Мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеу және оқыту
Қызылорда облысында 680 мектепке дейінгі білім беру ұйымы жұмыс істейді (605 балабақша, 75 шағын орталық). Онда 55 956 бала тәрбиеленіп, білім алуда. Мемлекеттік мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының саны - 234 (160 балабақша, 74 шағын орталық). Ондағы балалар саны - 19 547. Облыста 446 жекеменшік мектепке дейінгі ұйым, оның ішінде 445 балабақша, 1 шағын орталық бар, контингенті - 27 373. Мектепке дейінгі білім беру ұйымдарымен 2 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды қамту көрсеткіші-85,6 %, 3 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды қамту көрсеткіші-100 %.
Бүгінгі таңда облыстағы 605 балабақша "мектепке дейінгі білім беруді ұйымдастыруға жолдама беру үдерісі мен кезектілікті қалыптастыру мен қызметін автоматтандыру" жүйесіне 100% қосылған.
Мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының желісі жаңа құрылыстың, сондай-ақ жеке нысандағы мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының ашылуының есебінен ұлғаюда. Соңғы 3 жылда мектепке дейінгі ұйымдар желісі 666 бірліктен 14 бірлікке өсті.
Мектепке дейінгі ұйымдарда 5643 педагог жұмыс істейді, оның ішінде мектепке дейінгі арнайы жоғары білімді – 1350 (23,9 %) және мектепке дейінгі арнайы орта білімді 808 (14,3%) педагог.
Жоғары санатты – 120 (2,1%), бірінші санатты - 397 (7,0%), екінші санатты – 691 (12,2%) және санатсыз-3039 (53,8%) педагог. 1396 педагог аттестаттаудан жаңа жүйе бойынша өтті. Педагог-шебер – 2 (0,03%), педагог-зерттеуші – 60 (1,0%), педагог-сарапшы – 339 (6%), педагог-модератор – 995 (17,6%).
Орта білім
Қызылорда облысында 327 жалпы білім беретін мектеп жұмыс істейді, оның ішінде 294 мемлекеттік күндізгі (қазақ тілінде оқытатындар - 267, аралас оқытатындар-27). 22 жекеменшік, 8 кешкі, 3 арнайы мектеп-интернат жұмыс істейді.
2022-2023 оқу жылында мектеп оқушыларының контингенті барлығы 179 869 құрады, оның ішінде мемлекеттік мектептегі оқушылар саны 172 625 оқушы, жекеменшік мектептердегі оқушылар саны 7244 оқушы.
"Мың бала" Ұлттық зияткерлік олимпиадасының I кезеңіне облыс бойынша 11 255 оқушы қатысып, 903 оқушы II кезеңге өтті. II турда 209 оқушы жеңімпаз атанды. Оның ішінде 28 оқушы (6 сынып) облыстың мамандандырылған лицейлеріне конкурстық іріктеусіз гранттар жеңіп алды.
2021-2022 оқу жылында мектеп бітіруші түлектер саны - 7506.
2022 жылы ҰБТ - ға барлығы 6570 оқушы қатысты. Жалпы орташа балл (шығармашылық емтиханды таңдаған түлектерді есепке алмағанда) 80 құрады.
Облыс бойынша 2022 жылы "Алтын белгі" иегерлерінің саны - 415, үздік аттестат - 804.
Ұйымдардағы ақпараттық-техникалық жабдықтар бойынша: компьютерлік құрылғылар саны - 44 127 (бес оқушыға бір компьютер қатынасында).
Облыс мектептері интерактивті сабақтарды "Bilimland" инновациялық білім беру онлайн ресурсына қосылған "Bilimland" инновациялық білім беру онлайн ресурсының көмегімен пайдаланады. Сондай-ақ, облыс мектептері "Дарын онлайн", "Online mektep" платформаларын кеңінен қолданады.
Облыстың 295 мемлекеттік мектебінің 280-і (95 %) кең жолақты интернет желісіне қосылған.
Дебат клубтарының қызметін дамыту мақсатында "ҰШҚЫР ОЙ" жобасы іске асырылуда. Жоба аясында мұғалімдер мен оқушыларға пікірсайыс қызметі туралы кең түсінік берілді, сонымен қатар облыстың пікірсайыс клубтарының қауымдастығы құрылды. Қоғамдастық жоспарына сәйкес турнирлер, конкурстар, семинарлар, вебинарлар, тренингтер өткізіледі.
