Вице-премьер Қанат Бозымбаев Алматыға жұмыс сапары барысында азаматтық қорғау нысандарын аралап, сейсмологиялық мониторинг және халықты құлақтандыру жүйелерінің жұмысымен танысты.
ҚР Төтенше жағдайлар министрлігінің «Алатау» жедел мақсаттағы Оңтүстік базасында вице-премьер құтқару бөлімшелері мен №21 мамандандырылған өрт сөндіру бөлімінің төтенше жағдайларға дайындығын тексерді.
«Келесі жылы барлық күштер мен құралдарды жұмылдыра отырып, ауқымды командалық-штабтық оқу-жаттығулар өткізу қажет. Бөлімшелердің нақты жасақталуын және төтенше жағдайларға ден қоюға дайындығын тек қағаз жүзінде емес, іс жүзінде тексеру маңызды», — деді Қанат Бозымбаев.
«Медеу» сейсмологиялық станциясында вице-премьерге жер сілкіністерін бақылауға арналған жабдықтар мен ерте хабарлау жүйесі таныстырылды.
Сонымен қатар Қанат Бозымбаев Сейсмологиялық байқау және зерттеулер ұлттық ғылыми орталығына барды. Оның базасында ғылыми зерттеулер жүргізу, сейсмологиялық деректер алмасу және ерте ескерту жүйелерін жетілдіру мақсатында бірлескен қазақстандық-қытайлық орталық құру жоспарланып отыр.
Алматы қаласының Төтенше жағдайлар департаментінде азаматтық қорғау күштерінің дайындығы қаралды. Вице-премьер сондай-ақ 103,6 мыңнан астам өтініш қабылдаған 109 бірыңғай байланыс орталығының жұмысымен және №105 мектеп-гимназия базасында орналасқан зардап шеккен халықты қабылдау пунктімен танысты. Қалада барлығы осындай 384 пункт қарастырылған, оның 150-і мобильді қоймалармен жабдықталған.
Нысандарды аралау қорытындысы бойынша Қанат Бозымбаев Алматы қаласының әкімдігінде сейсмикалық қауіпсіздік мәселелері жөнінде кеңес өткізді. Оған қала әкімі Дархан Сатыбалды мен салалық министрліктердің өкілдері қатысты.
Кеңесте Қазақстан аумағының шамамен 40%-ы сейсмикалық қауіпті аймақтарға жататыны атап өтілді. Жыл басынан бері 1 мыңнан астам жер сілкінісі тіркелген, оның сегізі 2-4 балл деңгейінде сезілген.
«Сейсмикалық қауіпті болжау мәселесінде заманауи тәсілдер қажет. Бұл жұмысқа цифрлық құралдарды белсенді түрде енгізу керек», - деп атап өтті Қанат Бозымбаев.
Вице-премьер ғимараттардың сейсмикалық төзімділігіне бақылауды күшейтуді, сейсмикалық қауіпті өңірлердегі нысандарды тексеруді және қауіп-қатерлердің цифрлық дерекқорын қалыптастыруды тапсырды. Сондай-ақ тектоникалық жарылымдар аймақтары мен тау бөктеріндегі аудандарда құрылыс салуға тыйым салу қажеттігін атап өтті.
ТЖМ-ге мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп сейсмологиялық мониторинг жүйесін жетілдіру, «Mass Alert» жүйесін енгізуді аяқтау және халықтың жер сілкінісіне дайындығын күшейту тапсырылды.
Бұдан бөлек, Түркістан, Маңғыстау облыстары мен Тараз қаласының сейсмикалық аудандастыру карталарын әзірлеуді қаржыландыру мәселесін пысықтау, сондай-ақ жер сілкіністерін зерттеу жөніндегі қазақстандық-қытайлық орталықты құру жұмысын жандандыру қажет.
Құрметті әріптестер, ардагерлер, қадірлі құтқарушылар!
Сіздерді «Құтқарушы күні» кәсіби мерекесімен шын жүректен құттықтаймын. Құтқарушы – қазіргі заман қаһарманы. Батылдық пен жанқиярлық қасиеттерге ие тұлға.
Сіздердің кәсібиліктеріңіз бен батылдықтарыңыздың арқасында талай адамның өмірі сақталып, азаматтардың қауіпсіздігі қамтамасыз етілуде.
Қазіргі таңда бірігіп, қол жеткізген жетістіктеріміз аз емес. Президентіміз бен Үкімет тарапынан көрсетілген сенім мен қолдаудың арқасында бұдан да биік жетістіктерге жететінімізге сенімдімін.
Қызметтік міндеттерін атқару кезінде ерлікпен қаза тапқан барлық әріптестердің есімдері мәңгі ел есінде. Жылдар бойы ісіне адал қызмет етіп, енді өздерінің бай тәжірибелерімен жас ұрпақты тәрбиелеп отырған ардагерлерімізге ерекше ризашылығымды білдіремін.
Баршаңызға мықты денсаулық, отбасыларыңызға амандық, халықтың игілігі мен қауіпсіздігі үшін атқаратын қызметте сәттілік пен табыс тілеймін.
Қазақстан Республикасының
Төтенше жағдайлар министрі
Мұрат Мұханов
Құтқарушылар өрт сөндіруге және іздестіру-құтқару жұмыстарына аттанып жатқанда, биік таулы бекеттердің мамандары мұздақ көлдерді бақылап, авиациялық экипаждар ұшуға дайындалады, ал кезекші орталықтар тәулік бойы оқиғалар туралы хабарламаларды қабылдайды. Осы күнделікті жұмыстың артында өз мүмкіндіктерін жүйелі түрде кеңейтіп келе жатқан азаматтық қорғау жүйесі тұр. Өңірлерде өрт сөндіру деполары мен құтқару станциялары салынып, техника жаңартылып, цифрлық бақылау жүйелері мен авиациялық инфрақұрылым дамытылуда.
19 қазанда құтқарушылардың кәсіби мерекесі атап өтіледі. 2026 жылы 1995 жылы Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитеті құрылғанына 31 жыл толады. Бүгінде азаматтық қорғау органдарында 27 мыңнан астам қызметкер қызмет етеді.
