"100 сұрақ – 100 жауап" анықтамалығы.

№ п/п

Сұрақ

Жауап

Бөлім: Адам құқықтарын қорғау

1.      

«111» отбасы, әйелдер және балалардың құқықтарын қорғау мәселелері бойынша сенім телефонының бірыңғай мемлекеттік байланыс орталығы не үшін қажет?

«111» байланыс орталығы «мұнда және қазір» қағидаты бойынша ұйымдастырылған, әр жағдайға жеке көзқараспен қарайды. Байланыс орталығы Азаматтарға келесі мәселелер бойынша көмек көрсетеді:

- әділдікті қалпына келтіру және емделуге қол жеткізу;

- мемлекеттік қызметтер мен жәрдемақылар алу;

- ақпараттық сұраулар;

- тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғау;

- балалары бар әйелдерді уақытша орналастыру;

- білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау ұйымдарына шағымдар;

- заңсыз кредиттерді алаяқтық жолмен ресімдеу кезінде көмек;

- оқыту, жұмысқа орналастыру бағдарламалары бойынша түсіндіру және тағы басқалар.

Өтініш берушілердің мәселелерін шешу кезінде байланыс орталығының қызметкерлері мемлекеттік органдармен және басқа да мүдделі тұлғалармен өзара іс-қимыл жасайды. Байланыс орталығының жұмыс режимі-тәулік бойы.

2.      

Тегін заң көмегіне қайда жүгінуге болады?

Қазақстанда тегін заң көмегін мемлекеттік құқықтық көмек орталықтары (сенім телефоны арқылы жүгінуге болады: 1414 немесе 119), сондай-ақ азаматтардың әлеуметтік осал санаттары үшін қылмыстық және кейбір азаматтық істер шеңберінде мемлекет тағайындайтын адвокаттар, заң консультанттары ұсынады.

3.      

Сотқа талап қою үшін мемлекеттік баждың қанша сомасын төлеу керек?

Әкімшілік талап арыздар мен өтініштер беру үшін мемлекеттік баж мынадай түрде айқындалады:

1) мүліктік сипаттағы талап-арыздар үшін

– жеке тұлғалар-талап қою сомасының 1%, бірақ 10 000 АЕК артық емес;

- заңды тұлғалар-талап қою сомасының 3%, бірақ 20 000 АЕК-тен аспайды.

2) мемлекеттік органдардың әрекеттеріне шағымдар:

- жеке тұлғалар - 0,3 АЕК;

- заңды тұлғалар-5 АЕК.

3) салықтық хабарламаларға дау айту жөніндегі әкімшілік талап-арыздар үшін:

- ЖК және фермерлер үшін: соманың 0,1%, бірақ 500 АЕК-тен аспайды;

- заңды тұлғалар үшін: соманың 1%, бірақ 20 000 АЕК артық емес.

4.      

Азаматтық сот ісін жүргізуде талап арызды қайда беруге болады?

Талап арыз жауапкердің тұрғылықты жері бойынша (жеке тұлғалар үшін) немесе заңды тұлғаның немесе ұйымның құжаттарында көрсетілген мекенжай бойынша сотқа беріледі.

5.      

Азаматтық іске қатысатын адамдардың құрамына кім кіреді?

Іске қатысушы тұлғалар талапкерлер, жауапкерлер, үшінші тұлғалар, прокурор, мемлекеттік органдар, өтініш берушілер және сот ерекше іс жүргізу тәртібімен қарайтын істер бойынша өзге де мүдделі тұлғалар болып табылады.

6.      

Сот процесіне өзі (немесе өкіл арқылы) қатыса ала ма?

Азаматтар өз істерін сотта жеке өзі немесе өкілдер арқылы жүргізуге құқылы. Азаматтың іске жеке қатысуы оның осы іс бойынша өкіл болу құқығынан айырмайды.

7.      

Сот процесін тағайындау туралы тараптарға қалай хабарланады?

Іске қатысушылар мен олардың өкілдерін шақыру қағаздары, электрондық поштаға хабарламалар, телефон нөмірлері немесе хабарламаны тіркей отырып, басқа да құралдар арқылы соттың немесе іс жүргізу әрекетінің уақыты мен орны туралы хабардар етеді.

8.      

Қандай жағдайларда талап арызды қабылдаудан бас тартылады?

Судья талап қоюдан бас тартады, егер:

1) іс азаматтық сотта қаралуға жатпайды;

2) сол тараптар арасында осы дау бойынша істі тоқтату туралы сот шешімі немесе ұйғарым бар;

3) сот осы дау бойынша төреліктің шешімі туралы біледі;

4) Тараптар арасында жасалған атқарушылық жазба бар.

9.      

Сот шешіміне қалай шағымдануға болады?

Сот шешіміне шешім шығарылған күннен бастап бір ай ішінде түпкілікті нысанда шағымдануға болады. Шешімнің көшірмесін алған күннен бастап талқылауға қатыспаған адамдар үшін.

10.  

Азаматтық істер қай мерзімде қаралады?

Азаматтық істерді сот істі сот талқылауына дайындау аяқталған күннен бастап екі айға дейінгі мерзімде қарайды және шешеді. Азаматтық істердің жекелеген санаттары үшін оларды қарау мен шешудің өзге де мерзімдері белгіленуі мүмкін.

11.  

Апелляциялық шағым беру мерзімін өткізіп алған жағдайда не істеуге болады?

Өткізіп алған іс жүргізу мерзімдерін, егер өткізіп алу себептері дәлелді деп танылса, сот қалпына келтіре алады. Апелляциялық шағым беру мерзімін қалпына келтіру туралы өтініш бірінші сатыдағы сотқа өтініш беруші өз құқықтарының бұзылғанын білген сәттен бастап бір ай ішінде беріледі. Өтінішке қосымша қажет:

- құқықтарды қорғау туралы талап;

- мерзімді өткізіп алу себептерінің дәлелді екендігін растайтын құжат.

12.  

Егер шенеунік рұқсат құжаттарын алу үшін пара беруді меңзесе ше?

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің 1424 Call-орталығына қоңырау шалу және лауазымды тұлғаның пара беруді меңзейтіні туралы хабарлау.

13.  

Әкімшілік айыппұлды қайда және қалай тексеруге болады?

Қолда бар әкімшілік айыппұлдардың болуын сайттан өз бетінше тексеруге болады Qamqor.gov.kz, сондай-ақ жасалған бұзушылықтың фотосуреттерін және әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттаманы қарау мүмкіндігі бар.

14.  

Қандай жағдайларда ақпаратқа қол жеткізуден бас тартылуы мүмкін?

ҚР «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Заңына сәйкес ақпаратқа қол жеткізуден бас тартылады:

- егер сұрау салудың мазмұны сұратылған ақпаратты орнатуға мүмкіндік бермесе;

- егер сұрау салу заң талаптарына сәйкес келмесе;

- егер сұралған ақпарат қолжетімділігі шектеулі ақпаратқа қатысты болса;

- егер сұрау салуда ақпарат иеленуші қабылдаған актілерді құқықтық бағалау, ақпарат иеленушінің не оларға ведомстволық бағынысты органдар мен ұйымдардың қызметіне талдау жүргізу немесе ол аяқталғанға дейін өзге де талдамалық жұмыс жүргізу туралы мәселе қойылса.