287 жалпы білім беретін мектептерде 5 789 оқушыны, 30 колледжде 601 студентті қамтитын дебат клубтары жұмыс істейді.
Облыстың жас дебатерлері ағымдағы жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі өткізген "Ұшқыр ой алаңы" дебат турнирінде жақсы нәтижелермен ерекшеленді.
Білім беру ұйымдарында дебат клубтарының қызметі жолға қойылып, даму перспективалары анықталды.
Білім алушылардың білім сапасының алшақтығын қысқарту мақсатында:
Қызылорда облысындағы халықаралық зерттеулердің нәтижелері бойынша бірінші кезектегі міндет оқу сауаттылығын арттыру болып табылады.
Оқу сауаттылығын арттыру және "оқитын мектеп" жобасын қолдау мақсатында облыс әкімдігі арнайы іс-шаралар жоспарын бекітті. Іс-шаралар жоспарында облыстық мәдениет басқармасымен бірлескен жобалар қарастырылған. Облыстың білім беру ұйымдарының 186 кітапханасы оқушыларға ыңғайлы болу үшін "Коворкинг"орталықтарына бейімделген. "Үздік кітапхана - коворкинг-орталық "облыстық байқауы өткізілді.
Қызылорда облысы әкімдігінің 2021-2025 жылдарға арналған "Оқитын ұлт-оқитын мектеп" жобасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары бекітілді. Аталған жоспар Қызылорда облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасымен бірлескен іс-шараларды, оған ведомстволық бағынысты кітапханалармен және білім беру ұйымдарының кітапханаларымен бірлескен іс-шараларды өткізуді көздейді. Іс-шаралар жоспары аясында облыстық ішкі саясат басқармасы тақырыптық билбордтар орнатуды, "оқитын мектеп" жобасы бойынша жергілікті телеарналар мен әлеуметтік желілер арқылы материалдар жариялауды көздейді.
Инклюзивті білім беру
Қызылорда облысында 21 арнаулы ұйымда 5912 ерекше білім беруді қажет ететін балаға қызмет көрсетіледі. (Психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация – 5, арнайы мектепке дейінгі ұйым – 1, психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті – 9, оңалту орталығы – 3, облыстық арнайы мектеп-интернат – 3).
Облыста ПМПК желісі жақсы дамыған. 60 мың балаға 5 ПМПК бар. Барлық 5 ПМПК облыс тұрғындарының қажеттіліктерін өтейді. ПMПK желілерінің дамуындағы өзгерістерді ескере отырып (50 мың т.б. 1) 1 ПМПК 2023 жылы ашылады деп жоспарлануда.
Өңірде ЕБҚ (Ерекше білім алу қажеттілігі) бар балалармен дер кезінде түзету жұмыстарын жүргізу, дамыту және оқыту үшін түзету кабинеттері (9 кабинет) және 3 оңалту орталығы жұмыс істейді. Олар арнайы мұғалімдермен қамтамасыз етілген.
Қызылорда қаласында аутизм спектрі бұзылған балаларға арналған орталық ашу жұмыстары жүргізілуде.
Облыста 322 білім беру мекемесінде 1947 бала инклюзивті біліммен қамтылған.
Облыста инклюзивті білім беруге жағдай жасаған мемлекеттік мектепке дейінгі ұйымдардың үлесі 100 пайызды құрайды.
Облыс бойынша мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында барлығы 659 ЕБҚ бар бала бар.
Облыс мектептерінің 80 пайызында инклюзивті білім беруге жағдай жасалған.
Облыста ерекше қажеттіліктері бар балаларды әлеуметтік бейімдеу мақсатында 2020-2022 жылдарға арналған инклюзивті білім беруді дамытудың Жол картасы қабылданды.
Жол картасы аясында мектептерде 8 инклюзивтік ресурстық орталық, 235 мектепте инклюзивтік кабинет ашылды, 10 000 аса мұғалім арнайы курстан өтті.
Кадрлық қамтамасыз ету
Мектептердегі педагогтер саны – 23 457, оның ішінде жоғары білімді – 22 434 (94,6%), техникалық және кәсіптік білім – 1 023 (5,4%).