2026 жылдың басынан бері төтенше жағдайлар қызметтері шамамен 82 мың рет шақыртуға шықты. 8,8 мыңнан астам адам құтқарылып, 10,3 мыңнан астам азамат эвакуацияланды, ал 3,2 мыңнан астам зардап шеккен адамға медициналық көмек көрсетілді. «112» қызметінің пультіне 4,2 миллионнан астам қоңырау түсті.
Әрбір шақыртудың артында қауіп-қатерді жылдам бағалауды, қажетті күштерді жұмылдыруды және көмек көрсетуді талап ететін жеке оқиға тұр. Сонымен қатар министрлік төтенше жағдайлардың алдын алу бағытында да жұмысты күшейтіп келеді. Мұндағы мақсат – қауіп-қатердің бір бөлігін адамдар мен елді мекендерге зардабын тигізбей тұрып анықтау. Жыл басынан бері өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздік, азаматтық қорғаныс бағыттары бойынша шамамен 25 мың тексеру жүргізілді.
Цифрлық жүйелер қауіп-қатердің алдын алуға көмектеседі
Азаматтық қорғаудың цифрлық жүйесі біртіндеп орын алған оқиғаларға ден қою құралы ғана емес, күнделікті жұмыстың маңызды бөлігіне айналып келеді. Камералардан алынған деректер, кезекші қызметтердің хабарламалары және модельдеу нәтижелері мамандарға әртүрлі өңірлерден келіп түскен ақпаратты салыстыруға мүмкіндік береді. Су тасқыны қаупі төнген кезде бұл ықтимал су басу аумақтарын алдын ала бағалауға, ал табиғи өрт кезінде өрттің шыққан орнын және оның таралу бағытын жылдам анықтауға көмектеседі.
Төтенше жағдайлар министрлігінің Стратегиялық жоспарлау және жедел басқару орталығында Дағдарыс орталығы мен тұрақты жұмыс істейтін «Тұран» жедел штабы қызмет етеді. Мемлекеттік органдардың өзара іс-қимыл алгоритмдері қайта қаралып, төтенше жағдайлар кезінде республикалық азаматтық қорғау қызметтерін тарту тетіктері айқындалды.
«Табиғат» жүйесі табиғи өрттерді ерте анықтауға арналған. «Тасқын» және «Талсим» жүйелері су тасқыны процестерін модельдеуге көмектеседі. Каспий теңізі мен сейсмикалық белсенділікті цифрлық бақылау құралдары да дамытылып жатыр. Дағдарыс орталығына еліміздің сегіз өңірінде орнатылған орман өрттерін ерте анықтауға арналған 114 камерадан бейнелер келіп түседі.
Қауіпті өндірістік объектілердегі бейнебақылау жүйелеріне қолжетімділік кеңейтілуде. Қазіргі уақытта мамандар «Qarmet» АҚ, «Қазақмыс» АҚ және «Шалқия Цинк» ЖШС-нің 18 шахтасы мен кенішінен деректер алып отыр. Мұндай мониторинг кәсіпорындардағы жағдайды жедел бағалауға және оқиғалар кезінде іс-қимылдарды үйлестіруге мүмкіндік береді.
Азаматтық қорғаудың бірыңғай ведомствоаралық KORDIS радиожелісі құрылды. Ол төтенше жағдайлар қызметтері арасында тұрақты цифрлық байланысты қамтамасыз етуге арналған. Жоба Төтенше жағдайлар министрлігінің, Ішкі істер министрлігінің, Ұлттық ұланның және басқа да мемлекеттік құрылымдардың қатысуымен жүзеге асырылды. Алдағы уақытта жұмысын он мемлекеттік орган үйлестіретін азаматтық қорғаудың барлық 15 қызметін осы желіге қосу көзделген.
Ұшқышсыз ұшу аппараттары іздестіру және мониторинг жүргізу мүмкіндіктерін кеңейтеді
Далада, орманда немесе тау шатқалында адамды іздеу кезінде үлкен қашықтық, қараңғылық және жетуі қиын жер бедері іздестіру жұмыстарын күрделендіреді. Ұшқышсыз ұшу аппараты аумақты әуеден шолып, бейнені іздестіру тобына жіберуге және жерүсті бөлімшелерінің жетуі қиын учаскелерді тексеруге мүмкіндік береді. Бұл ретте одан әрі қандай әрекеттер жасау керектігін құтқарушылар нақты жағдайды ескере отырып, алынған деректер негізінде шешеді.
Төтенше жағдайлар министрлігінің бөлімшелерінде 242 ұшқышсыз ұшу аппараты бар. Олардың 187-сі жасанды интеллект функцияларымен жабдықталған. Тағы үш аппарат док-станциялармен бірге алдын ала белгіленген бағыттар бойынша ұшып, автоматты түрде көтерілуге және қонуға қабілетті.
Ұшқышсыз ұшу аппараттары жоғалған адамдарды іздеуге, табиғи өрттерді, су тасқындарын және су айдындарын бақылауға тартылады. Ажыратымдылығы жоғары камералар мен тепловизорлар тау шатқалдарын, далалық және орманды аумақтарды, соның ішінде түнгі уақытта да тексеруге мүмкіндік береді. Бағдарламалық құралдар адамдарды, көлік құралдарын және жүзу құралдарын танып, олардың қозғалысын бақылайды әрі операторға хабарламалар жібереді.
Жыл басынан бері ұшқышсыз ұшу аппараттары шамамен бес мың операцияға жұмылдырылды. Олардың көмегімен 28 адам құтқарылды. Әуеден барлау кең аумақтарды жылдам тексеруге және жерүсті топтарын зардап шеккен адамдар болуы мүмкін жерлерге бағыттауға көмектеседі.
Авиация шалғай және жетуі қиын аудандарға жақындай түсуде
Шалғай елді мекендер мен таулы аймақтар үшін авиация көбінесе көмек жеткізудің ең жылдам жолы болып табылады. Тікұшақ құтқару тобын, жабдықтарды немесе науқасты автомобиль жолымен жетуге қарағанда әлдеқайда жылдам тасымалдай алады. Сондықтан авиацияны дамыту әуе кемелерінің санын арттырумен ғана емес, сонымен қатар әуеайлақтар, ангарлар және әуе кемелерінің базаларын орналастыру желісін кеңейтумен де байланысты.