15.  

Егер олар адам саудасының құрбаны болмас үшін шетелде жұмыс ұсынса, не білуіңіз керек?

1. Шетелде жұмыс ұсынатын агенттіктің заңды түрде жұмыс істейтініне көз жеткізіңіз.

2. Шетелге шыққанға дейін жұмысқа орналасу туралы келісім жасаңыз. Шартта жұмыстың өзі, сондай-ақ тұру, төлем және медициналық сақтандыру шарттары ескерілуі керек.

3. Сізге қол қоюды ұсынатын келісімшартты мұқият оқып шығыңыз, түпнұсқалардың бірі сіздің қолыңызда қалуы керек.

4. Жұмыс визасын алыңыз, туристік виза жұмыс істеуге рұқсат бермейді.

5. Көші-қон қызметтері мен құқық қорғау органдарының өкілдерінен басқа ешкімге және ешқандай жағдайда өз құжаттарыңызды бермеңіз. Есіңізде болсын, сіздің төлқұжатыңыз тек Сізге тиесілі.

16.  

Егер сіз алаяқтықтың құрбаны болсаңыз ше?

Егер сіз алаяқтықтың құрбаны болсаңыз келесі қадамдарды орындаңыз:

- барлық хабарламаларды, электрондық пошталарды, хат-хабарлардың скриншоттарын және алаяқтыққа қатысты кез келген басқа дәлелдерді сақтаңыз;

- жақын маңдағы полиция бөліміне өтініш беріңіз. Оқиғаның сипаттамасы барлық дәлелдерді қоса алғанда, мүмкіндігінше егжей-тегжейлі болуы керек.

17.  

Апатқа ұшыраған кезде не істеу керек?

ЖКО кезінде жүргізуші міндетті:

1.      көлік құралын дереу тоқтатыңыз және орнынан ұстамаңыз, авариялық дабылды қосыңыз, авариялық тоқтату белгісін қойыңыз, сондай-ақ ЖКО-ға қатысы бар заттарды жылжытпаңыз;

2.      ЖКО туралы полиция бөлімшесіне хабарлау, куәгерлердің деректерін жазу және полиция қызметкерлерінің келуін күту;

3.      егер басқа көлік құралдарының қозғалысы мүмкін болмаса, жолдың жүру бөлігін босатыңыз;

4.      көлік құралының, іздердің және оқиғаға қатысты заттардың жағдайын жазып алыңыз.

Сондай-ақ, ЖКО-дан кейін 3 жұмыс күні ішінде өзінің сақтандыру компаниясын хабардар ету қажет.

18.  

Интернеттегі айыппұлға қалай шағымдануға болады?

Айыппұлға портал арқылы өзіңіз шағымдана аласыз Qamqor.gov.kz. сайттың басты бетінде Qamqor.gov.kz «әкімшілік құқық бұзушылықтарға шағымдану» қызметін таңдап, «әкімшілік істер бойынша өтініштер беру» батырмасын басып, ЭЦҚ арқылы авторландырудан өту қажет.

Айыппұл төлеу қажеттілігі туралы ұйғарымға немесе айыппұл салу туралы қаулыға шағым оларды жасаған/шығарған органға беріледі.

19.  

Жеке куәлікті жоғалтқан кезде не істеу керек?

Жеке куәлік жоғалған немесе ұрланған жағдайда, Сіз «Азаматтарға арналған үкімет» МК КЕАҚ (ХҚКО) кез келген филиалына келесі құжаттармен жүгіне аласыз.

Жоғалған жағдайда:

1.      жоғалту мән-жайларын көрсете отырып, жеке куәлікті қалпына келтіру туралы жазбаша өтініш;

2.      мемлекеттік бажды төлеу туралы түбіртек (құны – 0,2 АЕК) немесе мемлекеттік бажды төлеуден босатылғанын растайтын құжат;

3.      Қазақстан Республикасы азаматының паспорты (бар болса).

Ұрлық жағдайында:

1.      талон-жеке куәлікті ұрлау немесе ұрлау туралы өтінішті қабылдаған қылмыстық қудалау органынан хабарлама;

2.      мемлекеттік бажды төлеу туралы түбіртек (құны – 0,2 АЕК) немесе мемлекеттік бажды төлеуден босатылғанын растайтын құжат;

1.   3.  Қазақстан Республикасы азаматының паспорты (бар болса).

20.  

Жылжымайтын мүлікке құқық белгілейтін құжаттарды жоғалтқан кезде не істеу керек?

Жылжымайтын мүлікке құқық белгілейтін құжаттар жоғалған жағдайда, жылжымайтын мүлік объектісінің орналасқан жері бойынша немесе онлайн-қызмет арқылы ХҚКО-ға өтініш беру қажет. Өтінішке жеке куәлік пен телнұсқа бергені үшін мемлекеттік баж төленгені туралы түбіртек немесе төлем туралы чек қоса берілуі керек. Өтініш түскен сәттен бастап мемлекеттік қызмет 3 жұмыс күні ішінде көрсетіледі.

21.  

Сапасыз тауар сатылған жағдайда тұтынушы қандай құқықтарға ие?

Сапасыз тауар сатылған тұтынушы, егер оның кемшіліктері сатушымен келісілмеген болса, өз таңдауы бойынша талап етуге құқылы:

- сатып алу бағасының пропорционалды төмендеуі;

- тауардың кемшіліктерін өтеусіз жою;

- тауардың кемшіліктерін жоюға жұмсалған шығындарын өтеу;

- ұқсас маркалы, модельді, артикулды тауарға ауыстыру;

- сатып алу бағасын тиісті қайта есептей отырып, басқа маркадағы, модельдегі, артикулдағы сол тауарға ауыстыру;

- шартты бұзу және тауар үшін төленген ақша сомасын қайтару.

22.  

Егер сатушы сапасыз тауарды қайтарудан бас тартса, өз құқығын қалай қорғауға болады?

Сіз сатушыға ақшаны қайтаруды немесе тауарды ауыстыруды талап ететін жазбаша шағыммен жүгіне аласыз. Егер сатушы бас тартса, тұтынушылардың құқықтарын қорғау жөніндегі аумақтық департаментіне сатушының іс-әрекетіне шағымдануға болады.

23.  

Егер сіз коммуналдық қызметтерді есептеу кезінде елеулі соманы артық төлеген қатені тапсаңыз ше?

Есептеулерді қайта қарауды және артық төленген қаражатты қайтаруды талап ете отырып, коммуналдық Компанияға жазбаша өтінішпен жүгіну қажет. Егер компания қатені түзетуден бас тартса, шағымды жергілікті атқарушы органға және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетіне жіберуге болады. Сондай-ақ, сіз артық төленген қаражатты қайтаруды және моральдық зиянды өтеуді талап етіп, сотқа шағымдануға құқығыңыз бар. Қате есептеу мен артық төлемді растайтын барлық құжаттарды жинау маңызды.

Бөлім: Кәсіпкерлік

24.  

Ұлттық Кәсіпкерлер палатасына қалай жүгінуге болады?

Сіз жеке, 1432 телефоны, электрондық пошта арқылы хабарласа аласыз info@atameken.kz немесе Ұлттық Кәсіпкерлер палатасының ресми сайты арқылы atameken.kz.

