Өрт сөндіруші Тоқсеитовтар әулеті
Қайрат Токсеитов 28 жылдан астам уақыт бойы өрттен қорғау қызметінде еңбек етіп келеді. Ол Өскеменде танымал Токсеитовтар өрт сөндірушілер әулетін жалғастыруда.
Өрт сөндіру бөліміне бірінші болып Қайраттың әкесі Тоқтарғазы Токсеитұлы Токсеитов келді. Тоқтарғазы Токсеитов Свердловск өрт-техникалық училищесін бітіргеннен кейін еңбек жолын 1964 жылы Таврия ауданының ІІБ инспекторы қызметінен бастады. 1978 жылы мемлекеттік өрт қадағалау бөлімінің бастығы, кейін Шығыс Қазақстан облысының Өрт күзеті бөлімінің орынбасары лауазымында қызмет атқарды. 34 жыл ішінде оның басшылығымен өңірдің өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында алдын алу іс-шаралары аз болған жоқ.
«1966 жылы отпен арпалысып, сөндіру жұмыстарын өзім басқардым», - деп Тоқтарғазы Токсеитов еске алады.- Согра ЖЭО кабельдік каналында өрт болды. Мен ол кезде қарауыл бастығы едім. Электр кабельдері жанып жатты, айналамызды қою қара түтін басты. Біз жарылыс болуы мүмкін екенін түсіндік. Жасыратыны жоқ, қорқынышты болды. Қою түтін мен жоғары температура біздің қарауылдың жұмысын қиындатты. Ешкім қалт етіп дірілдеген жоқ. Қарауыл нақты және ұйымдасқан түрде әрекет етті. Ал өрт аз шығынмен сөндірілді».
Тоқтарғазы Токсеитовтың жадында мұндай өрттер аз емес. Титан-магний комбинатының № 5 цехындағы өрт, магний ұнтағы, аса жоғары температура, өршіген жалын. Отқа қарсы қадам жасау үшін қажырлы күшті қажет етті. «Мұнай-Газмаш» АҚ құю цехында, конденсатор зауытының қоймасында, Өскемен ағаш-талшықты плиталар зауытының ағаш биржасында және басқа да көптеген күрделі өрттерді сөндірудің барлық ерекшеліктері есте қаларлық.
Тоқтарғазы Тоқсейітұлы ішкі қызмет полковнигі атағымен еңбек демалысына кетті. Отставкада ол өзінің қиын жұмысын жалғастырды және қызметке жаңадан келгендерді оқытты.
Бірнеше жылдан кейін оның қызы Гүлнара әкесінің жолын қуып өрт сөндіру бөліміне келді. Ол №6 өрт сөндіру бөлімінде радиотелефоншы, содан кейін № 2 өрт сөндіру бөлімінде жұмыс істей бастады. Кейін ол бухгалтерияны игеріп және өрт сөндіру қызметінің бас бухгалтері лауазымында зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс істеді, сүйікті ісіне 17 жылын арнады.
- Радиотелефоншы ретінде қызмет еткен жылдарында не есте қалды?
- Алғашқы өрт әрқашан ұмытылмас әсер қалдырады. Бірінші кезекшілікке өз бетіңізше кіріскен кез есте қалады. Кенеттен қоңырау соғып, ішкі дүрбелең басталады, бірақ сонымен бірге сіз осы жағдайда сабырлылық сақтау қажет екенін түсінесіз. Сіз өртте радио алмасуды жүргізу, балаларға көмектесу, жолдардың қай жерде жабылғанын немесе өрт орнына жақын су көздері қай жерде орналасқанын айтуыңыз керек екенін түсінесіз.
«Өрт сөндіруші болу туралы шешім батылдықты, табандылықты қажет етеді. Балаларымыздың абыроймен ізімізді жалғап, жылдар бойы қызмет атқарып келе жатқандары біз үшін мақтаныш», - дейді Тоқтарғазы Токсеитов.
Біраз уақыттан кейін Тоқтарғазының ұлы Қайрат Токсеитов те қызметке келді. Әрине, Қайраттың мамандығын таңдауда оның әкесі әсер етті. Қайрат өрт сөндірушілер арасында өсті, өрт сөндіру бөлімі ол үшін екінші үйі болды. Бұл оның өмір жолын анықтады. 1997 жылы Алматы жоғары техникалық училищесін бітіргеннен кейін Қайрат Тоқсеитов №2 ӨСБ қарауыл бастығы болып жұмыс істей бастады, кейін №11 өрт сөндіру бөлімі бастығының орынбасары лауазымына дейін көтерілді. Содан кейін өртті сөндіру басшысының орынбасары лауазымында отпен күресуді жалғастырды. Жылдар өткен соң Өскемен қаласы ТЖБ Мемлекеттік өрт бақылау бөлімінің бастығы лауазымын атқара бастады және 7 жылдан кейін 2016 жылы қайтадан өрт сөндіру қызметіне оралды. Қазір Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясының Өскемен қаласы оқу орталығының бастығы қызметін атқарады.
Көптеген ірі өрттерді сөндіруге Қайрат Токсеитов тікелей қатысып, әріптестерімен бірге өршіген отты ауыздықтады. Оның есебінде «Мелисса» ЖШС-да өртті сөндіру, ашық орман қоймалары жанған кезде, «Казмырыш» ЖШС-да өрт болып, онда қосалқы станцияның кабельдік арналары өртенген болатын. Қазір Қайрат Тоқтарғазыұлы оқу орталығында өрт сөндірушілер мен құтқарушылардың жаңа буынын тәрбиелеп отыр.
