Қазақстанда инновациялық технологияларды, оның ішінде жасанды интеллектіні бақыланатын ортада сынақтан өткізуге мүмкіндік беретін құқықтық тетіктер қарастырылған. Олардың қатарында Алатау қаласындағы эксперименттік құқықтық режимдер, Alem GPT жасанды интеллект агенттері арқылы мемлекеттік қызметтер көрсету жөніндегі пилоттық жоба, автономды көлік құралдарын сынақтан өткізу жобасы және Қазақстан Ұлттық Банкінің реттеушілік құмсалғышы бар.
1. Alatau City эксперименттік құқықтық режимдері
Алатау қаласында инновациялық технологияларды әзірлеуге, сынақтан өткізуге және қолданысқа енгізуге мүмкіндік беретін арнаулы құқықтық режим қолданылады. Оның аясында жасанды интеллект, пилотсыз көлік және робототехника салаларындағы жаңа шешімдерді сынауға жағдай жасалуы мүмкін. Осы мақсатта сынақ жүргізілетін аумақты, мерзімді және тиісті талаптарды айқындауға мүмкіндік беретін эксперименттік құқықтық режимдер тетігі көзделген.
Бұл бағыттағы құқықтық негізді «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының 2026 жылғы 8 мамырдағы № 286-VIII ҚРЗ Конституциялық заңы құрайды. Аталған заңның 54-бабына сәйкес қала әкімшілігі технологиялық және өзге де инновацияларды әзірлеу, сынақтан өткізу және ендіру үшін эксперименттік құқықтық режимдерді белгілеуге құқылы.
54-баптың 2-тармағында жасанды интеллект осындай режимдер қолданылатын бағыттардың бірі ретінде көрсетілген. Сонымен қатар олардың қатарына Заттар интернеті, цифрлық және сенсорлық желілер, пилотсыз көлік құралдары мен роботтандырылған жүйелер кіреді. Эксперименттік құқықтық режимдер әкімшіліктің бастамасымен немесе резиденттердің ұсынысы бойынша енгізілуі мүмкін. Оларды қолдану тәртібі әкімшіліктің нормативтік құқықтық актілерімен айқындалады. Сынақ нәтижелері Қазақстан Республикасының заңнамасын одан әрі жетілдіру кезінде ескерілуі мүмкін.
Сілтеме: Конституциялық заңның 54-бабы және оны қолданысқа енгізу тәртібі.
2. Alem GPT арқылы мемлекеттік қызметтер көрсетуге жасанды интеллектіні қолдану жөніндегі пилоттық жоба
Қазақстанда Alem GPT платформасы арқылы мемлекеттік қызметтер көрсетуге бағытталған пилоттық жоба іске асырылуда. Оның мақсаты – азаматтардың мемлекеттік қызметтерді алу тәсілін жаңаша форматта сынақтан өткізу. Пайдаланушы чат арқылы өзіне қажетті қызметті немесе мәселесін сипаттайды, ал жасанды интеллект агенттері оның өмірлік жағдайын анықтап, мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы тиісті қызметтерге жүгінуіне көмектеседі.
Жоба аясында дербес деректерді қорғау және ақпарат алмасу қауіпсіздігі талаптарын сақтай отырып, мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде жасанды интеллектіні қолдану мүмкіндіктері тексеріледі. Бекітілген алгоритмде пайдаланушының дербес деректеріне қол жеткізу үшін оның келісімін алу, ақпараттың қорғалған арналар арқылы алмасуын қамтамасыз ету, жүйеде орындалған әрекеттерді тіркеу және аудит жүргізу көзделген.
Пилоттық жобаның құқықтық негізі «Мемлекеттік және әлеуметтік жауапкершілігі бар көрсетілетін қызметтер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 22-бабына сәйкес қабылданған Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрінің 2026 жылғы 17 маусымдағы № 326/НҚ бұйрығы.
Аталған бұйрықпен «Alem GPT чат-қосымшасы» платформасы арқылы мемлекеттік қызметтер көрсету жөніндегі пилоттық жобаны іске асыру және тиісті алгоритм бекітілген. Жобаны жүзеге асыруға «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ мен «Астана Хаб» дербес кластерлік қоры қатысады.
Сілтеме: № 326/НҚ бұйрық және Alem GPT арқылы мемлекеттік қызметтер көрсету алгоритмі.
3. Автономды көлік құралдары мен жүргізушісіз таксиді сынақтан өткізу жөніндегі пилоттық жоба
Қазақстанда жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарында автономды көлік құралдары мен жүргізушісіз таксиді сынақтан өткізуге арналған пилоттық жоба қарастырылған. Үш жылға есептелген жоба Астана, Алматы және Қосшы қалаларын қамтиды. Оның аясында жол жағдайын анықтап, көлік қозғалысын басқаруға қабілетті жасанды интеллект шешімдерін қоса алғанда, автоматтандырылған басқару технологияларын сынақтан өткізуге жағдай жасалады.
Бұл технологияларды нақты жол қозғалысы жағдайында сынау белгіленген қауіпсіздік талаптарын сақтай отырып жүргізіледі. Тиісті қағидаларда көлік құралдарын пайдалануға жіберу, сынақтан өткізу, қашықтан сүйемелдеу және жолаушылар тасымалын жүзеге асыру тәртібі айқындалған. Басқаруды жоғары автоматтандыру деңгейіндегі көлік құралдарының белгіленген талаптар орындалған жағдайда салонда жүргізушісіз қозғалуына жол беріледі. Пилоттық жобаға қатысу үшін көлік құралы сынақ полигонында кемінде 100 сағат дайындықтан өтуі тиіс. Сонымен қатар соңғы 100 сағат ішінде жол жүрісі қағидаларын бұзу салдарынан орын алған тиісті жол-көлік оқиғаларының болмауы талап етіледі.
Жобаның құқықтық негізі Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Жасанды интеллект және цифрлық даму министрінің 2026 жылғы 31 шілдедегі № 442/НҚ, Қазақстан Республикасы Көлік министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 29 шілдедегі № 196 және Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2026 жылғы 4 тамыздағы № 550 бірлескен бұйрығы.
Осы бұйрықпен басқаруды шартты және жоғары автоматтандырумен автокөлік құралдарын енгізу жөніндегі пилоттық жобаны іске асыру қағидалары бекітілген. Құжатта аталған көлік құралдарын жүргізушісіз такси ретінде пайдалану мүмкіндігі тікелей көзделген.
Сілтеме: Бірлескен бұйрық және пилоттық жобаны іске
4. Қазақстан Ұлттық Банкінің реттеушілік құмсалғышы
Қазақстан Ұлттық Банкінде цифрлық активтер мен төлем қызметтері саласында ерекше реттеу режимі («реттеушілік құмсалғыш») қолданылады. Бұл тетік инновациялық өнімдер мен технологияларды кеңінен қолданысқа енгізуге дейін бақыланатын ортада сынақтан өткізуге мүмкіндік береді.
Ерекше реттеу режимінің құқықтық негізі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2019 жылғы 11 қарашадағы № 178 қаулысымен қаланған. 2025 жылғы шілдеде реттеушілік құмсалғыштың қолданылу аясы кеңейтіліп, цифрлық активтер саласы қамтылды.
Қазақстан Ұлттық Банкі — ерекше реттеу режимі және оның құқықтық негіздері