Конституциялық Сот кәсіпкерлік қызмет пен ұйымдасқан қылмысты ажырату қажеттілігіне назар аударды

Телеграмм КС - https://t.me/consot_kz  

 

Конституциялық Сот азаматтың өтініші бойынша:

• Қылмыстық кодекстің (бұдан әрі – ҚК) 245-бабының үшінші бөлігіне қатысты «қылмыстық топпен» деген сөздер бөлігінде;
• ҚК-нің 262-бабының;
• Жоғарғы Соттың 2001 жылғы 21 маусымдағы №2 «Соттардың бандитизм және қылмыстық құқық бұзушылықтарға қатыса отырып, басқа қылмыстық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін жауапкершілік туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының 11 және 13-тармақтарының (бұдан әрі – ЖС НҚ) Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкестігіне тексерді.

Өтініштің мән-жайы

Конституциялық Сотқа жоғарыда аталған нормалар негізінде қылмыстар жасағаны үшін кінәлі деп танылған азамат өтінішпен жүгінді. Оның пікірінше, бұл нормалар нақты айқындалмаған, олардың мазмұны кеңейте және екіұшты түсіндіруге мүмкіндік береді, соның салдарынан кәсіпкерлік қызмет ұйымдасқан қылмыстық топтың құрамында жасалған әрекеттермен теңестірілуіне әкеп соғады. Бұл ретте ұйымдасқан қылмыстық топқа тән қылмыстық ниет, уәж бен мақсаттың болмауы ескерілмей қалады.  

Конституциялық Соттың ұстанымы

Өтінішті қарау қорытындылары бойынша Конституциялық Сот:

• ҚК-нің 262-бабының,
• ҚК-нің 245-бабының үшінші бөлігіндегі «қылмыстық топпен» деген сөздер бөлігінде,
• ЖС НҚ-ның 11 және 13-тармақтарының Конституцияға қайшы келмейтінін анықтады.

Конституциялық Сот ҚК-нің 262-бабы ұйымдасқан қылмыстық күреске бағытталғанын және оны тек ҚК-де белгіленген қылмыстық құқықбұзушылықтың объективтік және субъективтік жақтарының жиынтығы болған жағдайда ғана қолдануға жол берілетінін атап өтті. Мұндай көзқарас Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген құқықтық анықтық және құқықтың үстемдігі қағидаттарына, сондай-ақ халықаралық міндеттемелерге сәйкес келеді.

ҚК-нің 245-бабының үшінші бөлігіне қатысты Конституциялық Сот бұл норманың салық төлеуден қасақана жалтарудың, әсіресе, мұндай әрекеттер алдын ала сөз байласу және қатысушылық түрінде жүзеге асырылған жағдайларда жолын кесуге бағытталғанын атап өтті.

Конституциялық Соттың ЖС НҚ-ның 11 және 13-тармақтарында қамтылған түсіндірмелер Жоғарғы Соттың құзыреті шегінде берілген және Конституцияға қайшы келмейді деп санайды.

Сонымен қатар, өз шешімінде Конституциялық Сот шаруашылық жүргізуші субъектілерді қылмыстық топ деп тану кезінде формалды көзқарасқа жол берілу ықтималдығына назар аударды. ҚК-нің 262-бабында көзделген белгілер мен ЖС НҚ-ның 11 және 13-тармақтарындағы түсіндіруінде кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырып жүрген, қылмыстық ниеті жоқ коммерциялық ұйымдардың басшылары мен қызметкерлеріне қатысты негізсіз қылмыстық қудалау қаупін тудыруы мүмкін деп атады.

Конституциялық Соттың қорытынды шешімі

Конституциялық Сот: 

1. Қылмыстық заңнама мен Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысында дауланған нормаларды Конституцияға сәйкес деп таныды;
2. Үкіметке қылмыстық заңнаманы одан әрі жетілдіру мәселесін қарауды ұсынды;
3. Жоғарғы Сотқа заңды кәсіпкерлік қызмет пен қылмыстық қатысушылық нысандарын ажыратудың нақты өлшемшарттарын айқындау мақсатында құқық қолдану практикасын жинақтауды ұсынды.

 

Конституциялық Сот құқықтық айқындықты қамтамасыз ету, кәсіпкерлердің заңды мүдделерін қорғау және конституциялық кепілдіктердің сақталуын қамтамасыз ету мақсатында заңнамалық нормалар мен сот органдарының түсіндірмелерін нақтылау қажеттілігін атап өтті.

КС нормативтік қаулысының толық мәтінімен сілтеме бойынша танысуға болады https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/documents/details/861403?lang=kk