25.  

Кәсіпкер оған қатысты уәкілетті органдар тарапынан тексеру жүргізу кезінде нені білуі қажет?

Уәкілетті органдар тарапынан тексеру заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, құқықтық статистика мен арнайы есепке алудың уәкілетті органында міндетті тіркелуге жататын тексеруді тағайындау туралы акт негізінде жүргізіледі.

Тексеру тағайындау туралы актінің тапсырылған күні тексеру жүргізудің басталуы болып табылады. Тексеруші лауазымды адамдар мыналарды көрсетуге міндетті: оны тіркеу туралы белгісі бар тексеруді тағайындау туралы актіні, қызметтік куәлікті, қажет болған жағдайда құзыретті органның режимдік объектіге баруға рұқсатын және т.б. Кәсіпкер тексеруді тағайындау туралы актіге, тексеру нәтижелері және лауазымды адамдардың іс-әрекеті туралы актіге шағымдануға құқылы.

26.  

Тексерулерді тіркеу туралы ақпаратты қай сайттан көруге болады?

Құқықтық статистика және арнайы есепке алу органдарының порталында (Qamqor.gov.kz.) сіз құқықтық статистика және арнайы есепке алу органдарының тексерулерін тіркеу туралы ақпарат ала аласыз.

27.  

Тексеру жүргізу кезінде мемлекеттік органның қызметкерлері сізге қажетті құжаттарды ұсынбаған. Бұл жағдайларда қалай әрекет ету керек?

Құжаттарды жазбаша түрде сұрау қажет. Егер қызметкерлер бас тартса, жоғары тұрған органға немесе прокуратураға хабарласыңыз.

28.  

Бақылау және қадағалау органы тексеру жүргізген кезде бизнес субъектісі не білуі тиіс?

Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) барып тексеру және профилактикалық бақылау жүргізу кезінде тексеру парақтарында белгіленген талаптар ғана жатады.

Тексеру парағына енгізілетін талаптар бір мезгілде мынадай өлшемшарттарға сәйкес келуге тиіс:

1) адамдардың өміріне, денсаулығына, олардың мүлкін қорғауға, қоршаған орта үшін қауіпсіздікке, ҚР ұлттық қауіпсіздігіне тікелей (тікелей) әсер ететін қызметпен (процеспен, іс-қимылмен) байланысты болуға;

2) талаптардың сақталуын визуализация, зертханалық зерттеу, тексеру және тексеру, растайтын құжаттардың бар-жоғын тексеру арқылы тексеруге болады;

3) талаптар жалпы сипатқа ие бола алмайды және басқа нормативтік құқықтық актілерге сілтеме жасай алмайды;

4) бірнеше реттеуші мемлекеттік органдардың талаптың қайталануына жол бермеу.

Бақылау және қадағалау органы тексеру басталғанға дейін кемінде күнтізбелік отыз күн бұрын бақылау және қадағалау субъектісін тексеру жүргізудің басталғаны туралы хабардар етуге міндетті. Жоспардан тыс тексеру жүргізу кезінде хабарламаның мерзімі тексеру басталғанға дейін кемінде бір тәулік бұрын жасалады.

29.  

Кедендік тексерудің түрлері, мерзімдері және не тексеріледі?

Кедендік тексеру камералық немесе көшпелі болуы мүмкін. Кедендік тексеру жүргізу кезінде кеден органдары мыналарды тексере алады:

- тауарларды кедендік рәсімге орналастыру фактісі;

- кедендік декларацияда және құжаттарда мәлімделген мәліметтердің дұрыстығы;

- шартты түрде шығарылған тауарларды пайдалану немесе билік ету бойынша шектеулерді сақтау;

- кеден законодательством саласындағы қызметті жүзеге асыратын адамдардың кеден заңнамасында көзделген міндеттерді орындауы;

- уәкілетті экономикалық оператордың уәкілетті экономикалық операторлар тізіліміне енгізу шарттарын сақтауы және кеден заңнамасында көзделген өзге де міндеттерді орындауы;

- кедендік рәсімдерге және кеден заңнамасында белгіленген өзге де талаптарға сәйкес тауарларды пайдалану шарттарын сақтау.

Камералдық кедендік тексеруді жүргізу мерзімі тексерілетін тұлғаға тексеруді жүргізудің басталғаны туралы хабарлама жіберілген күннен бастап күнтізбелік алпыс күннен аспауға тиіс.

Көшпелі кедендік тексеруді жүргізу мерзімі екі айдан аспауға тиіс.

Кеден заңнамасын бұзушылықтар анықталған жағдайда тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығарылады. Мұндай хабарламаны орындау мерзімі хабарлама тапсырылған күннен бастап отыз жұмыс күнінен аспайды.

Тексерілетін тұлға хабарламаға отыз жұмыс күні ішінде шағымдануға құқылы.

30.  

Әлеуметтік қолдау шараларын алу үшін "Дипломмен ауылға" жобасы бойынша құжаттарды қайда тапсыру қажет?

Құжаттарды тапсыру үшін электрондық үкіметтің веб-порталы арқылы, сондай-ақ әлеуметтік қолдау шараларын ұсыну немесе кезекке қою мәселесін қарау үшін "Азаматтарға арналған үкімет" МК КЕАҚ (ХҚКО) арқылы электрондық форматта жүгіну қажет.

31.  

Кәсіпкерлік қызметті қаржыландыру / субсидиялау бойынша мемлекеттік қолдаудың қандай құралдары бар?

Үкімет кәсіпкерлерді қаржыландыру/субсидиялаудың түрлі бағдарламаларын іске асыруда. Мысалы, "бірыңғай кешенді бағдарлама". "Даму" кәсіпкерлікті дамыту қоры " АҚ осы бағдарламаның қаржы операторы болып табылады. Бірыңғай кешенді бағдарламаның, сондай-ақ басқа бағдарламалардың бағыттары мен критерийлері бойынша толық ақпаратты сайттан алуға болады damu.kz.

32.  

АӨК кәсіпорындарын субсидиялау үшін қандай критерийлер бар?

АӨК дамуын субсидиялау қағидаларына сәйкес АӨК қызметінің әрбір түрі үшін өлшемшарттардың жекелеген түрлері көзделген. Негізгі жалпыланған критерийлер-бұл ІҚМ / ІҚМ жеткілікті нақты саны және тиісті инфрақұрылымның болуы.

33.  

Бизнес грантын қалай алуға болады?

Мемлекет азаматтарға бизнеспен айналысуға мүмкіндік береді:

- "Бастау Бизнес"жобасы бойынша кәсіпкерлік негіздеріне оқыту;

- өз ісін ашуға өтеусіз гранттар беру.

Жобаны "Атамекен" Ұлттық Кәсіпкерлер Палатасы жүзеге асыруда. Кәсіпкерлік негіздерін оқытудан және қаржы институтынан қаражат алудан басқа, қатысушылар бизнес-жоспарды дайындауға, бизнес-жобаны қорғауға және сүйемелдеуге көмек күте алады.

34.  

Жеке ұйымдардың (мысалы, ЖШС, ШҚ, ЖК және т. б.) қызметкерлеріне көтерме жәрдемақы және бюджеттік кредит түрінде шаралар көрсетілуі мүмкін бе?

Денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет, спорт және агроөнеркәсіптік кешен саласындағы мамандарға, ауылдық елді мекендерге жұмыс істеу және тұру үшін келген ауылдар, кенттер, ауылдық округтер әкімдері аппараттарының мемлекеттік қызметшілеріне әлеуметтік қолдау шараларын ұсыну қағидаларында маман жұмыс істеуге тиіс ұйымның меншік нысаны регламенттелмеген. Осыған байланысты, жеке ұйымдарда жұмыс істейтін мамандардың әлеуметтік қолдау шараларын алуға өтініш беруге құқығы бар.

35.  

Жеке кәсіпкерді қалай ашуға болады?

Жеке кәсіпкер ретінде тіркелу үшін салық органына жеке кәсіпкер ретінде қызметтің басталғаны туралы хабарлама ұсына отырып, кәсіпкерлік қызметтің басталғаны туралы хабарлау қажет. Хабарламаны келесі жолдармен ұсынуға болады:

- электрондық тәртіппен-Қазақстан Республикасының e-license электрондық лицензиялау порталы арқылы;

- келу тәртібімен қағаз жеткізгіште-оның ішінде қызмет көрсету орталықтары не "Азаматтарға арналған үкімет"мемлекеттік корпорациясы арқылы;

- Екінші деңгейдегі банктердің мобильді қосымшасы арқылы;

- "E-Salyq business"мобильді қосымшасы арқылы.

Хабарлама беру қызметі тегін көрсетіледі. Салық органы бір жұмыс күні ішінде ЖК ретінде тіркеуді жүргізеді.

36.  

Жауапкершілігі шектеулі серіктестікті қалай тіркеуге болады?

Жауапкершілігі шектеулі серіктестікті мемлекеттік тіркеу үшін құрылтай құжаттарын қоса бере отырып, нысан бойынша аумақтық әділет органына өтініш беру қажет.

37.  

Шаруа (фермер) қожалығына жер учаскесін пайдалану құқығын қалай алуға болады?

Жер учаскелерін беру шаруа немесе фермер қожалығын жүргізу үшін уақытша өтеулі жер пайдалану (жалға алу) құқығын беру жөніндегі конкурс негізінде жүзеге асырылады. Конкурсты ұйымдастыру мен өткізуді аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары жүзеге асырады.

38.  

Қосылған құн салығын (ҚҚС) төлеуші ретінде қалай тіркелуге болады?

ҚҚС төлеуші ретінде электрондық үкіметтің веб-порталы арқылы немесе Мемлекеттік кірістер органына белгіленген нысандағы салықтық өтініш беру арқылы тіркелуге болады.

39.  

Әлеуметтік кәсіпкерлік тізіліміне қалай кіруге болады?

Ол үшін кәсіпкерлік жөніндегі уәкілетті органға өтінім беру қажет. Әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілерінің тізілімі өткен күнтізбелік жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша ағымдағы жылдың 1 ақпанынан кешіктірілмей бекітіледі.

40.  

n теңге сомасына тауар жеткізуге шарт жасасты, өнім беруші қолма-қол ақша төлеуді талап етеді. Жеткізушінің талаптары заңды ма?

Сомасы айлық есептік көрсеткіштің мың еселенген мөлшерінен асатын мәміле бойынша төлемдерді қосылған құн салығын төлеуші ретінде тіркеу есебінде тұрған дара кәсіпкерлер жүзеге асырады. Осылайша, егер мәміле сомасы республикалық бюджет туралы заңда белгіленген айлық есептік көрсеткіштің мың еселенген мөлшерінен асып кетсе, онда төлем тек қолма-қол ақшасыз тәртіппен жүргізілуі тиіс.

41.  

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды қабылдаудан бас тартқаны үшін қандай жауапкершілік қарастырылған?

Кәсіпкерлердің төлем карточкаларын пайдалана отырып төлемдерді қабылдаудан бас тартқаны үшін әкімшілік жауапкершілік көзделген: бірінші рет-ескерту, қайталап бұзған жағдайда - шағын кәсіпкерлік субъектілеріне 40 АЕК, орта кәсіпкерлік субъектілеріне 60 АЕК, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне 80 АЕК мөлшерінде айыппұл.

42.  

Тауарды қолма-қол ақшасыз сатып алу үшін төлемді қабылдамауға құқығым бар ма?

Қолма – қол ақшасыз төлемдерді қабылдаудан бас тарту заңсыз болып табылады, өйткені заңнама нормаларында төлемнің әртүрлі тәсілдері қарастырылған-банк картасы, QR төлем немесе қолма-қол ақша.

43.  

Кәсіпорынның еңбекақы төлеу қоры бойынша, Екінші деңгейдегі банктер алдында және салықтар бойынша үлкен кредиторлық берешегі бар. Кәсіпорынды төлем қабілетсіздігіне жеткізбеу үшін қандай шаралар қабылдау керек?

Шаруашылық жүргізуші субъектіні сауықтырудың бірнеше әдісі қарастырылған. Оларға берешекті қайта құрылымдау, оңалту рәсімі және салық берешегін орындау мерзімдерін өзгерту жатады.

44.  

Сіздің бизнесіңіз банктің заңсыз әрекеттеріне байланысты несие алу кезінде қиындықтарға тап болды. Өз құқықтарыңызды қалай қорғауға болады?

Барлық қажетті құжаттар мен дәлелдерді ұсына отырып, банктің іс-әрекетіне шағыммен Қазақстан Ұлттық Банкіне хабарласыңыз. Егер мәселе шешілмесе, сотқа шағым түсіріңіз.

45.  

Мен бизнес бөлмесін жалға аламын, ал үй иесі ескертусіз төлемді көтерді. Бұл заңды ма?

Жалдау шарттарындағы барлық өзгерістер, соның ішінде жалдау ақысының өсуі келісімшартта жазылуы керек. Егер үй иесі шарттың талаптарын бұзған болса, сіз сотқа шағымдана аласыз.

46.  

Сіздің бизнесіңіз рейдерлік шабуылға ұшырады деп күдіктенесіз. Сіз қандай қорғаныс шараларын қолдана аласыз?

Дереу құқық қорғау органдарына немесе "Атамекен"Ұлттық Кәсіпкерлер палатасына хабарласыңыз.

47.  

Сіздің жеткізушіңіз келісімшарт талаптарын бұзды және тауарды мерзімінде жеткізбеді. Өз құқықтарыңызды қалай қорғауға және шығындарды өндіріп алуға болады?

Ресми шағымды жеткізушіге міндеттемелерді орындауды немесе шығындарды өтеуді талап ету арқылы жіберу қажет. Егер бұл нәтиже бермесе, сотқа шағым беру керек.

48.  

Порталдағы цифрлық құжат дегеніміз не eGov.kz?

Сандық құжат-түпнұсқа құжаттың аналогы. Сандық құжатты табу үшін сізге:

1.      Қолданбаға кіріңіз, басты бетте "сандық құжаттар"түймесін басыңыз.

2.      Құжаттар тізімін жаңарту және сандық құжатты көруге болады.

Бөлім: еңбек қатынастары

49.  

Егер сіз жасыңызға байланысты жұмысқа орналасу кезінде кемсітушілікке тап болсаңыз ше?

