Алиментарлы аурулар және олардың алдын-алу. Азық-түлікпен байыту
Қазақстанда темір тапшылығы анемиясының өткір мәселесі. Денедегі темірдің жетіспеушілігі және ұзақ уақытқа жетіспеушілігі ең қауіпті ауруға - темір тапшылығы анемиясына (анемия) алып келеді. Бұл ауру бала туу жасындағы әйелдер мен балалар үшін өте қауіпті.
Қазақ тамақтану академиясының мәліметтері бойынша республикада ұрпақты болу жасындағы әйелдер арасында темір тапшылығы анемиясының таралуы 36% құрайды. Осы аурумен ауыратын жүкті әйелдердің үлесі шамамен 60% құрайды, ал батыс өңірлерде 90% жетеді. Бес жасқа дейінгі балалар арасында темір тапшылығы анемиясының таралуы да 36% құрайды. Осылайша, Қазақстанда халықтың осал топтарындағы анемия әлі де жоғары дәрежелі проблемалар санатына жатады.
Адам ағзасы үнемі темірді пайдаланады. Темірдің жалғыз көзі - тамақ. Анемия - дұрыс тамақтанбау көрсеткіші. Адамның рационында темірге бай тағамдар болуы керек, мысалы: бауыр, тіл, ет, балық, алма, құрма, алмұрт, шпинат, қымыздық.
Тағамдарды өңдеудің заманауи технологиялары олардағы дәрумендерді сақтамайды. Тазартылған (тазартылған) өнімдердің минералды заттарға, дәрумендерге және диеталық талшықтарға қатынасы адамдардың рационында үнемі өсіп отырады. Көпшілік тұтынатын жаппай тағамдарды, оның ішінде ұнды байыту (байыту) - бұл адам ағзасындағы темір, фолий қышқылы және дәрумендердің жетіспеушілігін толтыру проблемасын шешуге арналған қоғамдық тәсіл.
Темірдің жетіспеушілігін алдын-алу мен болдырмаудың қарапайым және қол жетімді әдісі - витаминдер мен минералдармен байытылған бидай ұнынан жасалған наубайхана, макарон, кондитерлік өнімдерді пайдалану.
«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі отандық ұн өндірушілерге арналған Қазақстан Республикасының аумағында сатылатын премиум және бірінші сұрыпты бидай ұнын міндетті фортификациялау нормасын белгілейді.
Қазақстандағы ұнды байыту үшін дәрумендер мен минералдардың қоспасы (витамин-минералды премикс) пайдаланылады, оны Қазақ тамақтану академиясы арнайы әзірлеген және сынақтан өткізіп, халықтың қажеттіліктерін, климаттық, географиялық және басқа факторларды ескере отырып пайдаланады.
Ұн фабрикаларында премиум және бірінші сұрыпты ұн өндірудің соңғы сатысында бір тонна ұнға 120-150 граммнан тұратын премикс қосылады.
Бидай ұнын Қазақстан Республикасының аумағында өндіру және айналымы кезінде оны байыту жөніндегі заңның сақталуын бақылауды Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің тауарлар мен қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау жөніндегі мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
Премиум және бірінші сұрыпты бидай ұнын міндетті түрде байыту популяцияда темір тапшылығы анемиясының таралуын төмендетеді.