Төтенше жағдайлар министрлігінің авиациялық паркі 45 әуе кемесінен тұрады. Тікұшақтар мен ұшақтар іздестіру-құтқару операцияларына, табиғи өрттерді сөндіруге, әуеден мониторинг жүргізуге, мамандарды тасымалдауға және медициналық эвакуациялауға қатысады.
2026 жылдың басынан бері «Қазавиақұтқару» АҚ әуе кемелерімен 2 735 ұшу орындалды, оның ішінде 486 ұшу санитариялық авиация желісі бойынша жүзеге асырылды. Барлығы 466 науқас тасымалданды.
«20 авиациялық отряд» жоспары аясында ангарларды қайта жаңарту және жаңаларын салу жұмыстары жүргізілуде. 2025 жылы Ұлытау облысында ангар ашылды, ал 2026 жылы Балқаш пен Павлодар қалаларындағы екі ангарды жаңғырту жұмыстары аяқталды.
Air 112 тікұшақ алаңдарының желісі де дамып келеді. Биыл «Көлсай көлдері» ұлттық паркінің аумағында, Талғар бөгетінде, «Аюсай» селден қорғау бөгетінде, № 4 қалалық ауруханада және Алматы қаласындағы Балалар қалалық клиникалық инфекциялық ауруханасының филиалында бес алаң салынды.
Биік таулы аймақтарда тікұшақ алаңдары мамандар мен жабдықтарды мореналық көлдерге жеткізуге көмектеседі. Кейбір су айдындарына дейінгі ұшу уақыты 10-15 минутты құрайды. Алдағы уақытта теңіз деңгейінен шамамен 3 200 метр биіктікте қосымша тікұшақ айлағын салу жоспарланып отыр.
Селден қорғау тұрақты бақылаудан басталады
Сел қауіпсіздігін қамтамасыз ету жұмыстары көп жағдайда назардан тыс қалады, өйткені оның басты нәтижесі – төтенше жағдайдың алдын алу. Биік таулы көлдерді әрбір тексерудің артында су деңгейін, жағалаудағы бөгеттердің жай-күйін және мұздық аймағындағы өзгерістерді бақылау жұмыстары тұр. Мұндай мәліметтер инженерлік шараларды таңдау және халықты уақтылы ескерту үшін қажет.
Сел қаупі бар маусым бойы «Қазселденқорғау» ММ мамандары мореналық көлдерді, мұздықтарды, өзендер мен сел арналарына тұрақты бақылау жүргізді. Инженерлік жұмыстар атқарылып, су бұру арналарының жағдайы бағаланды. Сонымен қатар су айдындарының тереңдігі мен көлемін анықтау үшін батиметриялық зерттеулер жүргізілді.
Жарып кету қаупі бар мұздаұ көлдерден 3,5 миллион текше метр су сорғызып шығарылды. Ең қауіпті көлдерде су деңгейін бақыланатын түрде төмендету үшін шамамен 50 сифондық құбыр орнатылды. Маусым қорытындысы бойынша бақыланатын мұздақ көлдердің жарылуына және қауіпті сел ағындарының пайда болуына жол берілген жоқ.
Алматы облысы мен Алматы қаласының биік таулы аймақтарында ұзақ мерзімді кезекшілікті қамтамасыз ету үшін 12 модульдік тұрғын үй орнатылды. Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарында екі модульдік диспетчерлік пункт құрылды. Сондай-ақ «Қарасай ПЭО», «Медеу», «Талғар» және «Алтай» диспетчерлік пункттерінде жаңғырту жұмыстары жүргізілді.
Су айдындарында құтқару бөлімшелерінің желісі кеңейіп келеді
Ірі су айдындарында төтенше жағдай кезінде әр минуттың маңызы зор. Жылдам жүретін қайық, дайындалған экипаж және жақын маңда орналасқан құтқару станциясы іздестіру жұмыстарын жедел бастап, зардап шеккен адамды жағаға тезірек жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл ретте алдын алу шараларына ерекше көңіл бөлінеді, өйткені жазатайым оқиғалардың едәуір бөлігі шомылуға арнайы бөлінбеген жерлерде орын алады.
Төтенше жағдайлар министрлігі әкімдіктермен бірлесіп, демалыс орындарындағы қауіпсіздік инфрақұрылымын дамытып келеді. Алматы, Астана қалаларында, Абай, Ақмола, Атырау, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан және Маңғыстау облыстарында 13 құтқару бөлімшесі мен бекеті құрылды.
2026 жылы Астана қаласында, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды, Маңғыстау және Павлодар облыстарында сегіз құтқару станциясы салынды. Жыл соңына дейін Астана қаласы мен Қарағанды облысында екі жедел-құтқару жасағын салу жоспарланған.
Соңғы екі жылда құтқару бөлімшелеріне 41 жылдам жүретін қайық берілді. Шомылу маусымында 241 мобильді құтқару тобы кезекшілік атқарды, ал 54 құтқару станциясының күштері мен құралдары дайындықта болды. Ірі су айдындарында 53 әскери қызметшінің қатысуымен қосымша топтар құрылды.
Шомылу маусымында 376 адам құтқарылды, олардың 125-і – кәмелетке толмағандар. Құтқарылған адамдардың саны өткен жылмен салыстырғанда бір жарым есе көп. Оқиғалардың басым бөлігі жабдықталмаған және шомылуға тыйым салынған орындарда болған. Ең көп адам Маңғыстау облысы мен Жетісу облысында құтқарылды.
Каспий теңізіндегі теңіз-құтқару қызметінің мүмкіндіктері кеңейтілуде
Теңіздегі құтқару операциялары өзендер мен көлдердегі жұмыстарға қарағанда өзгеше техника мен дайындықты қажет етеді. Экипаждар су тереңдігін, ауа райы жағдайларын, жағалауға дейінгі қашықтықты және кеме апаты кезінде судың ластану ықтималдығын ескеруі керек. Сондықтан Каспийдегі құтқару жасағын дамыту адамдарды құтқаруға да, су айдынын қорғау жұмыстарына да дайын болуды қамтиды.
«Теңіз жасағы» үшін іздестіру-құтқару және авариялық-құтқару жұмыстарын жүргізуге, мұнай төгінділеріне және Каспий теңізінің Қазақстан секторындағы төтенше оқиғаларға ден қоюға арналған мамандандырылған кеме сатып алынды.