Сізге жұмысқа қабылдаудан бас тарту себептерін түсіндіру үшін ұйымның кадрлар бөліміне жүгіну қажет. Егер себептер айқын кемсітушілік болса, аумақтық еңбек инспекциясы басқармасына шағым түсіруге болады. Сондай-ақ, қолдау мен кеңес алу үшін Кәсіподаққа немесе жұмысшылардың құқықтарын қорғауға арналған ұйымға жүгінуге болады.

50.  

Еңбек шартының болмауы қандай салдарға әкеледі?

Жұмыс берушінің кінәсінен еңбек шарты болмаған және (немесе) тиісті түрде ресімделмеген жағдайда ол заңнамада белгіленген жауаптылықта болады. Бұл жағдайда еңбек қатынастары қызметкер жұмысқа кіріскен күннен бастап пайда болды деп саналады.

Сонымен бірге, тиісті түрде ресімделген еңбек шартының болмауы көп жағдайда дау туындаған жағдайда оның талаптарын дәлелдеудің қиындығына, жұмыс берушінің өз құқықтарын теріс пайдалануына әкеледі.

51.  

Қосымша жұмыс уақытынан бас тартуға бола ма?

Жұмыс беруші қызметкерді жазбаша келісімімен ғана қосымша жұмыс уақытына тарта алады. Еңбек кодексінде ерекшеліктер қарастырылған-қызметкердің келісімі талап етілмейтін жағдайлар:

- елді қорғау үшін қажетті жұмыстарды жүргізу кезінде;

- төтенше немесе әскери жағдай енгізілген кезде;

- төтенше жағдайлардың, табиғи апаттың немесе өндірістік аварияның алдын алу, сондай-ақ олардың салдарын шұғыл жою үшін;

- өзге де шектеу іс-шараларын, оның ішінде карантинді енгізу кезінде;

- сумен жабдықтаудың, газбен жабдықтаудың, жылумен жабдықтаудың, энергиямен жабдықтаудың және тіршілікті қамтамасыз етудің басқа да жүйелерінің қалыпты жұмыс істеуін бұзатын мән-жайларды жою үшін;

- егер жұмыс үзіліске жол бермесе, ауыспалы қызметкер келмеген кезде жұмысты жалғастыру үшін.

Егер аталған мән-жайлар болмаса және қызметкер жазбаша келісім бермесе, жұмыс берушінің оны үстеме жұмысқа тартуға құқығы жоқ.

52.  

Қосымша жұмыстан бас тартуға бола ма?

Қызметкер қосымша жұмысты орындаудан бас тартуға құқылы, ал жұмыс беруші екінші Тарапқа бұл туралы қосымша жұмыс тоқтатылғанға дейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей хабарлай отырып, оны орындау туралы тапсырманың күшін жоюға құқылы.

53.  

Қай күннен бастап жұмысынан айрылу бойынша әлеуметтік төлем алуға болады?

Жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлемге құқық міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы жұмыссыз ретінде тіркелген күннен бастап туындайды.

54.  

Жұмыс беруші жарақат алған қызметкерге тергеу материалдарын беруге міндетті ме?

Жәбірленуші немесе қызметкердің өкілі еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғаны тергеп-тексерудің барлық материалдарымен танысуға және қажетті үзінді көшірмелерді жүзеге асыруға құқылы.

55.  

Қандай жағдайларда жұмыс беруші қызметкерді жұмыстан шығаруға міндетті?

Жұмыс беруші қызметкерді жұмыстан шеттетуге міндетті:

- тиісті уәкілетті мемлекеттік органдардың актілері негізінде;

- жұмыста алкогольдік, есірткілік, уытқұмарлық масаң күйде болған немесе жұмыс күні ішінде осындай масаңдықты тудыратын заттарды пайдаланған;

- еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау немесе өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелері бойынша білімін тексеру бойынша емтихан тапсырған жоқ;

- жұмыс беруші немесе қабылдаушы тарап ұсынған жеке және (немесе) ұжымдық қорғау құралдарын пайдаланбайтын;

- медициналық тексеруден не ауысым алдындағы медициналық куәландырудан өтпеген, егер олар міндетті болып табылса;

- егер оның әрекеттері немесе әрекетсіздігі оның өмірі мен денсаулығына, оның ішінде басқа жұмысшыларға ауыр зардаптар әкелсе немесе әкелуі мүмкін болса.

56.  

Қандай жағдайларда жұмыс беруші өз бастамасы бойынша жүкті әйелдермен және балалары бар әйелдермен еңбек шартын бұза алмайды?

Жұмыс берушінің экономикалық жай-күйінің нашарлауына әкеп соққан жұмыскерлердің санын немесе штатын қысқарту, өндіріс көлемін, орындалатын жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер көлемін азайту жөніндегі еңбек шартын бұзуға жұмыс берушіге жүктілік туралы анықтама берген жүкті әйелдермен, үш жасқа дейінгі балалары бар әйелдермен, он төрт жасқа дейінгі баланы (баланы) тәрбиелеп отырған жалғызбасты аналармен жол берілмейді он сегіз жасқа дейінгі мүгедектігі бар), аталған санаттағы балаларды анасыз тәрбиелеп отырған өзге де адамдар.

57.  

Қандай жағдайларда жұмыскердің келісімінсіз демалыс күндері жұмысқа тартуға жол беріледі?

Жұмыскердің келісімінсіз демалыс және мереке күндері жұмысқа тартуға мынадай жағдайларда жол беріледі:

- төтенше жағдайлардың, дүлей зілзаланың немесе өндірістік аварияның алдын алу не олардың салдарын дереу жою;

- еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғалардың, мүліктің жойылуының немесе бүлінуінің алдын алу және тергеп-тексеру;

- шұғыл, алдын-ала күтпеген жұмыстарды орындау, болашақта ұйымның немесе оның жеке бөлімшелерінің қалыпты жұмысы шұғыл орындалуына байланысты.

58.  

Келісу комиссиялары қандай дауларды қарауға тиіс, ал қандай соттар?

Келісім комиссиялары жұмыс беруші мен шағын кәсіпкерлік субъектісінің, он бес адамнан аспайтын жұмыскерлері бар коммерциялық емес ұйымның қызметкері, үй қызметкері, заңды тұлғаның жалғыз атқарушы органы, заңды тұлғаның атқарушы органының басшысы, сондай-ақ заңды тұлғаның алқалы атқарушы органының басқа мүшелері арасында туындайтын дауларды қоспағанда, барлық жеке еңбек дауларын қарайды.

Дау реттелмеген не келісу комиссиясының шешімі орындалмаған жағдайда-жеке еңбек дауын соттар қарайды.

59.  

Келісу комиссиясына немесе сотқа жүгінудің қандай мерзімдері көзделген (сотқа дейінгі міндетті реттеу кезінде)?

Келісу комиссиясына немесе жеке еңбек дауларын қарау жөніндегі сотқа жүгіну үшін мынадай мерзімдер белгіленеді:

1) жұмысқа қайта қабылдау туралы даулар бойынша-жұмыс берушінің еңбек шартын тоқтату туралы актісінің көшірмесі тапсырылған немесе жіберілген күннен бастап бір ай келісім комиссиясына жүгіну үшін, ал сотқа жүгіну үшін – келісім комиссиясы шешімінің көшірмесі тапсырылған немесе жіберілген күннен бастап екі ай;

2) басқа еңбек даулары бойынша – қызметкер өз құқығының бұзылуы туралы білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл.