Қайрат Тоқсеитовтың әйелі Гүлнар да өрт сөндіруші мамандығына жақын, 2001 жылдан бастап Өскемен қаласының №5 өрт сөндіру бөлімінің радиотелефонисті лауазымында өрт сөндірушілер қатарында қызмет ете бастады. Ал бірнеше жылдан кейін кәсіптік даярлық мектебінде 2015 жылдан бастап №34 өрт сөндіру бөлімінің Ұлан ауданының радиотелефонисті лауазымын атқарды. Содан кейін дағдарыс жағдайлары басқармасының жедел кезекші көмекшісі болып жұмыс істеді. Әрине, Гүлнар Токсеитова өртті сөндіруге барған жоқ, бірақ ол жылдар бойы қызмет атқара отырып, бұл мамандықтың бүкіл қыр-сырын біледі. Осы салада 20 жыл бойы қызмет атқарып, 2021 жылы ол зейнетке шықты.
- Қайрат Тоқтарғазыұлы, әулеттеріңіз белгілі болғандықтан, сіздің мамандық бойынша таңдауыңыз кездейсоқ емес шығар. Неліктен өрт сөндіру бөліміне бардыңыз?
- Шақыру бойынша. Мен іс жүзінде әкеммен жұмыста өстім. Бала кезімнен осы мамандықты игеріп, қиындыққа тап болған адамдарға көмек көрсетуді армандадым.
- Сіз өрт сөндірушілердің жұмысын ішінен білесіз. Сіздің ойыңызша, өрт сөндіруші қандай қасиеттерге ие болуы керек?
- Әрине-бұл шыдамдылық, өртте жұмыс істеген кезде толық жұмылдыру, дене даярлығы және төзімділік.
- Есіңізде қалған өрт оқиғасы туралы айтып беріңізші?
- Әлі күнге дейін «Мелисса» ЖШС-да орман қоймалары өртеніп, соны сөндіргенім есімде. Күрделі өрт және үлкен қауіп болды. Қою түтін, үлкен өрт алаңы. Әр өрт сөндіру бөлімінің жауынгерлерінің жоғары кәсібилігі өртті жоюға мүмкіндік берді. Өрт сөндіру қызметінде жұмыс істеу адамнан шыдамдылықты, батылдықты және төтенше жағдайларда әрекет ету қабілетін талап етеді.
- Сіз мемлекеттік өрт бақылау бөлімінің бастығы лауазымында 7 жыл жұмыс істедіңіз, сіздің ойыңызша бастық қандай қасиеттерге ие болуы керек?
- Басшы үшін, менің ойымша, ең басты қасиет – әділ және жауапты болу. Қол астындағыларды ести білу, жөнге салу, сонымен қатар атқарған жұмыс үшін мақтай білу. Адамды атақтары мен лауазымдары үшін емес, ең бастысы оның әрекеттері үшін құрметтеу керек.
- Өрттің пайда болуының негізгі себептерін атаңыз?
- Жылдан жылға себептер негізінен бірдей. Бірінші кезекте отты абайсыз пайдалану. Екіншісі-электр желісі мен электр жабдықтарын пайдалану және монтаждау ережелерін бұзу (бұған қысқа тұйықталу себебінен өрттер де кіреді). Үшіншісі-өртеу.
Өртті сөндіруді ұйымдастырудың ең қиын бөлігі қандай деп ойлайсыз?
- Егер әңгіме өртті сөндіру тактикасы туралы болса, онда ең қиыны - Жарғыда жазылғандай өртті сөндіру кезіндегі қимылдарының шешуші бағытын таңдау. Бұл, ең алдымен, адамдарды құтқаруға бағытталуы керек екені түсінікті.
Қазіргі уақытта Токсеитовтар отбасында 4 шөбере мен 6 немере өсіп келеді, олар болашақ мамандық туралы ойлауына ертерек. Егер олар өрт сөндірушілер әулетінің жолын таңдаса, ешкім таңқалмайды.
- Сіз қазір ТЖ жүйесінің болашақ қызметкерлерін оқыту орталығында тәрбиелеп, дайындап жатырсыз, қандай дағдыларға ие болу керек, лайықты ауысымды не тәрбиелеу керек?
- Бір кездері әкемнің және оның әріптес достары Владимир Побрус, Евгений Осипов, Владимир Коншу сияқты зейнеткерлердің берген білімін біздің орталығымызға Қазақстанның 3 облысынан келген балаларға үйретіп, оларды дайындап жатырмын. Қазір де облыс орталығындағы нысандарында шыққан өртті сөндіріп, олардың ТЖ мен өрттен қорғап жүрген кезімдегідей жауапты лауазымда қызмет атқарып жүрмін. Өз дағдыларыңызды тәрбиелеу және жеткізу оңай емес. Біз лайықты ауысымды қалай дайындайтынымызға байланысты.
2010 жылы Қайрат Токсеитов Ресей Федерациясы ТЖМ Мемлекеттік өртке қарсы қызмет академиясын бітірді.1,2,3-дәрежелі медаль, «Қазақстан полициясына 25 жыл» мемлекеттік наградаларымен, «Ішкі істер органдарының ардагері» медалімен марапатталған. «1 - сынып маманы-тәлімгер» сыныптық біліктілігі бар.
ШҚО ТЖД баспасөз қызметі