5 қыркүйек – Қазақстан халқының тілдері күні ретінде атап өтілетін айтулы дата. Бұл күннің ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының туған күнімен сабақтасуы – тарихи тұрғыдан терең мәнге ие. 2017 жылғы Үкімет қаулысымен Қазақстан халқының тілдері күні 5 қыркүйекке белгіленіп, бұл дата Ахмет Байтұрсынұлының туған күнімен байланыстырылды.
Ахмет Байтұрсынұлы 1872 жылғы 5 қыркүйекте Торғай өңірінде дүниеге келген. Ол ұстаз, ғалым, ақын, аудармашы, публицист, қоғам және мемлекет қайраткері ретінде қазақ тарихында өшпес із қалдырды. Оның өмір жолы туған халқының сауатын ашуға, ұлттық санасын оятуға және елдің мәдени-рухани дамуына қызмет етумен тығыз байланысты болды.
Жас кезінен білім мен ағартудың қоғамдағы рөлін терең түсінген Ахмет Байтұрсынұлы ұстаздық қызмет атқарып, қазақ балаларына ана тілінде білім берудің маңыздылығын насихаттады. Ол үшін оқу-ағарту – жеке адамның білім алуы ғана емес, тұтас ұлттың болашағын қалыптастыратын күш еді.
Ахмет Байтұрсынұлының қазақ жазуы мен әліпбиін дамытудағы еңбегі айрықша. 1910–1912 жылдары ол араб жазуының қазақ тілінің дыбыстық ерекшеліктеріне сәйкес келмейтін тұстарын жетілдіріп, қазақ тіліне бейімделген ұлттық жазу жүйесін қалыптастырды. Бұл әліпби кейін «төте жазу» деп аталды.
Ғалым қазақ тілінің өзіндік табиғатын ғылыми тұрғыдан зерделеп, дыбыстық жүйесі, грамматикалық құрылымы мен емле мәселелерін жүйелеуге жол ашты. Оның еңбектері қазақ тіл білімінің ғылыми негіздерінің қалыптасуына зор ықпал етті.
Байтұрсынұлының жаңашылдығы – жазуды жай ғана өзгерту емес, оны халықтың тілдік табиғатына барынша жақындатуында болды. Осы арқылы ол ұлттық жазу мәдениетінің дамуына қуатты серпін берді.
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ тілін зерттеуді ғылыми жүйеге түсірген алғашқы ғалымдардың бірі ғана емес, қазақ тіл білімінің негізін қалаушы тұлға ретінде танылады. Ол қазақ тілінің грамматикалық құрылымын талдап, тілдік ұғымдарды қазақша атаулармен жүйеледі.
Ғалымның тіл саласындағы еңбектері қазақ мектептерінде білім берудің мазмұнын қалыптастыруға да үлкен ықпал етті. Оның оқулықтары мен әдістемелік еңбектері бірнеше буынның сауатын ашуға қызмет етті.
Оның ғылыми мұрасының құндылығы – қазақ тілін өз ішкі заңдылықтары негізінде танып-білуге мүмкіндік бергенінде. Бүгінгі таңда қолданыста жүрген көптеген тілдік ұғымдардың қалыптасуында Ахмет Байтұрсынұлының еңбегі жатыр.
Ахмет Байтұрсынұлы үшін ағартушылық – ұлтты алға бастайтын негізгі жолдардың бірі болды. Ол халықтың білімді болуы елдің болашағын айқындайтынын жақсы түсінді.
Бүгінгі Қазақстанда Ахмет Байтұрсынұлының есімі ерекше құрметпен аталады. Оның еңбектері қазақ тілін зерттеу мен оқытуда, ұлттық тарих пен әдебиетті зерделеуде маңызды дереккөз болып қала береді.
Ұлт ұстазының мұрасы – өткеннің ғана еншісі емес. Ол қазіргі ұрпақ үшін де үлкен жауапкершілік жүктейді. Ана тілін құрметтеу, мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру, білімге ұмтылу, ұлттық құндылықтарды сақтау – Ахмет Байтұрсынұлы ұстанымдарының бүгінгі жалғасы.
Ахмет Байтұрсынұлының өмірі бізге бір маңызды шындықты ұғындырады: ұлттың болашағы оның тіліне, біліміне және рухани санасына тікелей байланысты.
Сондықтан 5 қыркүйек – жай ғана күнтізбедегі атаулы дата емес. Бұл – ана тілімізге құрмет көрсету, ұлт ұстазының ұлы мұрасын дәріптеу және оның аманатын қазіргі ұрпаққа жеткізуге ой салатын маңызды күн.
Ахмет Байтұрсынұлының есімі мен еңбегі қазақ халқының рухани тарихында мәңгі сақталады. Оның мұрасы – ұлттың өткенін бүгінмен, бүгінін болашақпен жалғайтын алтын көпір.
Ұлт ұстазының тіл, білім және ғылым жолындағы еңбегін дәріптеу – оның рухани аманатына адал болудың бір көрінісі. Ал ана тілін құрметтеу – әр азаматтың ел алдындағы перзенттік парызы.