60.  

Бала күтімі бойынша әлеуметтік төлемді кім алуға құқылы?

Күтім бойынша әлеуметтік төлем әлеуметтік төлем алуға құқығы бар және бала (балалар) бір жарым жасқа толғаннан кейін оған күтім жасауды жүзеге асыратын міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыға тағайындалады.

Бұл ретте, егер бала күтімін міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің бірнеше қатысушылары жүзеге асырса, күтім бойынша әлеуметтік төлем көрсетілген адамдардың біреуіне ғана тағайындалады.

Екі және одан да көп бала туған кезде күтім бойынша әлеуметтік төлем әрбір балаға жеке тағайындалады.

61.  

Егер жұмыс беруші жалақы төлеуден бас тартса ше?

Компаниядағы жұмысыңызды растайтын құжаттарды (жұмысқа қабылдау туралы бұйрықтар, жұмыс уақытын есепке алу табельдері, есеп айырысу парақтары және т.б.) қоса бере отырып, жұмыс берушіге шағым жіберу қажет.

Еңбек инспекциясына хабарласыңыз және шағым жазыңыз. Сондай-ақ, Сотқа жалақы бойынша берешекті өндіріп алу туралы талап арызбен жүгінуге болады.

Бөлім: қаржылық қауіпсіздік және алаяқтықтан қорғау

62.  

Егер сіз пирамида желісіне кірсеңіз ше?

Егер сіз қаржы пирамидасымен байланысқа шықтыңыз деген күдік туындаса, тұрғылықты жеріңіздегі құқық қорғау органдарына дереу хабарласу қажет. Сондай-ақ, ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің Call-орталығының қысқа нөмірі бойынша хабарласуға болады: 1459 (жұмыс уақыты: жұмыс күндері сағат 9.00-ден 17.00-ге дейін).

63.  

Сіз алмаған несиені анықтаған кезде не істеу керек?

1) несие ресімделген несие ұйымының атауын біліңіз.

2) жағдайды егжей-тегжейлі көрсете отырып, осы ұйымға өтініш жазыңыз, құжаттардың жоғалғаны туралы анықтаманы қоса беріңіз және ішкі қызметтік тергеуді талап етіңіз.

3) Шарттың көшірмелерін, құжаттарды куәландыратын қосымшаларды және ақша аударылған шот деректерін алыңыз.

4) Егер ұйым құжаттарды ұсынудан бас тартса, ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағым беріңіз.

5) Егер алаяқтардың кінәсі дәлелденбесе, мәмілені жарамсыз деп тану туралы сотқа шағым түсіріңіз.

6) сот Сіздің пайдаңызға шешім қабылдағаннан кейін ұйым қарызды есептен шығаруға және несие тарихын түзетуге міндетті.

64.  

Несиелік тарихыңызды қалай тексеруге болады?

Заң бойынша күнтізбелік жылда бір рет Қазақстанның әрбір азаматы өзінің кредиттік тарихын тегін біле алады. Бір күнтізбелік жыл ішінде қайта сұрау салу кезінде қызметтің құны 400 теңгені құрайды.

Қызметті онлайн режимінде алудың келесі тәсілдерінің бірін пайдалануды ұсынамыз:

- Бірінші несиелік бюроның сайты немесе мобильді қосымша арқылы 1CB.kz (ЭЦҚ қажет);

- электрондық үкімет порталының онлайн қызметі арқылы eGov.kz.

Офлайн режимде қызмет жеке куәлікті көрсеткен кезде көрсетіледі:

- "Азаматтарға арналған үкімет" МК КЕАҚ филиалдарында;

- "Қазпошта" АҚ бөлімшелерінде.

65.  

Телефон алаяқтары мен киберқылмыскерлерден өзіңізді қалай қорғауға болады?

1) алаяқтар"банктің қауіпсіздік қызметінен" қоңырау шалған жағдайларда:

- диалогқа кірмеңіз және телефонды қойыңыз;

- ешқашан құпия сөздерді, SMS, PIN немесе CVV/CVC кодтарын бермеңіз;

- қоңырауды аяқтаңыз және банктердің ресми мобильді қосымшалары арқылы шоттарды тексеріңіз.

2) алаяқтар сіздің нөміріңізді жақын адамыңыздың нақты нөміріне ауыстырған және қоңырау шалған кезде шұғыл мәселені шешу үшін ақша аударымы қажет екенін хабарлаған жағдайларда:

- үрейленбеңіз және ақша жібермеңіз;

- жақын адамдарыңызбен тікелей байланысыңыз;

- полицияға хабарласыңыз.

3) Әлеуметтік желілердің жеке хабарламаларына не телефонға бейтаныс нөмірлерден ақша, сыйлық немесе басқа да пайда алуға болатындығы туралы хабарлама келіп түсуі мүмкін жағдайларда:

- бейтаныс хабарламалардың сілтемелеріне өтпеңіз;

- мұндай хабарламалардан сұрауларға жауап бермеңіз немесе орындамаңыз;

- антивирусты Интернетке кіретін барлық құрылғыларға орнатыңыз.

66.  

Жеке деректерді қалай қорғауға болады?

Дербес деректерді қорғау үшін алты айға кредиттер мен шағын қарыздарды ресімдеуге тыйым салуға болады. Ол үшін eGov mobile немесе eGov.kz. бұл жағдайда мұндай шектеуді автоматты түрде алып тастауға болады.

67.  

Егер жеке деректер адамның келісімінсіз Интернетте орналастырылса ше?

Электрондық мекенжайға өтініш жазу арқылы ҚР цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің Ақпараттық қауіпсіздік комитетіне жүгіне аласыз kib@mdai.gov.kz немесе 8 (7172) 74-99-80 нөміріне хабарласыңыз.

68.  

Егер Сіз мемлекеттік тізілімде сақталған жеке деректеріңізде қате тапсаңыз ше?

Сіз тиісті мемлекеттік органға (мысалы, АХАЖ, төлқұжат үстелі немесе салық инспекциясы) жеке мәліметтерге түзетулер енгізу туралы жазбаша өтінішпен жүгінуіңіз керек. Дұрыс деректерді растайтын құжаттарды ұсыну қажет. Егер қате түзетілмесе, сіз жоғары тұрған органға жүгіне аласыз.

Бөлім: Әлеуметтік қамсыздандыру

69.  

Көпбалалы отбасының жәрдемақысына кім құқылы?

Төрт және одан да көп бірге тұратын балалары бар отбасылар жәрдемақы алуға құқылы, соның ішінде:

- кәмелетке толмаған балалар;

- оқу бітіргенге дейін білім беру бағдарламалары бойынша (мектептер, колледждер, университеттер) күндізгі оқитын 18 жастан асқан балалар.

70.  

Мектепке дейінгі балалар ұйымына оқуға түсуге қалай жолдама алуға болады?

Мектепке дейінгі балалар ұйымына қабылдануға жолдама беру автоматтандырылған база арқылы жүзеге асырылады https://indigo24.kz. ол арқылы ата-аналардың өздері баланың ЖСН енгізу арқылы жолдама ала алады. Басымдықты қолжетімділік ашылған өтініш берушілер босатылған орындар туралы ақпаратты зерделейді және мүдделі болған жағдайда өздері таңдаған мектепке дейінгі балалар ұйымына қабылдау үшін электрондық жолдама алады.