Каспий теңізі деңгейінің төмендеуі және жекелеген учаскелердің таяздануы кеме қатынасының жағдайын өзгертіп, кемелердің қайраңға тұрып қалу қаупін арттырады. Флоттың жаңа кемемен толықтырылуы экипаждарға көмек көрсету және апаттардың салдарын жою мүмкіндіктерін кеңейтеді. Алдағы уақытта мұнай төгінділерін жою жұмыстарына арналған тағы төрт кемені сатып алу жоспарланып отыр.
Өрт сөндіру бөлімшелері қалалар мен ауылдарға жақындай түсуде
Елді мекенге жақын орналасқан өрт сөндіру бөлімшесінің болуы өрт туралы хабар түскеннен кейінгі алғашқы минуттарда маңызды рөл атқарады. Ауылдық жерлерде қашықтықтың үлкен болуы өрт сөндіру бекеттерін дамытуды қажет етеді. Сондықтан шағын өрт сөндіру бекеттерін ашу ірі өрт сөндіру деполарын салумен қатар жүзеге асырылуда. Жаңа нысандар қызмет көрсету аумағын кеңейтіп, тұрақты кезекшілікті ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Еліміздің өртке қарсы қорғанысын 457 өрт сөндіру бөлімшесі қамтамасыз етеді. 2026 жылы 17 өрт сөндіру депосы салынды. Олардың жетеуі бірыңғай тұжырымдама бойынша қысқа мерзімде тұрғызылатын, қызмет атқаруға және жеке құрамды орналастыруға арналған заманауи жағдайлары бар нысандар.
Қазақстанда өрт сөндірушілер, құтқарушылар, медицина қызметкерлері мен полиция қызметкерлері кезекшілік атқаратын 14 әмбебап өрт сөндіру депосы жұмыс істейді. Биыл осындай төрт бөлімше Шымкент қаласында, Ұлытау облысындағы Жәйрем кентінде, Талдықорған қаласында және Шымбұлақ курортында құрылды. Сонымен қатар екі өрт сөндіру депосының ғимараты қайта жаңартылып, жеті нысанда күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді.
Ауылдық аумақтарды қорғау үшін 2025 жылы қабылданған «Ауыл құтқарушылары» ведомстволық бағдарламасы жүзеге асырылуда. Еліміз бойынша 292 өрт сөндіру бекеті құрылып, олардың қызмет көрсету аймағына 900-ден астам елді мекен кіреді. Шалғай ауылдардың тұрғындары үшін бұл өрт кезінде көмекке келе алатын күштердің жақынырақ орналасуын білдіреді.
Әскери бөлімдер жаңартылып, қызмет ету жағдайлары жақсартылуда
Казармалар мен тұрмыстық үй-жайларды жаңарту әскери қызметшілердің күнделікті өміріне тікелей әсер етеді. Жаттығулардан, кезекшіліктен және тапсырмаларды орындаудан кейін жеке құрамға демалуға, тамақтануға және күш-қуатын қалпына келтіруге қолайлы жағдай қажет. Сондықтан инфрақұрылымды жөндеу жұмыстары бөлімшелердің дайындығын арттыру және жауынгерлік әзірлігін сақтау шараларымен қатар жүргізіледі.
2026 жылы Төтенше жағдайлар министрлігінің барлық бес әскери бөліміндегі казармалар қоры жөндеуден өтті. Үш әскери бөлімде мерзімді әскери қызметшілерге арналған жаңа казармалар пайдалануға берілді.
Асханалар, тұрмыстық үй-жайлар және әлеуметтік мақсаттағы нысандар жаңартылуда. Алдағы уақытта әскери қызметшілер орналасатын орындарды жөндеу және тіршілікті қамтамасыз ету нысандарын кезең-кезеңімен дамыту көзделген. Бұл жұмыстар жеке құрамның қауіпсіз әрі қолайлы жағдайда тұруын, тамақтануын және демалуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Құтқару қызметтері жаңа техникамен және жабдықтармен қамтамасыз етілуде
Құтқару техникасы қалалық көшелерден бастап жолсыз жерлер мен су басқан аумақтарға дейін әртүрлі жағдайларда қолданылады. Барлық міндетті бірдей орындайтын әмбебап құрал жоқ. Сондықтан жоғары өтімді автомобильдер, жүзу құралдары және арнайы жабдықтар бірін-бірі толықтырып, төтенше жағдайдың сипатына қарай қажетті құралдарды таңдауға мүмкіндік береді.
2026 жылы республикалық және жергілікті бюджеттер есебінен өрт сөндіру, құтқару, авариялық-құтқару және қосалқы мақсаттағы 87 бірлік техника, Marine Marlin, Voyage маркалы жүзу құралдары мен аэролодтарды қоса алғанда, алты заманауи жүзу құралы, сондай-ақ 976 бірлік жабдық пен жарақ сатып алынды.
Бөлімшелер жол жүру жағдайы күрделі учаскелерде қозғалуға арналған Toyota Hilux автомобильдерімен толықтырылуда. Өрт сөндірушілердің, құтқарушылардың, әскери қызметшілердің және басқа да қызметкерлердің қорғаныш жабдықтары мен арнайы киімдері жаңартылуда. Биыл 243 789 бірлік формалық киім сатып алынды.
Мемлекеттік резерв ауқымды міндеттерді орындауға дайындалуда
Ауқымды төтенше жағдайлар кезінде құтқарушыларды жедел жіберіп қана қоймай, зардап шеккен аумақтарды қажетті ресурстармен қамтамасыз ету де маңызды. Материалдық қорлар, дайындалған қоймалар және халықты орналастыру пункттері осы жұмыстың негізін құрайды. Мемлекеттік резервті дамыту қажетті ресурстарды мұқтаждық туындаған жерге уақтылы жеткізу мүмкіндігімен байланысты.
«Резерв» РМК инфрақұрылымын жаңғырту жұмыстары жалғасуда. «Автоматика» және «Комета» филиалдарында күрделі жөндеу жұмыстары аяқталды, ал «Беркут», «Целина», «Орбита» және «Балқаш» нысандарында тиісті жұмыстар жүргізілді. Комитеттің әкімшілік ғимараты қайта жаңартылып, онда Жедел басқару орталығы, спорт кешені және асхана құрылды.
