Құрылыс материалдарының радиациялық қауіпсіздігі
Біздің денсаулығымыз көбінесе үй-жайлардағы ішкі микроклиматтың қаншалықты қауіпсіз екеніне байланысты. Атап айтқанда, ғимаратты салу және жөндеу кезінде радиоактивті құрылыс материалдарын пайдалану.
Табиғатта табиғи радиация әрқашан болған. Оның көздерінің бірі – жер қыртысының сәулеленуі. Оның қалыңдығында тау жыныстары жатыр, олардан көптеген құрылыс материалдары шығарылады. Ең зиянды құрылыс материалдарына келесі жатады: гранит, кварц диориті, графит, туф және пемза.
Олардың барлығы жеткілікті мөлшерде радон шығарады, сондықтан интерьерді безендіру үшін аталған материалдарды пайдаланбаған дұрыс. Көбінесе кірпіш, бетон және ағаш салыстырмалы түрде қауіпсіз деп саналады.
Карбонатты тау жыныстарындағы радионуклидтердің меншікті белсенділігі салыстырмалы түрде төмені – мәрмәр мен әктас. Табиғи радиоактивтіліктің орташа деңгейі құм мен қиыршық тастармен ерекшеленеді. Шыны талшықтың, фосфогипстің сәулелену деңгейі әдетте қолайлы шектерде болады.
Радиоактивті құрылыс материалдарының қауіптілігі олардан шығатын сәуле үй-жайдың экологиясын едәуір нашарлатуы мүмкін. Нәтижесінде адамдарды бас ауруы, аллергия, өзін нашар сезіну алаңдатады.
Сонымен қатар, өкпеге енген радон альфа бөлшектерінің шығарылуымен ыдырайды. Бұл тіндердің микро күюіне және олардың қатерлі дегенерациясына әкелуі мүмкін.
Құрылыс материалдарының табиғи радиоактивтілігінің деңгейі радиациялық қауіпсіздік жөніндегі гигиеналық нормативпен шектеледі (27.02.2015 ж. №155 СҚ). Бұл нормативтік құжат табиғи радионуклидтердің тиімді меншікті белсенділігінің әртүрлі мөлшері бар құрылыс материалдарының үш класын белгілейді. Осылайша, тұрғын және қоғамдық ғимараттарды салу және жөндеу үшін табиғи радионуклидтердің меншікті белсенділігі 370 Бк/кг аспайтын материалдарды пайдалануға рұқсат етіледі.
Құрылыс материалдарынан алынатын доза адам алатын радиацияның жалпы дозасының 60%-ына жетуі мүмкін.
Құрылыс материалдарының құрамында уран 238, торий 232, калий 40 және басқа радионуклидтер болуы мүмкін. Олардың кейбіреулерінің ыдырауының соңғы өнімі – радон 222. Радионуклидтердің жоғары мөлшері калий және дала шпаттарына, саз минералдарына және т.б. тән.
Қышқыл және сілтілі құрамды магмалық жыныстар (гранит, кварц диориті және т.б.), шөгінді саздар, әсіресе теңіз терең сулары қатты сәулеленеді. Аз дәрежеде – негізгі және ультра негізгі жыныстар (перидотит, габбро және т.б.). Мысалы, олар гранит пен одан қиыршық тас шығарады және табиғи тастың басқа түрлерін шығаруы мүмкін.
Гранит әсіресе қатты сәулеленеді. Граниттің сәулелену деңгейі орташа 0,25-0,30 мкЗв/сағ құрайды.
Яғни граниттен сәулелену өте жоғары, бірақ маңызды емес. Бір қызығы, қыздырылған кезде граниттің радиоактивтілігі граниттен радон бөлінуінің күшеюіне байланысты артады. Каминдерді гранитпен қаптайтын адамдар мұны есте ұстауы керек. Ал сол себепті немен қаптаған дұрыс? Осы тұрғыдан алғанда, мәрмәр қауіпсіз. Жасанды тасты пайдалану өте қолайлы. Ал гранитпен үйді сыртынан қаптаған дұрыс. Гранит қиыршық тас бетон қоспасын толтырғыш ретінде кеңінен қолданылады. Сондықтан бетонның радиоактивті болуы да таңқаларлық емес. Жалпы радиациялық фонға силикат және қарапайым кірпіш айтарлықтай үлес қосады. Гранит сияқты беткі материалдар күшті, бірақ олардан зияны аз, өйткені олар кірпішке қарағанда аз қолданылады.
Осылайша, қауіпті құрылыс материалдарының белгілі бір түрлерімен байланысу қаупін азайту үшін бірнеше ережелерді сақтау керек:
- Құрылыс материалдарын сатып алу кезінде сатушыдан өнімнің сапа сертификаттарын талап етіңіз.
- Құрылыс материалдарын тек мақсаты бойынша және бұйымға арналған техникалық құжаттамада белгіленген жағдайларда пайдаланыңыз.
- Жаңадан салынған тұрғын үй-жайды пайдалануға беру кезінде немесе онда күрделі жөндеу жүргізу кезінде аккредиттелген зертханада радиологиялық зерттеулер жүргізуге тапсырыс берген жөн.
Осы ережелерді сақтай отырып, сіз өзіңіздің және жақындарыңыздың денсаулығын сақтайсыз.