71.  

Мүгедектік санаты болған жағдайда үйде Мемлекеттік қызметтерді қалай алуға болады?

1 және 2 топтағы мүгедектігі бар азаматтар мемлекеттік қызметтерді алу үшін 1414 нөміріне тегін қоңырау шалып, өзінің т.а. ә, Мемлекеттік қызметтің атауын, телефон нөмірлерін, оның ішінде (туыстары, көршілері, әлеуметтік қызметкерлері және т. б.) көрсете отырып, өтінім қалдыра алады.

72.  

Тегін медициналық көмекті кім ала алады?

Қазақстан Республикасының азаматтары, қандастар, босқындар, шетелдіктер және Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тұратын азаматтығы жоқ адамдар ТМККК шеңберінде тегін медициналық көмек ала алады (тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі).

73.  

Емханаға қалай тіркелуге болады?

Сіз бір әкімшілік-аумақтық бірлік шегінде медициналық-санитариялық алғашқы көмек көрсететін ұйымды (МСАК) еркін таңдау құқығын ескере отырып, тұрақты немесе уақытша тұратын жері бойынша емханаға тіркеле аласыз. 

Емханаға электронды Үкімет порталы арқылы онлайн тіркелуге болады.

74.  

Мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйге кім мұқтаж деп танылуы мүмкін?

Коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үйі жоқ Қазақстан Республикасының азаматтары мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйге мұқтаж деп танылады, егер:

1) Қазақстан Республикасының аумағында меншік құқығында тұрғынжайы жоқ;

2) сатып алу құқығынсыз берілген жалға берілетін тұрғын үйі жоқ;

3) олар тұратын тұрғын үй белгіленген санитариялық-эпидемиологиялық және техникалық талаптарға жауап бермейді;

4) аралас, оқшауланбаған тұрғын үй-жайларда екі және одан да көп отбасы тұрады;

5) отбасы құрамында кейбір созылмалы аурулардың ауыр түрлерімен ауыратын науқастар бар.

75.  

Қандай жағдайларда сот тәртібімен алимент өндіріп алу құқығы туындайды?

Ата-аналар балаларды қалай ұстау керектігін өздері шеше алады. Егер алимент туралы нотариалды куәландырылған келісім болмаса, сотқа жүгінуге болады. Егер келісім болса, алиментті тек осы Келісім бұзылған кезде өндіріп алуға болады.

76.  

Қандай жағдайларда бұрынғы жұбайын ұстау бойынша міндеттемелер туындауы мүмкін

Бұл үшін қажетті қаражаты бар бұрынғы жұбайынан сот тәртібімен алимент беруді талап етуге құқығы бар:

1) бұрынғы жұбайы жүктілік кезеңінде және ортақ бала үш жасқа толғанға дейін;

2) мүгедектігі бар ортақ балаға Он сегіз жасқа толғанға дейін, сондай-ақ мүгедектігі бар ортақ бала бірінші немесе екінші топтағы мүгедектігі он сегіз жасқа толғаннан кейін оны күтіп-бағуды жүзеге асыратын мұқтаж бұрынғы жұбайы;

3) Неке (ерлі-зайыптылық) бұзылғанға дейін еңбекке жарамсыз болған мұқтаж бұрынғы жұбайы.

Бөлім: көші-қон және азаматтық

77.  

Көші-қон заңнамасын бұзуды қалай болдырмауға болады?

Көші-қон заңнамасын бұзушылықтардың алдын алу мақсатында азаматтар:

- жаңа тұрғылықты жері немесе уақытша тұратын жері бойынша уақтылы тіркелу;

- - тұрғын үй иелеріне тек шынымен тұратындарды тіркеу және өлтіргендерді тіркеуден шығару;

- Жеке кабинетте электрондық үкімет порталында өз тұрғын үйінде тіркелгендердің санын өз бетінше тексеру.

78.  

Қазақстанның көші-қон қызметінде қалай есепке тұруға болады?

1) порталға кіру қажет eGov.kz;

2) "қызметтер" бөліміне өтіп,"шетелдіктің болуы туралы хабарламаны" таңдаңыз;

2) ҚР визалық-көші-қон порталы ашылады, нұсқаулықты орындаңыз;

3) шетелдік туралы және қажет болған жағдайда оның балалары туралы мәліметтерді толтыруға міндетті;

4) ЭЦҚ көмегімен толтырылған нысанға қол қоюға құқылы.

79.  

ҚР шет елдердегі мекемелері арқылы қандас мәртебесін алу тәртібі қандай?

1) Қазақстан Республикасынан тыс жерде тұратын этникалық қазақ жергілікті атқарушы органның шет елдердегі мекемелерге қандас мәртебесін беруге келісімін алу туралы өтініш береді.

2) ҚР шет елдердегі мекемелері өтініш берушіге оның өтінішін тіркеу туралы жазбаша хабарлама береді.

3) шет елдердегі мекеме шешім қабылдау үшін халықтың көші-қоны мәселелері жөніндегі уәкілетті органға өтініш пен құжаттарды жібереді.

80.  

Қазақстан Республикасының азаматтығын ресімдеудің жеңілдетілген тәртібі кімге қолданылады?

Қазақстан Республикасының азаматтығына оңайлатылған (тіркеу) тәртіппен қабылдануы мүмкін:

1) Қазақстан Республикасының аумағында заңды негіздерде тұрақты тұратын бұғаулар;

2) жаппай саяси қуғын-сүргіннің жертв құрбандары және олардың Қазақстанда тұратын ұрпақтары;

3) Қазақстанның жоғары оқу орындарында оқитын этникалық қазақтар.

Бөлім: Зияткерлік меншік

81.  

Зияткерлік меншік құқығы бұзылған жағдайда не істеу керек?

Зияткерлік меншік құқығын бұзғаны үшін әкімшілік, қылмыстық және азаматтық жауапкершілік қарастырылған.

Құқықтар бұзылған жағдайда қорғау үшін сотқа жүгінуге, зияткерлік меншік объектісін пайдалануға залалды өтеуді, өтемақыны немесе тыйым салуды талап етуге болады.

82.  

Сауда белгісі дегеніміз не және оны қалай тіркеуге болады?

Сауда белгісі-бұл бір адамның тауарларын немесе қызметтерін басқалардан ажырату үшін қолданылатын белгі. Тіркелу үшін порталда өтінім беру қажет eGov.kz the Ұлттық зияткерлік меншік институты (ҚазПАТЕНТ), белгінің бейнесін және тауарлар мен қызметтер кластарының сипаттамасын ұсына отырып.

83.  

Патентті қалай тіркеуге болады?

Өнертабысқа, пайдалы модельге немесе өнеркәсіптік үлгіге патент алу үшін портал арқылы қажет eGov.kz өнертабыс сипаттамасы және оның техникалық сипаттамалары бар Ұлттық зияткерлік меншік институтына (ҚазПАТЕНТ) электрондық нысанда өтінім беру.

84.  

Авторлық құқықтың қолданылу мерзімі?

Авторлық құқық, егер заңнамада өзгеше көзделмесе, автордың өмірі мен қайтыс болғаннан кейін 70 жыл бойы қолданылады.

