Қазақстан Республикасының 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жүйесінде негіз қалаушы буын болып сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін, олардың туындауына ілеспе жағдайлар мен себептерді анықтау және азайту айқындалды.

Осыған байланысты, мемлекеттік және жеке сектордағы сыбайлас жемқорлықтың себептері мен жағдайларын болдырмау мақсатында "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс – қимыл туралы" 2015 жылғы 18 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңымен (бұдан әрі-заң) сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау (сыртқы және ішкі) сияқты сыбайлас жемқорлықтың алдын алу институттары енгізілді.

Қазақстан Республикасы Президентінің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы №155 Жарлығымен Арнайы мемлекеттік органдарды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметінде оны жүргізу тәртібін айқындайтын сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізу қағидалары бекітілді.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдаудың үлгілік қағидалары және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг жүргізу қағидалары

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг – сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың тиімділігіне, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы құқық қолдану тәжірибесінің жай-күйіне, сондай-ақ қоғамның сыбайлас жемқорлық деңгейін қабылдауы мен бағалауға қатысты ақпаратты жинау, өңдеу, қорыту, талдау және бағалау бойынша сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілерінің қызметі.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторингті уәкілетті орган және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өзге де субъектілері жүргізеді.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган жүргізетін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг барысында мемлекеттік органдардың, ұйымдардың және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша қызметі; бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау және жеке және заңды тұлғалардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өтініштерін; құқықтық статистика органдарының деректері зерделенеді.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторингтің бір элементі сыбайлас жемқорлық деңгейін қабылдау және оның көріністеріне қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша әлеуметтік сауалнама нәтижелерін қарау болып табылады.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өзге де субъектілері жүргізген сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторингтің нәтижелерін сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган қорытады. Нәтижелерді жинақтау кезінде мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметінде сыбайлас жемқорлықтың жай-күйі мен туындау себептерін сипаттайтын сандық және сапалық көрсеткіштер, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілері қабылдайтын сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды бағалау, қорытындылар мен ұсыныстар міндетті түрде ескеріледі.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган тоқсан сайынғы негізде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы ағымдағы ахуалды бағалауды көрсететін талдамалық есепті қалыптастырады және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг нәтижелері бойынша шешімдердің бірін қабылдайды: сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілері қызметінің тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар әзірлеу; Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілерінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне талдау жүргізу.

4-тармағына сәйкес Заңның 7-бабының нәтижелері сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг үшін негіз болып табылады талдау жүргізу, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін, сондай-ақ жетілдіруге бағытталған шараларды сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау-сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау және зерделеу.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органның бірінші басшыларының және сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау объектісінің, ал олар болмаған жағдайда олардың міндетін атқаратын не олардың міндетін атқаратын адамдардың бірлескен шешімі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізу үшін негіз болып табылады.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау бірлескен шешіммен құрылған жұмыс тобы 30 жұмыс күнінен аспайтын кезеңде жүргізіледі. Уәкілетті орган сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өзге де субъектілерінің мамандарын және (немесе) сарапшыларын тартуға құқылы.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау ақпаратты жинау, қорыту, талдау кезеңдерін және талдау анықтамасын жасауды қамтиды.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
1) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектісінің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
2) персоналды басқару, оның ішінде кадрлардың ауысуы;
3) мүдделер қақтығысын реттеу;
4) Мемлекеттік қызмет көрсету;
5) рұқсат беру функцияларын орындау;
6) бақылау-қадағалау функцияларын іске асыру;
7) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектісінің ұйымдық-басқару қызметінен туындайтын өзге де мәселелер.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау нәтижелері бойынша анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдері туралы ақпаратты және анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі ұсынымдарды қамтитын екі данада талдамалық анықтама дайындалады.

Талдамалық анықтама жұмыс тобының мүшелерімен келісіледі және бірлескен шешімде айқындалған уәкілетті органның және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектісінің лауазымды адамдары қол қояды.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау нәтижелері бойынша анықтамаға қол қойылған күннен бастап 6 ай ішінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау объектілерінің сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін сыртқы талдау нәтижелері бойынша шығарылған сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою жөніндегі ұсынымдарды орындау мониторингі жүргізіледі.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдауды сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау субъектісінің бірінші басшысы айқындайтын немесе оның шешімімен жұмыс тобы құратын құрылымдық бөлімше, лауазымды тұлға (лауазымды тұлғалар) жүргізеді.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау субъектісінің интернет-ресурсында орналастырылады.

Арнайы мемлекеттік органдарды және қоғамдық ұйымдарды қоспағанда, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау субъектісінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі алқалық, консультативтік-кеңесші органдардың отырыстарында сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелерін жария талқылауға жол беріледі.

Жартыжылдық бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау субъектілері есепті айдан кейінгі айдың 10-күнінен кешіктірмей сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға есепті кезеңде жүргізілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдаулар, олардың нәтижелері және оларды жою жөнінде қабылданған (қабылданатын) шаралар туралы ақпаратты ұсынады.