Жер – мемлекеттің негізгі ресурсы және қоғам үшін ең сезімтал салалардың бірі. Учаскаларды беру, нысаналы мақсатын өзгерту немесе шекараларын белгілеу туралы шешімдер азаматтар мен бизнес мүдделеріне тікелей әсер етеді, сондықтан бұл салада сыбайлас жемқорлық тәуекелдері сақталып келеді.
Жауапкершілікті қатайту қажет, бірақ ол жеткіліксіз. Құқық бұзушылыққа жол берілуі мүмкін жағдайлардыдың өзін жою тиімдірек. Бұл міндетті цифрландыру шешеді. Ол Қазақстан Республикасының 2022–2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тұжырымдамасының міндеттеріне сай келеді, онда профилактикаға, мемлекеттік басқарудың ашықтығына және азаматтардың лауазымды тұлғалармен жеке байланысын барынша азайтуға басымдық берілген.
Қазақстанда енгізіліп жатқан цифрлық құралдар
Мемлекет жер ресурстарын басқарудың біртұтас цифрлық экожүйесін жүйелі түрде құрып келеді.
Жерлер, шекаралар және құқықтар туралы мәліметтер мемлекеттік ақпараттық жүйелерде шоғырландырылып, бірыңғай цифрлық картада көрсетіледі. Бұл істің нақты жағдайын көруге және қайшылықтар мен қабаттасуларды анықтауға мүмкіндік береді.
Бос учаскалар туралы ашық ақпарат. Берілуіне қолжетімді жерлер туралы мәліметтер ашық қолжетімділікте орналастырылады. Кез келген азамат немесе кәсіпкер мемлекеттік органға жүгінбей-ақ олармен таныса алады.
Сонымен қатар, заңда белгіленген жағдайларда жер учаскаларына құқық беру бәсекелестік негізінде электронды нысанда жүзеге асырылады. Жеңімпазды лауазымды тұлғаның шешімі емес, ашық ережелер анықтайды. Жер саласындағы қызметтер электронды форматқа ауыстырылып, электрондық үкімет порталы арқылы көрсетіледі. Бұл құжаттар мен қағаз жүзіндегі процедуралар санын азайтады.Жерді қашықтықтан зондтау мәліметтері жердің жағдайын және учаскалардың нақты пайдаланылуын айтарлықтай аумақтарда объективті бағалауға мүмкіндік береді.
Цифрландыру сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін қалай азайтады
Цифрландырудың әсерін нақты механизмдер қамтамасыз етеді.
Адам факторын алып тастау. Өтініш беруші өтінішті электронды нысанда береді және орындаушымен жеке кездесусіз нәтиже алады. Байланыс болмаған жерде бейресми келісімдерге жол жоқ.
Ақпараттық жүйе әрбір әрекетті, күнді және орындаушыны тіркейді. Мерзімдер автоматты түрде бақыланады, ал бұзушылықтар айқын болып көрінеді. Өкімділік орнына нормативтік талаптармен берілген алгоритм жұмыс істейді.
Ашықтық және есептілік. Кез келген процедураның цифрлық ізі сақталады және жоғары тұрған және бақылаушы органдар тарапынан тексерілуі мүмкін. Құжаттарды ауыстыру және күндерді артта қалу тәрізді өзгерту мүмкін болмайды. Жер туралы мәліметтер бәріне қолжетімді болғанда, қоғамдық бақылау нақты болады. Мүдделі тұлғалар, бизнес және азаматтық қоғам институттары ақпаратты өздері салыстырып, бұзушылықтарды көре алады.
Спутниктік мәліметтер субъективті бағалаулардан тәуелсіз ақпарат көзі болып табылады. Олар пайдаланылмайтын немесе мақсаты бойынша пайдаланылмайтын жерлерді анықтауға және тексерулерді жеке тұлғалардың өкімі бойынша емес, деректер негізінде жоспарлауға мүмкіндік береді.
Қол жеткізілген нәтижелер
Цифрландыру бойынша жүйелі жұмыс жер ресурстарын басқару тәжірибесін өзгертіп жіберді. Бұрын жеке жүгінуді және қағаз құжаттарды талап еткен процедуралардың көпшілігі электронды түрде қолжетімді. Жерге құқық берудің бәсекелестік процедуралары ашық ережелер бойынша өткізіледі. Бірыңғай цифрлық негіз әртүрлі жүйелердің мәліметтерін салыстыруға және сәйкессіздіктерді анықтауға мүмкіндік береді. Қашықтықтан зондтау мәліметтері бойынша мониторинг бақылаудың қосымша құралына айналды.
Нәтиже тек азаматтар мен бизнес үшін ыңғайлылық қана болған жоқ. Шешім жеке өкімге тәуелді болатын нүктелер саны азайды, демек, сыбайлас жемқорлық көріністеріне жол ашылатын кеңістік те қысқарды.