85.  

Мен кітап жаздым және оны онлайн платформа арқылы шығарғым келеді. Авторлық құқықты қалай қорғауға болады?

Сіздің авторлық құқығыңыз туынды жасалған сәттен бастап автоматты түрде пайда болады. Авторлық құқықтың пайда болуы және жүзеге асырылуы үшін туындыны тіркеу талап етілмейді.

Қосымша қорғау үшін сіз өзіңіздің туындыңыз туралы мәліметтерді порталда өтініш беру арқылы авторлық құқықпен қорғалатын объектілерге құқықтардың мемлекеттік тізіліміне енгізе аласыз eGov.kz Ұлттық зияткерлік меншік институтына (ҚазПАТЕНТ).

86.  

Мен жұмыстағы өндіріс процесін жақсартудың жаңа әдісін ойлап таптым. Мен бұл өнертабысқа патент бере аламын ба?

Ия, егер сіздің әдісіңіз жаңашылдық, өнертапқыштық деңгей және өнеркәсіптік қолдану критерийлеріне сәйкес келсе, Сіз патент алуға өтініш бере аласыз. Алайда, егер сіздің өнертабысыңыз еңбек қызметімен байланысты болса, сіздің еңбек шартыңызда көзделген болса, оған құқықтар жұмыс берушіге тиесілі болуы мүмкін.

87.  

Сіз аттракционды суретке түсірдіңіз және бұл фотосуретті коммерциялық мақсатта пайдаланғыңыз келеді. Рұқсат алу керек пе?

Егер сіз қоғамдық орынды суретке түсіріп жатсаңыз, онда әдетте рұқсат қажет емес. Алайда, егер фотосуретте қорғалатын заттар (мысалы, авторлық мүсіндер) немесе жеке адамдар бейнеленген болса, сізге құқық иесінің рұқсаты немесе суреттегі адамдардың келісімі қажет болуы мүмкін.

88.  

Егер сіз шағын дүкен ашсаңыз және жарнамада белгілі ұранды қолданғыңыз келсе не істеу керек. Бұл рұқсат етілген бе?

Басқа біреудің тіркелген ұранын авторлық құқық иесінің рұқсатынсыз пайдалану зияткерлік меншік туралы заңды бұзу болып табылады. Бірегей ұранды әзірлеген немесе бұрыннан барын пайдалануға лицензия (рұқсат) алған дұрыс.

89.  

Коммерциялық құпияны зияткерлік меншік ретінде қорғауға бола ма?

Коммерциялық құпияны зияткерлік меншік ретінде қорғауға болады, егер ақпарат коммерциялық құндылыққа ие болса және кәсіпорын оның құпиялылығын сақтау үшін шаралар қабылдаса.

90.  

Егер мен дизайнерден компаниямның логотипіне тапсырыс берсем не істеу керек. Бұл логотипке құқықтардың иесі кім болады?

Келісімшарт талаптарына байланысты, сіз жұмыс үшін ақы төлеген болсаңыз да, авторлық құқық дизайнерде қалуы мүмкін. Құқықтар сізге өтуі үшін дизайнер сізге логотипке меншік құқығын беретін келісімшартты рәсімдеу қажет.

Бөлім: атқарушылық іс жүргізу

91.  

Сот шешімдерін мәжбүрлеп орындау дегеніміз не?

Мәжбүрлеп орындау-борышкер өз міндеттемелерін өз еркімен орындамаған кезде сот актісін, шешімін немесе қаулысын орындау процесі. Орындауды атқарушылық іс жүргізу органдары жүзеге асырады.

92.  

Мәжбүрлеп орындау мерзімі қандай?

Атқарушылық іс жүргізу оны қозғаған сәттен бастап екі ай ішінде, бірақ заңнамалық актілерде орындаудың өзге мерзімдері белгіленген жағдайларды қоспағанда, аяқталуы тиіс.

93.  

Мәжбүрлеп орындау кезінде қандай шараларды қолдануға болады?

Сот орындаушысы борышкердің мүлкіне тыйым салуды, елден шығуға шектеулер қоюды, банктердегі шоттардан өндіріп алуды, жалақы мен зейнетақының бір бөлігін ұстап қалуды, мүлікті алып қоюды және оны сатуды қолдана алады.

94.  

Мен қарызды сот шешімімен төлеуім керек, бірақ қаражатым жеткіліксіз. Бұл жағдайда не болады?

Сот орындаушысы сіздің мүлкіңізге және кірістеріңізге тыйым салуы мүмкін. Жеткілікті қаражат болмаған жағдайда жалақыдан немесе зейнетақыдан 50% - ға дейін ұстап қалуға болады. Егер мүлік болмаса, атқарушылық іс жүргізу қаражат пайда болғанға дейін тоқтатылады.

95.  

Сот шешімін орындаудан жалтарған кезде борышкерге қандай санкциялар салынуы мүмкін?

Сот шешімін орындаудан жалтарғаны үшін борышкер әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін, соның ішінде айыппұлдар, қамауға алу және тіпті қасақана жалтару жағдайында бас бостандығынан айыру.

96.  

Сот орындаушысы менің банктік шоттарымды қамауға алды, бірақ олардың біреуінде тек балалар жәрдемақысы бар. Бұл заңды бола ма?

Жоқ, балаларға арналған жәрдемақылар, алимент сияқты, өндірілмейді. Сіз сот орындаушысына арызбен және қамауға алынған шоттағы қаражаттың қамауға алуды алып тастау үшін мақсатты сипатқа ие екендігі туралы дәлелдермен жүгіне аласыз.

97.  

Мен сот орындаушысымен қарызды бөліп төлеу туралы келіссөздер жүргізе аламын ба?

Иә, егер сіздің қаржылық жағдайыңыз қарызды бір реттік төлеуге мүмкіндік бермесе, Сіз сот орындаушысына бөліп төлеу немесе кейінге қалдыру туралы өтініш бере аласыз. Шешім нақты жағдайларға және Өндіріп алушының келісіміне байланысты.

98.  

Мен қарызға байланысты шетелге шығуды шектедім. Бұл шектеуді қаншалықты тез жоюға болады?

Шығуды шектеу қарызды толық өтегеннен кейін және сот орындаушысына төлем туралы дәлелдемелер ұсынылғаннан кейін алынуы мүмкін. Осыдан кейін Орындаушы тиісті органдарға шектеулердің күшін жою туралы хабарлама жібереді және ол бір жұмыс күні ішінде алынып тасталады.

99.  

Мен көлікті саттым, бірақ жаңа иесі оны қайта ресімдемеді және мені қамауға алды. Не істеу керек?

Сіз сот орындаушысына көлікті сату фактісін дәлелдеуіңіз керек. Мұны сатып алу-сату шартын немесе тіркеу органдарына көлік құралын беру туралы өтініш беру арқылы жасауға болады.

100.                    

Менің бұрынғы жұбайым алимент төлемейді. Қалай істеу керек?

Егер бұрынғы жұбайы алимент төлеуден жалтарса, сіз атқарушылық іс жүргізуді бастау үшін сот орындаушысына жүгіне аласыз. Сондай-ақ, сіз төлем тәртібін ұлғайту немесе өзгерту үшін сотқа жүгіне аласыз.