"Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне халықты жұмыспен қамту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасы» заң жобасы (бұдан әрі – заң жобасы) жаңа құқықтық режимді – формальды емес жұмыспен қамтылғандардың қызметін салық органдарында тіркеудің оңайлатылған тәртібін көздейтін бірыңғай жиынтық төлемді (баж) енгізу көзделеді.
Анықтамалық:
2018 жылдың үшінші тоқсанының қорытындысы бойынша жұмыспен қамтылған халық саны 8,6 млн.адамды құрады, оның ішінде 6,6 млн. жалдамалы қызметкерлер және 2,1 млн. өзін-өзі жұмыспен қамтығандар.
Республика экономикасында жұмыспен қамтылғандардың жалпы санынан 16% бейресми жұмыспен қамтылғандар (1 376 мың адам) болды, оның ішінде еңбек шарттарын ресімдемей жұмыс істейтін жалдамалы қызметкерлер шамамен 800 мың адамды және өз бетінше жұмыспен айналысушылар – 588 мың адамды құрайды.
Ағымдағы жағдай көрсетіп отырғандай, бейресми жұмыспен қамту салық органдарында тіркеу мен есептен шығарудың күрделі рәсімі, көптеген төлем жүйелерінің болуы және салық режимін анықтаудың күрделілігі сияқты факторлар ықпал етеді.
Бейресми жұмыспен қамтылғандардың қызметін тіркеуді оңайлату үшін бірыңғай жиынтық төлемді енгізу ұсынылады.
ЕСТП төлеу бейресми қызметті тіркеуге ғана емес, сондай-ақ міндетті медициналық және әлеуметтік сақтандыру, зейнетақымен қамсыздандыру жүйесіне қатысуға мүмкіндік береді.
ЕО Қазақстанның барлық жұмыс істейтін азаматтары үшін бір жолғы төлемге 4 міндетті төлемді ауыстырады.
Шок төлеушілер үшін Республикалық маңызы бар қалалар, Астана және облыстық маңызы бар қалалар үшін 1 АЕК (2 525 теңге) мөлшерінде және басқа елді мекендердің тұрғындары үшін АЕК (1 263 теңге) жартысы деңгейінде екі есе төмен табыс салығы мен әлеуметтік төлемдер бойынша ең төменгі ставкалар белгіленген.
Бірыңғай жиынтық төлемнің үлесі:
- Жеке табыс салығына 10 % ;
- 20 % - Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдар;
- 30 % – зейнетақы төлемдері Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры;
- 40 % - міндетті әлеуметтік-медициналық сақтандыру қорына аударымдар
Шок мынадай шарттар сақталған кезде табыс алу мақсатында қызметті жүзеге асыратын жеке тұлғаларға қолданылатын болады:
1) жалдамалы қызметкерлердің еңбегін пайдаланатын;
2) Жеке тұлғалар үшін жұмыстарды орындайды, қызмет көрсетеді;
3) Жеке тұлғаларға тұтыну үшін жеке қосалқы шаруашылықты пайдаланудан ауыл шаруашылығы өнімін өткізеді.
ЕСП таралмайды:
1) сауда объектілерін қоса алғанда, коммерциялық жылжымайтын мүлік объектілерінің аумағында қызметтер көрсететін жеке тұлғалар;
2) тұрғын үйді қоспағанда, мүлікті жалға (мүліктік жалға) беретін тұлғалар;
3) жеке практикамен айналысатын адамдар;
4) оралмандарды қоспағанда, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарды; ;
5) дара кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеуден өткен тұлғалар.
Бұл ретте күнтізбелік жылдағы шекті табыс 100 ЕТЖ-дан аспауы тиіс (жылына 2 969,8 мың теңге, 2019 жылы айына 247,4 мың теңге).
Шок тек жеке тұлғаларға қызмет көрсететін және жеке тұлғаларға жеке қосалқы шаруашылықтан (АШБ) артық шығуды өткізетін жеке тұлғалар қамтылатын болады.
Азаматтардың қалған санаттары үшін салық және әлеуметтік төлемдерді төлеудің қолданыстағы тәртібі сақталады.
ҚБП енгізу нәтижесінде формальды емес жұмыспен қамтылғандар қатарынан 500 мың адамның қызметін формальдау көзделеді, сондай-ақ патент және оңайлатылған декларация негізінде қолданыстағы салық режимдерінен 65,4 мың төлеуші ағады деп күтілуде.
Тұтастай алғанда, бейресми жұмыспен қамтылғандар үшін ШОБ-ты енгізу:
міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне қатысу және медициналық мекемені таңдау құқығымен сомасы мен түрлері бойынша шектеусіз медициналық қызметтерге қол жеткізу;
жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысу және жүйеге қатысу өтіліне байланысты базалық зейнетақы төлемін алу;
еңбек ету қабілетінен айырылған, асыраушысынан айырылған, жүктілік пен босану, бала асырап алған, 1 жасқа дейінгі бала күтімі жағдайларында әлеуметтік төлемдер алу.