Арыс қаласында мемлекеттік материалдық резервті сақтауға арналған база салу жобасы басталды. Жоба сақтау қуаттарын кеңейтуге және төтенше жағдайлар кезінде оңтүстік өңірлерге ресурстарды жедел бөлуге бағытталған.
«Алатау» оңтүстік базасын дамыту жұмыстары да жалғасуда. Жоба зардап шеккендерді уақытша орналастыру пункттері, қоймалар және күштер мен құралдарды басқаруға арналған республикалық штаб орналасатын автономды көпфункционалды кешен салуды көздейді.
Қауіпсіздік саласындағы мемлекеттік бақылау жетілдірілуде
Төтенше жағдайлардың алдын алу нысандарды жобалау және пайдалану кезеңдерінен бастап қауіпсіздік талаптарының сақталуынан басталады. Өртке қарсы автоматика жүйелерін, қауіпті өндірістік объектілерді және адамдар көп жиналатын орындарды бақылау апат немесе өрт туындағанға дейін заңбұзушылықтарды анықтауға мүмкіндік береді.
Төтенше жағдайлар министрлігіне төтенше жағдайлардың алдын алу, бірегей нысандарға арналған арнайы техникалық шарттарды келісу, сондай-ақ пайдалануға берілер алдында адамдар жаппай жиналатын ғимараттар мен биіктігі 28 метрден асатын көппәтерлі тұрғын үйлердің өрт қауіпсіздігін бағалау салаларында қосымша өкілеттіктер берілді.
Өртке қарсы автоматика жүйелерін монтаждау және оларға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын орындайтын ұйымдар үшін рұқсат беру рәсімдері, сондай-ақ қауіпті өндірістік объектілерді техникалық қайта жарақтандырудың жиынтық жоспарларын келісу тәртібі көзделген. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында қадағалаудың жаңа тетігі қолданысқа енгізілді, ал 1 шілдеден бастап шағын көлемді кемелерді қауіпсіз пайдалану саласындағы бақылау кеңейтілді.
Электромобильдер мен зарядтау станцияларын орналастыруға, қонақүйлер мен хостелдердегі хабарлау жүйелеріне, ғимараттар мен құрылыстарды жобалауға қойылатын талаптар жаңартылды. Өрт қауіпсіздігі қағидаларын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік күшейтілді, сондай-ақ туристік маршруттар туралы ақпарат беру талаптары көзделді.
Қызметкерлерді әлеуметтік қолдау одан әрі дамып келеді
Кәсіби дайындық қызметкерлердің өмір сүру және жұмыс істеу жағдайларына да байланысты. Тұрғын үй төлемдері, жатақханаларды жаңарту, отбасымен бірге демалу және спортпен шұғылдану мүмкіндіктері қызметтің тұрақты негізін қалыптастырады. Әлеуметтік қолдау шаралары тәулік бойы кезекшілік атқарып, күрделі операцияларға үнемі шығатын мамандар үшін ерекше маңызды.
2025 жылғы маусымнан бастап азаматтық қорғау органдарының қызметкерлеріне тұрғын үй төлемдері, қызмет бабымен ауысқан кезде көтерме жәрдемақылар, жол жүру және мүлікті тасымалдау шығындарын өтеу қарастырылды. Төтенше жағдай жарияланған аумақта міндеттерді орындағаны үшін ақшалай ынталандыру шаралары да көзделген.
Ведомстволық тұрғын үйлер мен жатақханаларға күрделі жөндеу жүргізу жалғасуда. Қызметкерлер мен олардың отбасыларына арналған демалыс орындарының желісі қалыптастырылып, оның ішінде «Көлсай» және «Шымбұлақ» бағыттары дамытылуда. Ақтау қаласында Каспий теңізінің жағалауында «112 Resort Aktau» ведомстволық орталығы ашылды. Жоба аясында 45 капсулалық үй салу қарастырылған, оның алғашқы жетеуі пайдалануға берілді.
Қалаларда «BATYR TEAM» спорт клубтары құрылды, сондай-ақ 16 «BATYR KIDS» балалар клубы жұмыс істейді. Казармалық жағдайда болған және карантиндік іс-шараларға қатысқан кезде қызметкерлер мен әскери қызметшілерді тамақтандыру мәселелері жекелеген нормативтік шешімдермен реттелді.
Халықаралық ынтымақтастық азаматтық қорғау мүмкіндіктерін кеңейтеді
Жер сілкіністері, сел процестері және ірі табиғи өрттер әкімшілік шекаралармен шектелмейді. Бірлескен зерттеулер, бақылау деректерімен алмасу және мамандарды даярлау елдерге ақпаратты салыстыруға әрі төтенше жағдайларға дайындық деңгейін жетілдіруге көмектеседі. Қазақстан үшін сейсмологиялық зерттеулер мен биік таулы көлдердің жарылуы туралы ерте ескерту жүйелерін дамыту ерекше маңызға ие.
2026 жылғы 26 наурызда Түркі мемлекеттері ұйымының Азаматтық қорғау тетігін құру туралы келісімді ратификациялау жөніндегі Қазақстан Республикасының № 274-VIII ҚРЗ Заңына қол қойылды. Құжат табиғи апаттарға бірлесіп ден қою мүмкіндіктерін дамыту және құтқару бөлімшелерін даярлау шараларын көздейді.
Алматы қаласында болашақ Қазақстан-Қытай бірлескен жер сілкіністерін зерттеу орталығының ғимараты ашылды. Сейсмологиялық бақылаулар мен зерттеулердің ұлттық ғылыми орталығының құрылымында үш мамандандырылған зертхана құрылды. Қазақстан мен Қытайдың ғылыми ұйымдары геофизика және сейсмология саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды.
2026 жылы Астанада өткен Өңірлік экологиялық саммит аясында Қазақстанның Төтенше жағдайлар министрлігі мен ЮНЕСКО Орталық Азия халқының мұздық көлдердің жарылу қаупіне осалдығын төмендетуге бағытталған GLOFCA жобасы аясында ерте ескерту жүйелерін дамыту туралы меморандумға қол қойды. Жоба аясында жабдықтар орнату және қауіпті биік таулы су айдындарын бақылау жүйесін дамыту жұмыстары көзделген.
