды. Командаларға салалық министрліктердің, ведомстволық бағынысты ұйымдардың, инвесторлардың, академиялық қоғамдастықтың және жеке сектордың өкілдері кірді, бұл біртұтас және тиімді нәтижелерге қол жеткізді.
Пилоттық кезеңнің нәтижелері
Пилоттық кезең Қазақстанның мемлекеттік секторында «100 күн» әдістемесінің практикалық тиімділігін дәлелдейтін сегіз акселерациялық мәселе бойынша нақты нәтижелерге қол жеткізді.
Жетекші орган: ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі.
Нәтиже: геологиялық ақпаратты өңдеуге арналған жасанды интеллект негізіндегі Big Data құралын үлгілік нұсқасында әзірлеп, сертификаттады, 2026 жылға дейін кемінде 55% геодеректер қамтылады. Үлгілік нұсқа Министрліктің ғылыми-техникалық кеңесімен мақұлданды.
Масштабталуы: недропайдаланушылармен толыққанды ақпараттық жүйені қаржыландыру және әзірлеу бойынша келісімдер дайындалуда.
Жетекші орган: ҚР Су ресурстары және ирригация министрлігі.
Нәтиже: «Kazakh Invest» және Ұлттық цифрлық инвестициялық платформаларда инвестициялық портфель (6 су қоймасы, 26 гидротехникалық нысан) қалыптастырылды.
Масштабталуы: жеке инвестор ЖШС KegenHydro тартылды, ол РМК «Қазводхозбен» Түркістан, Жамбыл және Алматы облыстарында жаңартылатын энергия көздері бойынша жобаларын іске асыру жөнінде меморандумға қол қойды (20 млрд теңгеден астам инвестиция; 500 құрылыс және 75 тұрақты жұмыс орны).
Жетекші орган: ҚР Оқу-ағарту министрлігі.
Нәтиже: «Жайлы мектептер» ұлттық жобасының басқару жүйесіне арналған Жол картасы әзірленді, Ы. Алтынсарин атындағы Білім академиясы жоба операторы ретінде айқындалды.
Масштабталуы: ұсыныс Мемлекет басшысымен мақұлданды (Президент тапсырмасы, 2024 жылғы 17 желтоқсан).
Жетекші орган: ҚР Энергетика министрлігі.
Нәтиже: электр техникасы саласындағы отандық өндірушілердің локализациясын арттыруға бағытталған заңнамалық түзетулер пакеті әзірленді.
Масштабталуы: «Тұрғын үй және энергетика саласын жаңғырту» ұлттық жобасы аясында отандық қатысу үлесін 2026 жылға қарай 25%-ға және 2029 жылға қарай 50%-ға арттыру жөніндегі Жол картасы бекітілді.
Жетекші орган: ҚР Денсаулық сақтау министрлігі.
Нәтиже: фармацевтика саласы үшін бизнес-процестер реинжинирингі іске асырылды; өнімді нарыққа шығару мерзімі цифрлық «Бір терезе» арқасында
5 жылдан 2 жылға дейін қысқарды.
Масштабталуы: Фармацевтиканы дамыту жөніндегі 2025 жылға арналған Жол картасы және өнім шығару рәсімдерін цифрлық форматқа көшіру бойынша техникалық жоспар бекітілді; оффтейк-келісімшарттар бойынша 2023 жылғы 7 маусымдағы №110 бұйрыққа түзету жобасы әзірленді.
Жетекші орган: ҚР ЖИ және Цифрлық даму министрлігі.
Нәтиже: 2024 жылғы 17 қарашада Digital Nomad визасы (B9-1) іске қосылды, СІМ және ІІМ-нің бірлескен бұйрығымен реттелді.
Масштабталуы: 2025 жылғы 6 қаңтардағы бірлескен бұйрықпен Digital Nomad Residency бағдарламасы енгізілді, ол жоғары білікті ІТ-мамандар үшін кіру және тұру рәсімдерін жеңілдетеді.
Жетекші орган: ЖИ және Цифрлық даму министрлігі.
Нәтиже: Қазақстанның жаһандық инновация рейтингіндегі орны 81-ден 78-ге жақсартылды.
Масштабталуы: рейтингті қолдау және одан әрі жақсарту бойынша күш-жігерді консолидациялауға арналған Жол картасы бекітілді.
Жетекші орган: Маңғыстау облысының әкімдігі.
Нәтиже: өңір экономикасына инвестициялар тарту шаралары әзірленді және өңірдің өсу нүктелері айқындалды.
Масштабталуы: 2029 жылға дейінгі көлемі 250 млрд теңгені құрайтын инвестициялық портфель бекітілді.
Қорытындылар
Пилоттық кезең Қазақстанның мемлекеттік басқару жүйесінде 100 күн ішінде өлшенетін нәтижелерге қол жеткізуге бағытталған Үкіметтік акселераторлар әдістемесінің жоғары тиімділігін көрсетті.
Табыстың негізгі факторлары:
Осы нәтижелерге сүйене отырып, Қазақстан Үкіметі ЖИ және Цифрлық даму министрлігі арқылы Үкіметтік акселераторлар орталығын инновациялар және нәтижеге негізделген басқару ұлттық жүйесінің тұрақты элементі ретінде институционализациялауға кіріседі.