Мемлекет басшысы 2022 жылғы 30 желтоқсанда "Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттық туралы"Заңға қол қойды.
Заң ресми жарияланғаннан кейін 60 күн өткен соң күшіне енеді. Бұл дегеніміз, қарызы бар азаматтар 2023 жылдың 3 наурызынан бастап банкроттыққа өтініш бере алады.
Заң рәсімдердің 3 түрін қарастырады-соттан тыс банкроттық, сот банкроттығы және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру.
Барлық үш процедураны тек борышкердің өзі бастайды, яғни несие берушінің борышкердің банкроттығын беруге құқығы жоқ.
Бірінші процедура: соттан тыс банкроттықты тек банктер, МҚҰ және коллекторлық агенттіктер алдындағы қарыздар бойынша қолдануға болады.
Соттан тыс банкроттықты азаматтар келесі жағдайларда қолдана алады:
банктер, микроқаржы ұйымдары және коллекторлар алдындағы борыш 5,5 млн. теңгеден (1600 АЕК)аспайды;
банктер, микроқаржы ұйымдары, коллекторлар алдындағы міндеттемелер бойынша өтініш берілген күні қатарынан 12 ай ішінде өтеу жоқ;
тіркелген мүлік, оның ішінде ортақ меншіктегі мүлік жоқ;
мерзімі өткен берешекті банкпен реттеу жүргізілді;
банкроттық 7 жыл бойы қолданылмады.
Сонымен қатар, заң жобасында ерекше жағдайлар қарастырылған:
- АӘК алушылар 6 ай ішінде;
- берешегі бес жылдан артық өтелмейтін азаматтар.
Соттан тыс банкроттық "электрондық үкімет" веб-порталында басталады. Содан кейін ақпараттық жүйе арқылы борышкердің кіріс критерийлеріне сәйкестігі тұрғысынан мүдделі мемлекеттік және өзге де органдардың деректерімен автоматты түрде салыстыру жүргізілетін болады.
5,5 млн. теңгеден астам борыштар бойынша және қарыздың қалған түрлері бойынша азаматтар екінші рәсімді - сот банкроттығын қолдана алады.
Сот банкроттығының мақсаты банкроттың мүліктік массасы есебінен кредиторлардың талаптарын барынша қанағаттандыру болып табылады.
Егер жалғыз тұрғын үй кепіл нысанасы болып табылса, онда кредитор оны сот банкроттығы барысында алып қоюға құқылы.
Егер жалғыз тұрғын үй кепіл болмаса, несие берушілер оны талап ете алмайды.
Қалған өтелмеген сома борышкердің жосықсыз белгілері болмаған жағдайда есептен шығаруға жатады (мүлікті немесе ол туралы ақпаратты жасыру, жалған ақпарат беру және т.б.).
Сот банкроттығы рәсімін құрамына кіруге құқылы қаржы басқарушылары жүзеге асырады:
Заңды тұлғалар мен ЖК банкроттық рәсімін жүзеге асыратын әкімшілер;
Кәсіби бухгалтерлер;
Заң кеңесшілері;
Аудиторлар.
Барлық борышкерлер қаржы басқарушыларының қызметтерін төлей алмайтынын назарға ала отырып, заң жобасында мүлкі жоқ халықтың әлеуметтік осал топтарына жататын адамдарға мемлекет есебінен ақы төлеу көзделген.
Үшінші рәсім – төлем қабілеттілігін қалпына келтіру, сотта қарыздарды төлеуге бөліп-бөліп төлеу мүмкіндігін (5 жылға дейін), тұрақты табыс болған жағдайда көздейді.
Қалпына келтіру жоспары қаржы басқарушысымен бірлесіп әзірленеді және сотта бекітіледі.
Бұл процедураның артықшылығы-одан кейін адам "банкрот" мәртебесін алмайды, сондықтан оған банкрот үшін көзделген салдарлар қолданылмайды.
Азамат банкрот деп жарияланғаннан кейінгі салдары:
1) 5 жыл ішінде қарыздар мен кредиттер алуға тыйым салу (ломбардтардың микрокредиттерін алудан басқа);
2) қайта банкроттық 7 жылдан кейін ғана мүмкін болады;
3) банкроттықтан кейін 3 жыл ішінде банкроттың қаржылық жағдайына мониторинг жүргізілетін болады.
Алимент бойынша, басқа адамның өмірі мен денсаулығына келтірілген зиянды өтеу жөніндегі, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылықтар бойынша залалды өтеу жөніндегі борыштар есептен шығаруға жатпайды.