Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы (ТКШ) – Қазақстан халқының өмір сүру сапасын қамтамасыз ететін маңызды салалардың бірі. Бұл сала келесі қызмет түрлерін қамтиды:
- сумен жабдықтау және су бұру,
- жылумен қамту,
- электрмен жабдықтау,
- газбен қамту,
- көпқабатты тұрғын үйлерді басқару,
- тұрмыстық қатты қалдықтарды шығару және кәдеге жарату.
ТКШ саласын реттейтін негізгі нормативтік құжаттар мыналар:
- Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» кодексі,
- «Энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру туралы» заң,
- «Табиғи монополиялар туралы» заң,
- сондай-ақ басқа да нормативтік-құқықтық және жергілікті актілер.
2020 жылдан бастап Қазақстанда көпқабатты тұрғын үйлерді басқарудың жаңа жүйесі енгізілді:
әрбір үйде мүлік иелерінің бірлестігі (МИБ) немесе қарапайым серіктестік (ҚС) құрылуы тиіс. Бұл құрылымдар бұрынғы ПИК (пәтер иелері кооперативтері) орнына келді және тұрғындарды үйді басқаруға белсенді қатыстыруды, сондай-ақ қаржының ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған.
ТКШ саласы келесі көздер есебінен қаржыландырылады:
- мемлекеттік бюджет,
- жергілікті бюджеттер,
- халықтың коммуналдық қызметтерге төлемдері,
- инвестициялық бағдарламалар.
Мемлекет тұрғын үй қорын және инженерлік инфрақұрылымды жаңғырту бойынша бірқатар бағдарламаларды іске асыруда. Соның бірі — тұрғын үй жағдайын жақсартуға және инфрақұрылымды дамытуға бағытталған «Нұрлы жер» бағдарламасы.
ТКШ саласы бірқатар проблемаларға тап болып отыр:
- инженерлік желілердің тозуы (кейбір аймақтарда 60%-дан жоғары),
- білікті мамандардың жетіспеушілігі,
- энергия тиімділігінің төмен деңгейі,
- тұрғындардың қызмет ақысын төлеуде қарыздарының болуы.
Қазіргі уақытта елде ТКШ саласын цифрландыру белсенді жүргізілуде: коммуналдық қызметтерді онлайн төлеу, тұрғындардың өтініштері үшін электронды платформалар, «Бірыңғай есеп айырысу орталығы», сондай-ақ ресурстарды есепке алудың автоматтандырылған жүйелері (ақылды есептегіштер) енгізілуде.