Жаңа форматтағы біліктілік санатын алған педагогтер саны – 16 504 немесе (64%), педагог-шеберлер – 27, педагог-зерттеушілер – 4 235, педагог-сарапшылар – 7 072, педагог-модераторлар – 5 170.
Анықтама үшін: жоғары санат-289, I санат – 834, II санат – 709, санатсыз-5502.
2022 жылы мұғалімдердің жалақысын көтеруге республикалық бюджеттен 53,2 млрд теңге бөлінді. Спорт секцияларын өткізгені үшін дене шынықтыру мұғалімдеріне қосымша үстемеақы төленуде (2 406 мұғалім). Бұл мақсатқа 557 млн.теңге бөлінді.
Қызылорда облысында 269 педагогқа коммуналдық шығындар мен жылуға ақшалай қаражат бөлінді.
Шағын мектептер
Облыс бойынша шағын жинақты мектептер саны – 19 (Арал ауданы – 6, Қазалы ауданы – 1, Шиелі ауданы-4), жалпы контингенті 1 244 оқушы.
11 ШЖМ жалпы орта білім беретін мектептердің – 4, негізгі – 2, бастауыш – 5.
17 ШЖМ-де 340 педагог жұмыс істейді. Оның ішінде, жоғары білімді – 314 (92,3%), арнайы білімді-26 (7,6%), білімсіз-0.
Жоғары санатты – 32 (9,4%), бірінші санатты – 136 (40%), екінші санатты – 135 (39,7%), санатсыз – 37 (10,8%) педагог.
Орта білім берудегі мәселелер:
Қызылорда қаласында үш ауысымда оқыту қаупі бар 6 мектеп (Абай атындағы мектеп, №3, №101, №261, №264, №280). Жыл соңына 600 орындық бір мектепті тапсыру жоспарланған, бұл екі мектепке (№261, №280) жүктемені азайтуға мүмкіндік береді. Екі мектептің қосымша құрылысы басталды (Абай атындағы мектеп, №101). Екі мектепке (№3, №264) жапсарлас құрылыстардың жобалық-сметалық құжаттамасы әзірленуде.
Мектептерді жаңғыртудан өткізу
2025 жылға дейін облыста ауылдық жерлерде және шағын қалаларда орналасқан 236 мектепке жаңғырту жүргізу жоспарлануда .
2021 жылы жаңғырту бойынша 2,1 млрд.теңге сомасына 47 мектеп өтті. Ағымдағы жылы 48 мектеп жаңғыртылуда.
Мектептерді ағымдағы жөндеу, кітапхананы жаңғырту, мектеп керек-жарақтарын сатып алу ағымдағы жылға жоспарланған қаражатты үнемдеу есебінен шешілетін болады. Ағымдағы жылдың бекітілген бюджетінен облыстық бюджеттен 50 пән кабинеттерін сатып алуға қаражат бөлінді.
Жаңғырту аясында білім беру ұйымдарында қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін 36 млн теңге көлемінде қаражат жоспарланған.
Қосымша білім
Қызылорда облысында 61 қосымша білім беру ұйымы бар. 9 оқушылар үйі, 13 өнер мектебі, 22 спорт мектебі, 7 лагерь, 5 мектеп жанындағы орталық,
5 жеке қосымша білім беру ұйымы. Онда 53 959 бала қамтылған.
Сондай-ақ, 294 мектеп жанындағы 4 112 спорттық секция мен үйірмелерде 145 094 бала келесі бағыттар бойынша жалпы қосымша біліммен қамтылған: көркемдік-эстетикалық, қолданбалы қолөнер, техникалық, экологиялық, туризм және өлкетану, қоғамдық-гуманитарлық, жаратылыстану-математика, тіл, спорт.
Мектептерде баскетбол, волейбол, футбол, гандбол, шахмат, шағын футбол, жеңіл атлетика, тоғызқұмалақ, үстел теннисі, ұлттық спорт түрлерінен 2 170 спорт секциялары жұмыс жасайды, онда 90 848 оқушы (51,4 %) қамтылған.
Балалардың құқықтарын қорғау
Облыста отбасы үлгісіндегі 1 балалар ауылы жұмыс істейді, 58 бала (2021 жылы – 46 бала) облыс бойынша жетім балалар, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар санатынан тұрғын үйге мұқтаждар саны - 2148 құрайды.
