«Табиғи монополиялар туралы» ҚР Заңына жаңа түзетулер енгізілді
Мемлекет басшысы 2024 жылғы 8 шілдеде «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жылу энергетикасы, электр энергетикасы және реттеліп көрсетілетін қызметтер мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды, оның ішінде «Табиғи монополиялар туралы» ҚР Заңына 31 түзету енгізілді.
Қабылданған түзетулер мына негізгі өзгерістер мен толықтырулардан тұрады:
- электр энергиясы құнының өзгеруіне байланысты табиғи монополия субъектісінің тарифін уақтылы өзгерту мақсатында жылу энергиясын беру және бөлу саласы үшін электр энергиясын стратегиялық тауармен айқындау;
- жылу энергиясын бөлу және өткізу бойынша реттелетін қызметтерді біріктіру;
- табиғи монополиялар субъектілерінің реттеліп көрсетілетін қызметтерге тарифтерді жоғарылату жағдайларын болдырмау мақсатында «негізсіз табыс» ұғымын енгізу;
- уәкілетті органға табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық бағдарламада көзделген іс-шараларды орындау сапасын арттыру мақсатында бекітілген инвестициялық бағдарламаның орындалуына техникалық сараптама жүргізу үшін уәкілетті тұлғаларға (сарапшыларға, сараптама ұйымдарына) қойылатын критерийлер мен талаптарды айқындау жөніндегі құзыретті беру;
- тарифке енгізілетін шығындардың ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында табиғи монополия субъектісінің меншігіндегі реттеліп көрсетілетін қызметтерді ұсыну кезінде технологиялық циклде пайдаланылатын мүлікті кредиттік келісімдер мен сенімгерлік басқару шарттарын келісу, сондай-ақ олардың тәртібін регламенттеу;
- мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған ақпараттық жүйесінде ақпаратты орналастыру арқылы тұтынушылардың реттеліп көрсетілетін қызметке қол жеткізуін қамтамасыз ету;
- табиғи монополия субъектісіне төтенше жағдайлардың немесе авариялардың алдын алу үшін шұғыл жөндеу жұмыстарын жүзеге асыру мақсатында бекітілген тарифтік сметада шығындар баптарын дербес қайта бөлу құқығын беру;
- жыл ішіндегі статистика деректері бойынша қалыптасқан өңірдегі (қаладағы) экономикалық қызмет түрлері бойынша қызметкерлердің орташа айлық атаулы жалақысының өзгеруі негізінде бекітілген тарифті өзгертуге арналған өтінімді қарау мерзімдерін қысқарту;
- жаңартылған «Монополист» базасы арқылы техникалық шарттар беру және т. б.
Заң 2024 жылдың 9 қыркүйегінен бастап қолданысқа енгізіледі, мыналарды қоспағанда:
осы Заңның 7-1 – бабының талаптарына сәйкес келмейтін энергиямен жабдықтаушы ұйымдарға берілген энергиямен жабдықтау мақсатында электр энергиясын сатып алу жөніндегі қызметті жүзеге асыруға арналған лицензияның және (немесе) лицензияға қосымшаның (рұқсаттың және (немесе) рұқсатқа қосымшаның) 25-бабы 14-тармағының 14-тармағы лицензиар лицензиядан айыруға (кері қайтарып алуға) немесе оның қолданылуын тоқтата тұруға жатады-лицензиар 2024 жылғы 1 сәуір;
уәкілетті орган айқындаған энергия беруші ұйымдар энергиямен жабдықтау мақсатында электр энергиясын сатып алу жөніндегі қызметті жүзеге асыруға лицензия алуға тиіс-2024 жылғы 1 желтоқсаннан бастап қолданысқа енгізіледі;
энергиямен жабдықтаушы ұйымдар тұтынушыларды энергия беруші ұйымдарға беруді 2024 жылғы 1 желтоқсаннан 2025 жылғы 1 қаңтарға дейінгі мерзімде қамтамасыз етуге міндетті;
жылу энергиясын беру, бөлу және өткізу жөніндегі қызметтерді біріктіру - 2025 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі.
Сонымен бірге, қабылданған заңда газбен жабдықтау саласында қызмет көрсететін барлық субъектілерге баға белгілеу тәртібін мемлекеттік реттеу мен бақылауды тарату бөлігінде ҚР Кәсіпкерлік кодексіне түзетулер көзделген.
Сондай-ақ, табиғи монополиялар субъектілерінің бұзушылықтарын анықтау бойынша жедел шаралар қабылдауға ықпал ететін әкімшілік құқық бұзушылық жасау фактісі тікелей анықталған кезде табиғи монополиялар субъектілеріне қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау бөлігінде ҚР Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодексіне түзету қабылданды.
Жоғарыда көрсетілген барлық түзетулер тұтынушылар мен табиғи монополиялар субъектілері мүдделерінің теңгеріміне қол жеткізу, тұтынушылар үшін реттеліп көрсетілетін қызметтердің қолжетімділігін және мемлекеттік реттеу мен баға белгілеу рәсімдерінің ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында мемлекеттік реттеудің құқықтық негіздерін айқындауға және табиғи монополиялар және қоғамдық маңызы бар нарықтар салаларындағы заңнаманы жетілдіруге бағытталған.