Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті мен бассейндік су инспекцияларының 2025 жылғы атқарған жұмыстары туралы анықтама
Су ресурстарын тиімді басқаруды қамтамасыз ету және су саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру мақсатында 2024 жылғы шілдеде Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі құрылымында Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті (бұдан әрі – Комитет) құрылды.
Комитеттің негізгі міндеті – су ресурстарын басқару саласындағы мемлекеттік саясатты үйлестіру және іске асыру, сондай-ақ стратегиялық, реттеушілік, бақылау-қадағалау функцияларын жүзеге асыру.
Комитет құрылымында 8 бассейндік су инспекциясы жұмыс істейді, олар су ресурстарын пайдалану мен қорғау саласындағы мемлекеттік бақылауды жүзеге асырады.
9 сәуірде Мемлекет басшысы қол қойған жаңа Су кодексін іске асыру шеңберінде Комитеттің өкілеттіктері кеңейтілді. Атап айтқанда, жедел әрекет ету, су шаруашылығы қауіпсіздігін қамтамасыз ету және гидротехникалық құрылыстарды бақылау функциялары күшейтілді.
Су кодексін іске асыру мақсатында 22 нормативтік-құқықтық акт әзірленді.
Бассейндік су инспекцияларының материалдық-техникалық базасы нығайтылды:
- жоғары өтімді қызметтік автокөліктер сатып алынды;
- GIZ халықаралық ұйымымен ынтымақтастық аясында компьютерлік техника жеткізілді;
- қосымша техникалық жарақтандыру жұмыстары жүргізілуде;
- бірқатар әкімшілік ғимараттарда жөндеу жұмыстары жүргізілді.
2025 жылғы тасқын кезеңі алдын ала қабылданған шаралардың нәтижесінде тұрақты өтті.
Алдын алу мақсатында:
- өзен арналарына батиметриялық түсірілім жүргізілді;
- деректер «Тасқын» ақпараттық жүйесіне енгізілді;
- су қоймаларының бос сыйымдылығы арттырылды;
- гидрологиялық тәуекелдерге мониторинг күшейтілді.
Жалпы алғанда, қабылданған шаралар тасқын кезеңінің қауіпсіз өтуін қамтамасыз етті.
Ауыл шаруашылығы – су ресурстарын ең көп тұтынатын сала (шамамен 60%).
2025 жылғы вегетациялық кезеңнің ерекшеліктері:
- суару маусымы әдеттегіден ерте басталды;
- жоғары температураға байланысты суға сұраныс артты.
Нәтижесінде:
- 1,2 млн гектардан астам егістік алқап суарылды;
- негізгі су тұтыну үлесі 5 оңтүстік өңірге тиесілі: Алматы, Жетісу, Жамбыл, Түркістан және Қызылорда облыстары.
Өңірлер бойынша:
- Алматы және Жетісу облыстарында суару жоспарлы көлемде орындалды;
- Жамбыл облысында Талас және Шу өзендері бассейндері бойынша су беру кестеге сәйкес жүргізілді;
- Қызылорда облысында суару жағдайы Сырдария өзенінің гидрологиялық ахуалына тәуелді болды;
- Түркістан облысында суару тұрақты режимде қамтамасыз етілді.
Жалпы алғанда, вегетациялық кезең күрделі климаттық жағдайларда өтті, алайда суармалы егіншілік сумен тұрақты қамтамасыз етілді.
Республика аумағында 1 395 гидротехникалық құрылыс бар.
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында:
- бассейндік инспекциялар, жергілікті атқарушы органдар және ТЖД бірлесіп тексерулер жүргізді;
- анықталған кемшіліктер бойынша нұсқамалар берілді;
- бірқатар нысандарда жөндеу және қайта жаңғырту жұмыстары басталды;
- кейбір нысандарда күрделі және ағымдағы жөндеу жұмыстары аяқталды.
Бұл шаралар гидротехникалық инфрақұрылымның сенімділігін арттыруға бағытталған.
Заңсыз су пайдалану фактілерінің алдын алу мақсатында бақылау-қадағалау жұмыстары күшейтілді.
Жүргізілген тексерулер нәтижесінде:
- су заңнамасының бұзушылықтары анықталды;
- нұсқамалар берілді;
- әкімшілік шаралар қабылданды.
Өткен жылмен салыстырғанда бақылау іс-шараларының қамту ауқымы және анықталған бұзушылықтар саны артқан.
Су саласында цифрлық шешімдерді енгізу жұмыстары жалғасуда.
Атап айтқанда:
- мемлекеттік су кадастры жаңартылды;
- «Qazsu» ақпараттық жүйесі толықтырылуда;
- деректердің сапасы мен толықтығына тұрақты бақылау жүргізілуде.
«Qazsu» жүйесінде су объектілерінің интерактивті картасы жұмыс істейді, онда өзендер мен көлдер туралы толық ақпарат ұсынылған.
Су объектілерін қорғау бағытында:
- су қорғау аймақтары мен белдеулерін белгілеу жоспарлары бекітілді;
- су объектілерінің тізбесі қалыптастырылуда;
- өзендерге экологиялық жүктемені азайту бойынша жобалар іске асырылуда.
Сонымен қатар:
- 2025–2027 жылдарға арналған тасқын қауіпті учаскелерді санациялау жол картасы;
- бірқатар су айдындарының экологиялық жағдайын жақсарту жөніндегі кешенді жоспарлар бекітілді.
Қорытынды
Комитет пен бассейндік су инспекциялары су ресурстарын тиімді басқару, су заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету және су объектілерін қорғау бағытында жүйелі жұмыстар атқаруда.
Басым міндеттер:
- тасқын кезеңдерін қауіпсіз өткізу;
- су ресурстарын ұтымды және заңды пайдалану;
- су объектілерін қорғау және қалпына келтіру;
- су саласын цифрландыруды одан әрі дамыту.