Мемлекеттік қызметтегі сыбайлас жемқорлықтың алдын алудың негізгі факторы ретінде адалдықты дамыту
Қазақстан Республикасында жүргізіліп жатқан сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың негізгі бағыттарының бірі сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру және азаматтардың парақорлыққа төзбеушілігінің нөлдік деңгейіне жету болып табылады.
Мемлекеттік қызметтегі сыбайлас жемқорлықтың алдын алуда адалдықты қалыптастыру маңызды. Ұлы ғалым Әл-Фарабидің мына сөзін еске алайық: «Бақыттың мәні – әдептілікте, әр адамның алдына асыл мақсат қоя білуінде... адамның өз мінез-құлқын, іс-әрекетін ерікті түрде өзгертуінде, өзін жақсылыққа бағыттайды».
Адалдық – қазақстандық қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мінез-құлық үлгісін қалыптастыру.
Ол сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілікті, заңды сақтауға ұмтылысты көрсететін құндылықтар жүйесін сақтау мен нығайтуға, білім мен мәдени деңгейді көтеруге негізделген.
Тұтастық ұлттың рухани өзегіне, озық қоғамда өмір сүру нормасына айналуы тиіс.
Тұтастық – қоғамдағы саяси, экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықтың негізі.
Адалдық – әрбір адамның және жалпы қоғамның экономикалық және әлеуметтік әл-ауқаты мен гүлденуінің маңызды факторы.
Адалдық – мемлекеттік қызметте мемлекеттік мүдденің жеке мүддеден басым болуын қамтамасыз ету.
Адалдық – жалпы қабылданған мінез-құлық ережелерін дәйекті сақтау.
Адалдық – бұл өз іс-әрекетінің салдары үшін жауапкершілік, өзінің және басқа адамдардың жұмысына адал қатынасы.
Адалдық – қоғамдағы барлық субъектілер арасындағы адал және әділ қарым-қатынас.
Адалдық – әркімнің ортақ жауапкершілігі азамат.
Ешкім қарамаса да, дұрыс әрекет жасағанда адалдық.
Адалдық біздің ойымыздан басталады.
Үлгі бар – жемқорлық деңгейі жоғары елдерде адамдар арасындағы күнделікті қарым-қатынаста адалдық жоқ.
Адалдық қоғамда сенімді қалыптастырады және құндылықтардың көрінісі болып табылады. Әдептілік пен кәсіби этика мәселелері көтерілетін және ашық талқыланатын орта құрметті орта болып табылады.
Құрметті әріптестер, мемлекеттік қызметшілердің сыйлық қабылдауына және Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Әдеп кодексінің нормаларын қатаң сақтауға жол берілмейтінін еске саламын.
Мемлекеттік қызметшілер адал, әділ, қарапайым болуға, жалпы қабылданған моральдық-этикалық нормаларды сақтауға, азаматтармен және әріптестермен қарым-қатынаста сыпайылық пен дұрыстық танытуға, азаматтар арасында адалдық қағидатын қалыптастыруға тиіс.
Мемлекеттік қызметші – мемлекетті танытатын және оны халықтың қабылдауы мемлекеттік аппаратқа деген сенім деңгейін көрсететін тұлға. Қазақстан Республикасы ӘҚБтК-нің 677-бабына сәйкес мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның не оған теңестірілген адамның жеке өзі не делдал арқылы заңсыз материалдық сыйақы, сыйлықтар, жеңілдіктер немесе қызмет көрсетулер алуы. егер мұндай әрекеттер (әрекетсіздік) мемлекеттiк функцияларды орындауға уәкiлеттiк берiлген адамның не оған теңестiрiлген адамның лауазымдық өкiлеттiгiне кiретiн болса, оларды берген адамдардың пайдасына жасалған әрекеттер (әрекетсiздiк) үшiн, егер бұл әрекеттерде құқық бұзушылықтың белгiлерi болмаса қылмыстық құқық бұзушылық, - алты жүз айлық есептiк көрсеткiш (600 * 2917 = 1 750 200 теңге) мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 366-бабы «Пара алу» бойынша мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамның не оған теңестірілген адамның не жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамның, не лауазымды адамның, сол сияқты шет мемлекеттің немесе халықаралық ұйымның лауазымды адамы жеке өзі немесе делдал арқылы пара берушінің пайдасына жасаған әрекеті (әрекетсіздігі) үшін өзіне немесе басқа адамдарға ақша, бағалы қағаздар, өзге де мүлік, мүліктік құқық немесе мүліктік пайда түрінде пара алу немесе ол өкiлдiк еткен адамдар, егер мұндай әрекеттер (әрекетсiздiк) осы адамның лауазымдық өкiлеттiгiне жататын болса немесе оның қызметтiк жағдайына байланысты ол мұндай әрекеттерге (әрекетсiздiкке) жәрдемдессе, сол сияқты жалпы қамқорлық немесе ымырашылдық үшiн - мүлкі тәркіленіп, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, параның жиырмадан елу есеге дейінгі мөлшерінде айыппұл салуға не бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. . Ірі мөлшерде жасалған әрекеттер, сол сияқты заңсыз әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін пара алу – мүлкі тәркіленіп, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, параның елуден алпыс еселенген мөлшерінде айыппұл салуға не үш жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Жоғарыда аталған әрекеттер, егер жасалған болса:
1) қорқытып алу арқылы;
2) алдын ала келісім бойынша адамдар тобымен;
3) ірі көлемде;
4) бiрнеше рет, - мүлкі тәркіленіп, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, параның алпыс еселенген еселенген мөлшерінде айыппұл салуға не жеті жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстық топ жасаған, сол сияқты аса ірі көлемдегі әрекеттер - мүлкі тәркіленіп, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, параның жетпістен сексен еселенген мөлшерінде айыппұл салуға не он жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.