Барлық өзгерістердің өзегінде адам қауіпсіздігі тұр
Техникалық жаңғырту, инфрақұрылым салу, цифрлық байланысты дамыту және қызметкерлерді даярлау жүйесін жетілдіру бір ортақ мақсатқа бағытталған. Көмек уақтылы жетуі, табиғи қауіптер алдын ала анықталуы, ал бөлімшелер кез келген жағдайда жұмыс істеуге қажетті күштер мен құралдарға ие болуы тиіс.
Қазақстанның өртке қарсы және құтқару қызметтерінің тарихында қызметтік міндеттерін атқару кезінде 77 қызметкер қаза тапты. Олардың ерлігі мен қызметтік борышына адалдығы туралы естелік ведомство өмірінде ерекше орын алады.
Құтқарушылар күніне орай Төтенше жағдайлар министрлігінің жұмыс нәтижелері еліміздің азаматтық қорғау жүйесінің жүйелі түрде дамып келе жатқанын көрсетеді. Салынған әрбір өрт сөндіру депосының, жаңа қайықтың, тікұшақ алаңының, бақылау бекетінің және енгізілген әрбір техникалық шешімнің артында адам өмірін сақтау мақсаты тұр. Бұл мақсатқа азаматтық қорғау органдарының 27 мыңнан астам қызметкері күнделікті қызметін арнайды.
Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі Мұрат Мұханов Алматы қаласы мен Алматы облысына жұмыс сапары барысында Ұлттық сейсмологиялық бақылаулар мен зерттеулер ғылыми орталығына, Қазақстан-Қытай бірлескен жер сілкінісін зерттеу орталығына және Орталық сейсмикалық обсерваторияға барды.
Ұлттық сейсмологиялық бақылаулар мен зерттеулер ғылыми орталығының директоры Жапсарбай Сұлтанбеков министрге ғылыми бөлімшелердің жұмысы мен зерттеулердің соңғы нәтижелері туралы баяндады. Орталық мамандары сейсмикалық белсенділікті зерттеп, Солтүстік Тянь-Шань аумағы бойынша спутниктік және геофизикалық деректерді талдайды. Сонымен қатар сейсмикалық тәуекелдерді бағалау әдістері мен жер сілкінісі туралы ерте ескерту жүйелерін зерттейді.
Орталықтың жетістіктері қатарында геофизикалық көрсеткіштердің өзгерістерін зерттеу, сейсмикалық оқиғалар туралы деректерді жүйелеу және сейсмологиялық бақылауларды өңдеу әдістерін дамыту бар. Ғылыми кадрларды даярлауға да ерекше көңіл бөлінеді. Ұлттық сейсмологиялық бақылаулар мен зерттеулер ғылыми орталығының 50 жылдан астам тарихында алғаш рет бірден 16 қызметкер Қазақстанның жоғары оқу орындарына оқуға түсті. Олардың 12-сі докторантураға, төртеуі магистратураға қабылданды. Үш зертхананың мамандары жер сілкіністерінің алдын алу және олардың салдарын азайтуда жасанды интеллектіні қолдану мәселелері бойынша халықаралық оқудан өтті.
Министр екі елдің ынтымақтастығы аясында Ұлттық сейсмологиялық бақылаулар мен зерттеулер ғылыми орталығының базасында құрылған Қазақстан-Қытай бірлескен жер сілкінісін зерттеу орталығына барды. Ол жаңғыртудан кейінгі үй-жайларды аралап, мамандармен кездесті. Орталық бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізу, тәжірибе алмасу, кадрлар даярлау, сейсмикалық мониторинг және жер сілкінісі туралы ерте ескерту технологияларын дамыту бағытында жұмыс істейді.
Орталық сейсмикалық обсерваторияда Мұрат Мұханов сейсмикалық белсенділікті бақылау, келіп түсетін деректерді өңдеу және жер сілкіністері туралы жедел ақпарат дайындау үдерісімен танысты.
Сапар барысында ғылыми зерттеулерді одан әрі дамыту, мамандар даярлау және сейсмикалық қауіпсіздік мәселелері бойынша шетелдік ғалымдармен ынтымақтастық орнату жайы талқыланды.
13 қазан – Халықаралық апаттар қаупін азайту күні. Төтенше жағдайлар және апаттар қаупін азайту орталығы Орталық Азия елдерінің төтенше жағдайлардың алдын алу, ақпарат алмасу және табиғи қауіп-қатерлерге дайындық деңгейін арттыру бағытындағы ынтымақтастығын одан әрі дамытып келеді.
Орталық жұмыс істеген жылдары 25-тен астам мемлекеттің өкілдерімен және 60-тан астам халықаралық, донорлық және қаржы ұйымдарымен өзара ынтымақтастық орнатты. Ынтымақтастық туралы 40 келісім мен меморандумға қол қойылып, апаттар қаупін азайтуға және өңірдің орнықтылығын нығайтуға бағытталған 60-тан астам жоба іске асырылды.
Ерте ескерту жүйелерін дамытуға, трансшекаралық қауіп-қатерлер туралы деректер алмасуға, қауіптерді цифрлық картаға түсіруге және ұшқышсыз технологияларды қолдануға ерекше назар аударылады. Мамандар даярлау да маңызды бағыттардың бірі болып қала береді. Бүгінгі таңда өңір елдерінен 41 құтқарушы-кинолог пен 51 ұшқышсыз ұшу аппаратының операторы халықаралық сертификаттарға ие болды. Орталықтың қатысуымен Өңірлік ерте ескерту жүйесі, трансшекаралық төтенше жағдайлар туралы өзара хабардар ету тетіктері, қауіптерді цифрлық картаға түсіру, географиялық ақпараттық жүйелер (ГАЖ) мен ұшқышсыз ұшу аппараттарын қолдану, сондай-ақ тәуекелдер мен залалды бағалаудың цифрлық құралдары дамытылуда.
2016-2025 жылдар аралығында Орталық серіктестерімен бірлесіп 30-ден астам халықаралық іс-шара өткізіп, оларға 8 мыңға жуық маман, сарапшы және халықаралық ұйымдардың өкілдері қатысты. 70-тен астам талдамалық, әдістемелік және ақпараттық материал әзірленіп, таратылды. ТЖ орталығы Орталық Азия елдерінің өзара іс-қимылының практикалық тетіктерін дамытуды жалғастыруда. Бұл қауіп-қатерлердің алдын алуға, төтенше жағдайларға дайындық деңгейін арттыруға, халықтың өмірі мен қауіпсіздігін қорғауға бағытталған.
Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі Мұрат Мұханов пен Шығыс Қазақстан облысының әкімі Нұрымбет Сақтағанов сейсмикалық, өнеркәсіптік және өрт қауіпсіздігі мәселелері бойынша кеңес өткізді. Сонымен қатар өңірдің су тасқынына, сел мен қар көшкініне дайындығы, гидротехникалық құрылыстардың жай-күйі және төтенше жағдайлардың алдын алу шаралары қаралды.
Кеңестің негізгі тақырыптарының бірі сейсмикалық қауіпсіздік болды. Облыста сейсмологиялық станциялар желісін кеңейту, Өскемен қаласындағы ғимараттардың сейсмикалық төзімділігін бағалау және өңір қалаларының сейсмикалық шағын аудандастыру жұмыстарын жүргізу қажеттігі айтылды. Қосымша бақылау станцияларын орнату, ерте хабарлау жүйесін енгізу және жер сілкінісі кезіндегі іс-қимылдар туралы тұрғындарға ақпарат беру мәселелері талқыланды. Сондай-ақ елді мекендерді су тасқынынан қорғау, сел қаупі бар учаскелерге мониторинг жүргізу және қар көшкінін алдын ала түсіру жұмыстарын ұйымдастыру мәселелері қаралды.
Кеңесте өнеркәсіптік және өрт қауіпсіздігі мәселелеріне де ерекше назар аударылды. Кәсіпорындардағы авариялардың алдын алу, өндірісте қауіпсіздік талаптарының сақталуын қамтамасыз ету, өрт қаупін азайту және шұғыл қызметтердің ден қоюға дайындығы талқыланды. Қауіпті өндірістік нысандардың жай-күйін бақылау, анықталған бұзушылықтарды жою және профилактикалық жұмысты күшейту мәселелері қаралды. Сонымен қатар су айдындарындағы қауіпсіздік пен балалардың жазатайым оқиғаларға ұшырауының алдын алу мәселелері қозғалды.
Кеңес қорытындысы бойынша министрлік пен әкімдіктің бірлесіп шешуін қажет ететін мәселелер айқындалды. Олардың қатарында қорғаныс құрылыстарын қаржыландыру, бақылау және хабарлау жүйелерін дамыту, өнеркәсіптік нысандардың қауіпсіздігін арттыру және өртке қарсы қорғауды күшейту бар. Негізгі міндет – қауіп-қатерлерді дер кезінде анықтап, төтенше жағдайлардың алдын алу шараларын қабылдау.
Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданының Зубовск кентінде ТЖМ «Қазселденқорғау» мемлекеттік мекемесінің «Алтай» диспетчерлік пунктінің жаңартылған ғимараты салтанатты түрде ашылды. Іс-шараға Төтенше жағдайлар министрі Мұрат Мұханов, бөлімше қызметкерлері және жобаға қолдау көрсеткен ұйымдардың өкілдері қатысты. Ғимарат пайдалануға берілгеннен кейін алғаш рет, яғни 19 жыл ішінде республикалық бюджет қаражаты есебінен жаңғырту жұмыстары жүргізілді.
Бөлімшенің тарихы 1966 жылы Зубовск кентінде болған жойқын қар көшкінімен байланысты. Осы оқиғадан кейін қар жамылғысының жай-күйін бақылау үшін қар көшкіні станциясы ұйымдастырылды. Алғашында мамандар жергілікті мектеп ғимаратында орналасты. 2007 жылы бөлімше үшін жеке ғимарат салынды. Содан бері нысанда күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілмеген еді.
Жаңғырту аясында ғимараттың қасбеті мен ішкі бөлмелері жаңартылып, электрмен жабдықтау және жылыту жүйелері жаңғыртылды, қызметтік техникаға арналған гараж жөнделді. Мамандардың жұмыс орындары, демалыс бөлмелері мен санитарлық-тұрмыстық жағдайлары ретке келтірілді. Демеушілердің қолдауымен аумаққа асфальт төселіп, сыртқы жарықтандыру жүйесі мен шамдар орнатылды, шағын сәулет нысандары мен демалыс күркесі жабдықталды. Бұл аумақты кешенді абаттандыруға және мамандардың жұмыс істеуіне қажетті жағдай жасауға мүмкіндік берді.
«Алтай» диспетчерлік пункті сел, қар көшкіні, көшкін және гидрологиялық жағдайға, соның ішінде Тұрғысын өзенінің бассейніндегі ахуалға мониторинг жүргізеді. Мамандар қар көшкінін ұстап қалатын қалқандардың пайдаланылуы мен техникалық жай-күйіне де жауап береді. Гидрометеорологиялық жағдай туралы ақпарат тәулігіне үш рет, ал жағдай күрделенген кезде әр екі сағат сайын беріледі.
Іс-шара барысында азаматтық қорғау жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін «Қазселденқорғау» мамандары министрдің алғыс хаттарымен марапатталды. Диспетчерлік пунктті жаңарту табиғи қауіптерге мониторинг жүргізу тиімділігін арттыруға, жедел ден қоюды қамтамасыз етуге және Шығыс Қазақстан тұрғындарының қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған.
Шығыс Қазақстан облысының Катон-Қарағай ауданында Төтенше жағдайлар министрі Мұрат Мұханов ТЖМ «Қазселденқорғау» ММ «Катон-Қарағай» жаңа модульдік диспетчерлік пунктін ашты. Нысан табиғи сипаттағы төтенше жағдайларды бақылау және олардың алдын алу жүйесін дамыту аясында бюджеттен тыс қаражат есебінен жабдықталды.
Бақылау учаскелерінде алғаш рет су деңгейін өлшеуге және сел қаупін уақтылы анықтауға арналған арнайы датчиктер орнатылды. Олар гидрологиялық жағдайдың өзгерістерін қадағалап, ықтимал қауіптер туралы ақпаратты жедел алуға мүмкіндік береді. Бөлімше мамандары Бұқтырма және Сарымсақты өзендерінің бассейндеріндегі 98 мұздақ көлді қоса алғанда, сел, қар көшкіні және жер көшкіні қаупі бар учаскелерге мониторинг жүргізеді.
