Атмосфералық ауа санитариялық дәрігерлердің бақылауында
Қоршаған ортаның жай-күйі әр адамның денсаулығына әсер ететіні ешкімге құпия емес. Оның зиянының пайыздық арақатынасы барлық әсер етуші факторлар жиынтығының орта есеппен 25-30% - ын құрайды.
ҚР ДСМ санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің Солтүстік қазақстан облысы бойынша Ұлттық сараптама орталығының филиалы тұрғын үйлер аумағындағы атмосфералық ауаға тұрақты мониторинг жүргізеді. Яғни, шығарындылардағы 12 химиялық ингредиенттерді, оның ішінде 1-2 қауіптілік сыныбындағы 4 ингредиентті анықтау үшін ауа сынамалары алынады.
Солтүстік Қазақстан облысының аумағында ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ, сондықтан атмосфералық ауа салыстырмалы түрде таза. Ластанудың жалғыз көзі ЖЭО - 2 және автомобиль көлігі болып табылады.
2021 жылы атмосфералық ауаның 3 433 сынамасы зерттелді, оның ішінде – 7 шекті рұқсат етілген концентрациядан асқан. Асып кету қауіптілігі II - IV кластағы 3 ингредиент (азот диоксиді, күйе, көміртегі оксиді) бойынша тіркелген. Ластаушы заттардың ШЖК барлық асулары облыс орталығында тіркелген.
2022 жылдың 4 айында 945 сынама зерттелді, шекті рұқсат етілген концентрациядан асқан 8 сынама тіркелді. Асып кету қауіптілігі II - IV кластағы 2 ингредиент (күйе, көміртегі оксиді) бойынша тіркелген. Асып кету Петропавл қаласы мен Аққайың ауданының Смирново ауылы аумағында тіркелген.
Ауаның ластануы қазіргі заманның маңызды мәселелерінің бірі болып табылады. Тыныс алу жүйесінің барлық ауруларының 20%-ы және қан айналымы жүйесінің 10% - ы атмосфераның ластануымен байланысты.
Қалалар атмосферасының ластануының негізгі проблемасы автомобиль көлігімен ластаушы заттар шығарындыларының тұрақты өсуі болып табылады. Қалаларда оны қорғау жөніндегі шаралардың даму қарқыны автокөлік пен өнеркәсіптің даму қарқынынан артта қалып отыр. Ауаның тән ластаушысы, басқалардың арасында бірінші орынға ие (ластанудың жалпы көлемінің шамамен 30%) – көміртектің толық емес тотығу өнімі-көміртегі оксиді немесе көміртегі тотығы.
Адам ағзасына тікелей зиянды әсерді әр түрлі тау жыныстарының, топырақтың, күлдің бөлшектерімен шаңмен қаныққан ауаның әсерін қамтуын жатқызуға болады. Жер атмосферасына жыл сайын түсетін шаңның жалпы мөлшері 2 млрд.тоннаға бағаланады, бұл ретте антропогендік аэрозольдер 10-20% – ды құрайды. Шаңды ауаны ұзақ уақыт деммен жұту кезінде адамдар мен үй жануарлары шаңды пневмония деп аталатын ауру пайда болуы мүмкін.
Жанама зиянды әсерге қалалардағы ауаның шаңдануы жатады. Ірі қалалардың үстіндегі атмосфераның шаңының жоғарылауымен тікелей күн радиациясы төмендейді. Ультракүлгін сәулелердің түсуі айтарлықтай төмендейді. Бұл қалалық ауада ауру туғызатын бактериялардың көбеюіне әкеледі. Шаңды ауада су конденсациясының ядроларының саны күрт артады. Нәтижесінде, ірі қалаларда тұман және бұлтты күндердің саны олардан тыс жерлерге қарағанда бірнеше есе көп.
Бұл газдың шекті рұқсат етілген концентрациядан асатын концентрациясы қан тамырларының қабырғаларында липидтердің тұндырылуына ықпал етеді, олардың өткізгіштігін нашарлатады және адам ағзасындағы физиологиялық өзгерістерге әкеледі. Бұл көміртегі тотығы гемоглобинмен оңай қосылатын өте агрессивті газ екендігімен түсіндіріледі. Біріктірілген кезде карбоксигемоглобин пайда болады, оның қандағы жоғарылауы: көру өткірлігінің нашарлауы және уақыт аралықтарының ұзақтығын бағалау мүмкіндігі; мидың кейбір психомоторлық функцияларының бұзылуы; жүрек пен өкпе қызметінің өзгеруі; бас ауруы, ұйқышылдық, құрысулар, тыныс алудың бұзылуы және кейбір жағдайларда өлім жағдайларына әкелуі мүмкін.