"Тұрғын үй қоры туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 74-бабына сәйкес мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй (жаңадан пайдалануға берілген немесе тұрғындар босататын) немесе жергілікті тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үй бөлінген кезде жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға тұрғын үйлердің жалпы санының кемінде жиырма пайызы; жергілікті атқарушы орган жеке тұрғын үй қорынан жалға алған үй-жайлар немесе тұрғын үй-жайлар.
Осыған байланысты жергілікті атқарушы органдардың тұрғын үй қорынан 2021 жылы - 66, ал 2022 жылдың аяғына дейін қамтамасыз етілетін болады.
Тізімге сәйкес тұрғын үй кезегінде тұрғандарды түгендеу және салыстыру тұрақты жүргізіледі.
ҚР Үкіметінің 2020 жылғы 30 наурыздағы №156 "Қызылорда облысында балалардың құқықтарын қорғауды күшейту, тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл және жасөспірімдер арасында суицидтердің санын арттыру жөніндегі Жол картасын іске асыру жөніндегі 2020-2023 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары" қаулысының негізінде облыс әкімінің орынбасары бекітілді, білім беру мекемелерінде жүргізілуде.
ҚР Бас прокуратурасы құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті Қызылорда облысы бойынша басқармасының мәліметіне сәйкес 2022 жылдың 11 ай қорытындысы бойынша 10 суицидтік жағдай тіркелді, оның 6 аяқталған болса, 4 ұмтылыс (2021 жылы – 13, аяқталған -6, ұмтылыс -7).
Суицидалды мінез-құлықты оқушыларды анықтау мақсатында а.ж. қазан-қараша айлары білім беру ұйымдарының 5-7 және 8-11 сынып оқушылары арасында психологтармен кешенді тест жүргізілді.
Кешенді тестке 110387 қатысқан оқушылардың психологиялық қолдау тобына 3857 анықталған. Сұхбаттан кейін «тәуекел топқа» 530 жасөспірім алынды.
Техникалық және кәсіптік білім беру
Желі - 30 колледж (мемлекеттік -17 бірлік, жеке-13 бірлік).
Контингент - 20672 адам (мемлекеттік -12974, жеке - 7698)
Қабылдау - 6191 адам (мемлекеттік-4708, жеке-1383)
Мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша білім алушылар контингенті - 11 857.
«Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған "Еңбек" мемлекеттік бағдарламасы» аясында 726 студент білім алуда.
Барлығы 2168 педагог, оның ішінде 418 өндіріс шебері, 1750 оқытушы, 30 басшы, оның ішінде жоғары білімді - 1907 (88,0%), ТжКБ бар – 261 (12,0%).
Дуалды жүйе бойынша 24 колледжде 2404 студент білім алуда.
17 мемлекеттік колледжде 14 жатақхана жұмыс істейді. Жобалық қуаттылығы 1625 орынды құрайды. 2019-2021 жылдары 1805 орынды 5 жатақхана пайдалануға берілді.
2023-2024 жылдары 425 орынды 4 жатақхананы (Арал индустриалды-техникалық колледжі – 75 орын Қазалы гуманитарлық-техникалық колледжі – 50 орын, Қазалы аграрлық-техникалық колледжі – 100 орын, Қызылорда жоғары көпсалалы колледжі – 200 орын) пайдалануға беру жоспарланып отыр.
Жоғарыда аталған жобаларды жүзеге асыру нәтижесінде техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары жанындағы жатақханаға қажеттілік толық қамтамасыз етілетін болады.
Жұмысқа орналасу үлесі 82,1% немесе 2021 жылы 5182 бітірушінің 4250 жұмысқа орналасты. Ал, мемлекеттік тапсырыспен бітіруші 3477 түлектің 2746 жұмысқа орналасып көрсеткіш 78,1% - ды құрайды.
"Жас маман" жобасына ауыл шаруашылығы, техникалық, құрылыс, сервис және т.б. бағыттар бойынша 9 колледж қатысты. Республикалық бюджеттен бөлінген 2,7 млрд. тг қаржыға оқу орындарының материалдық-техникалық базалары заманауи құралдар мен техникалармен қамтамасыз етілді. Жоба аясында 7 құзыреттілік орталығы ашылды. Қазіргі таңда, 17 мамандық бойынша 850 студент білім алуда.