Жаңа модульдік ғимаратта мамандардың жұмыс істеуіне және тынығуына қажетті жағдай жасалған. Пункт жұмыс орындарымен, жылыту жүйесімен, электр қуатымен, интернетпен және радиобайланыспен қамтамасыз етілген. Сондай-ақ қызметкерлердің бақылау учаскелеріне шығуы үшін автотұрақ пен көлік қарастырылған. Бұған дейін бөлімше жалға алынған ғимаратта орналасқан.
Жаңа диспетчерлік пункттің ашылуы және заманауи мониторинг құралдарының енгізілуі табиғи қауіптерді жедел анықтауға, ақпаратты уақтылы жеткізуге және төтенше жағдайлардың алдын алу шараларының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл Шығыс Қазақстанның халқы мен аумағының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ықпал етеді.
Алматы облысы Жамбыл ауданында ҚР ТЖМ «Қазселденқорғау» ММ-нің жаңа модульдік диспетчерлік пункті ашылды. Іс-шараға Төтенше жағдайлар министрі Мұрат Мұханов қатысты. Нысан бюджеттен тыс қаражат есебінен салынды. 20 күн ішінде модульдік ғимарат орнатылып, инженерлік коммуникациялар тартылды және оны жабдықтау жұмыстары жүргізілді. Бұған дейін Жамбыл өндірістік-пайдалану бөлімінің жеке диспетчерлік пункті болмағандықтан, қызметкерлер жеке тұрғын үйде кезекшілік атқарған.
Жаңа диспетчерлік пункт Қарғалы ауылында орналасқан. Аумағы 32 шаршы метр ғимаратта жұмыс кабинеттері, ас үй, санитариялық торап және душ бөлмесі жабдықталған. Мұнда тәулік бойы кезекшілік атқаруға, келіп түскен ақпаратты өңдеуге және жедел қызметтермен өзара іс-қимыл жасауға қажетті жағдайлар жасалған.
Диспетчерлік пункттің негізгі міндеті - Жамбыл ауданындағы, соның ішінде Ұзын-Қарғалы өзені бассейніндегі гидрометеорологиялық және сел жағдайын бақылау. Мамандар тәулік бойы бақылау жүргізіп, мәліметтерді күніне үш рет - сағат 07:00-де, 15:00-де және 19:00-де ұсынады. Жағдай өзгерген кезде ақпарат ағымдағы ахуалға сәйкес жаңартылады. Бұл бөлімшелер арасында деректерді уақтылы алмасуды қамтамасыз етіп, бекітілген аумақтағы жұмысты үйлестіруге мүмкіндік береді.
Диспетчерлік пункттің ашылуы «Қазселденқорғау» инфрақұрылымын дамыту және қызметкерлердің еңбек жағдайларын жақсарту бағытындағы жұмыстардың бір бөлігі болды. Осындай модульдік нысандарды Қазақстанның тағы үш облысында салу жоспарланған. Олар табиғи процестерді тұрақты бақылауға, жедел ақпарат жинауға және азаматтық қорғау бөлімшелерінің өзара іс-қимылын қамтамасыз етуге арналған.
Алматы облысының Талғар шатқалында Қазақстан ТЖМ «Қазселденқорғау» ММ диспетчерлік пункті жаңғыртылды. Жаңартылған нысанға Төтенше жағдайлар министрі Мұрат Мұханов барды. 2005 жылы салынған ғимаратта шатыр, инженерлік желілер мен жылыту жүйесі ауыстырылып, қасбеті мен ішкі бөлмелері жаңартылды. Мұнда жұмыс кабинеттері, келіссөздер бөлмесі, ас үй, душ кабиналары бар санитариялық тораптар, терраса және бақылау алаңы жабдықталды. Іргелес аумақ абаттандырылып, шыршалар отырғызылды және Қазақстанның таулы табиғатын бейнелейтін қар барысының мүсіні орнатылды. Сондай-ақ таулы жерлердегі төтенше жағдайларға жедел ден қоюға арналған AIR 112 авиациясының жаңа тікұшақ алаңы салынды.
Талғар селұстағыш бөгетінде және оған іргелес тау бөктерінде «BEIDOU KAZAKHSTAN» ЖШС қатысуымен автоматтандырылған мониторинг жүйесінің пилоттық жобасы іске асырылды. Кешенге жеті түрлі 31 датчик пен екі бейнекамера кіреді. Жабдықтар бөгет пен тау бөктерінің жай-күйін тәулік бойы нақты уақыт режимінде бақылап, топырақтың жылжуын, еңістігін, дірілді, ылғалдылықты және басқа да көрсеткіштерді тіркейді. Алынған деректер мамандарға өзгерістерді уақтылы анықтап, ықтимал тәуекелдерді бағалауға мүмкіндік береді. «Танс Инжиниринг» компаниясы бөгеттің техникалық жай-күйі мен тұрақтылығын бағалау үшін кешенді зерттеу жүргізуде.
Нысанды жаңғырту жұмыстарына түрлі бағыттар бойынша қолдау көрсеткен 11 меценат қатысты. Нысанға барған кезде Төтенше жағдайлар министрі Мұрат Мұханов көрсеткен қолдауы үшін меценаттарды медальдармен және Алғыс хаттармен марапаттады. Сондай-ақ «Қазселденқорғау» ММ қызметкерлерінің біріне қызметтік пәтердің кілті табысталды.
Сел қаупі бар учаскелерде сел жүру қаупі төнген кездегі әрекет ету ережелері қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде көрсетілген ақпараттық белгілер орнатылған. Диспетчерлік пункт тәулік бойы жұмыс істеп, Талғар өзені бассейніндегі гидрометеорологиялық жағдайды бақылауда ұстайды. Автоматтандырылған мониторинг жүйесі бөгет пен оған іргелес тау бөктерінің жай-күйі туралы деректерді үздіксіз жинау арқылы мамандардың жұмысын толықтырады. Нысанды жаңғырту табиғи процестерді бақылау тиімділігін арттыруға және төтенше жағдайлардың алдын алуды уақтылы қамтамасыз етуге бағытталған.