АНАЛИТИЧЕСКАЯ СПРАВКА
по результатам внутреннего анализа коррупционных рисков в деятельности ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа»
Карасуского района
с. Люблинка "29" мая 2023 года
В соответствии с пунктом 5 статьи 8 Закона Республики Казахстан от 18 ноября 2015 года «О противодействии коррупции», типовых правил проведения внутреннего анализа коррупционных рисков утвержденные Агентством Республики Казахстан по противодействию коррупции (Антикоррупционная служба) от 19 октября 2016 года за № 12, осуществляется внутренний анализ коррупционных рисков в ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа»
Объектом внутреннего анализа коррупционных рисков (далее – Анализ) является деятельность ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа» В целях проведения внутреннего анализа коррупционных рисков в деятельности Предприятия распоряжением руководителя ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа» от 14 апреля 2023 года № 11-Р.
Внутренний анализ коррупционных рисков проведен в соответствии с Типовыми правилами проведения внутреннего анализа коррупционных рисков, а также методическими рекомендациями по проведению внутреннего анализа коррупционных рисков, утвержденными приказом Председателя Агентства Республики Казахстан по противодействию коррупции.
Период проведения внутреннего анализа коррупционных рисков – с 1 июля 2022 года по 1 июня 2023 года.
Целью анализа является противодействие и устранение коррупции в ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа»
Задачей анализа является выявление условий и причин, способствующих совершению коррупционных правонарушений, и устранения их последствий в деятельности ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа» 2. Источники информации, использованные в ходе анализа
Согласно пункту 15 Правил проведения внутреннего анализа коррупционных рисков источниками информации для проведения внутреннего анализа коррупционных рисков являются:
1) правовые акты и внутренние документы, регулирующие деятельность объекта анализа;
2) статистическая отчетность о деятельности объекта анализа;
3)данные информационных систем государственных и правоохранительных органов о деятельности объекта анализа, полученные в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан;
4) результаты проверок, ранее проведенных государственными органами в отношении объекта анализа;
5) результаты контрольных мероприятий служб внутреннего контроля;
6) результаты антикоррупционного мониторинга;
7) публикации в средствах массовой информации;
8) обращения физических и юридических лиц в отношении объекта анализа;
9) сведения о привлечении к ответственности должностных лиц объекта анализа за совершение коррупционных правонарушений, в том числе представления по устранению обстоятельств, способствовавших совершению уголовного правонарушения и других нарушений закона;
10) решения судебных органов в отношении действий работников объекта анализа, фабулы уголовных дел;
11) результаты ранее проведенного внешнего анализа коррупционных рисков;
12) результаты ранее проведенного внутреннего анализа коррупционных рисков;
13) результаты опроса служащих, работников объекта анализа;
14)иные сведения, представление которых не запрещено законодательством Республики Казахстан.
15)Положение о государственном учреждении «Аппарат акима Люблинского сельского округа» от 25 ноября 2019 года.
16) Регламент работы государственного учреждения «Аппарат акима Люблинского сельского округа» от 01 апреля 2022 года.
1.1. Реализация основных функций
1)Нормативная база:
Закон РК «О национальном архивном фонде и архивах» от 22 декабря 1998 года № 326-1 и Правила оказания государственной услуги "Выдача архивных справок, копий архивных документов или архивных выписок от 29 мая 2020 года № 159.
1)Коррупционные риски:
Правовой пробел – отсутствие правового регулирования того или иного вопроса в правовом акте или внутреннем документе, правовой акт или внутренний документ не устанавливает исчерпывающих оснований и порядка принятия решений должностным лицом объекта анализа. Несовершенство установленных процедур государственных услуг то есть, оказание услуг, имеющих признаки государственной услуги (скрытые услуги).
1)Обоснование:
В ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа» на ведомственном хранении (срок хранения 75 лет) числятся документы по личному составу – комплекс документов, подтверждающих трудовую деятельность работников и сведения об удержании и отчислении денег на их пенсионное обеспечение, то есть – это Распоряжения акима сельского округа по личному составу, списки работников и платёжные поручения по перечислению обязательных пенсионных взносов и обязательных социальных отчислений, лицевые счета начисления заработной платы служащим и рабочим, расчетно-платежные ведомости начисления заработной платы служащим и рабочим, индивидуальные трудовые договора внештатных работников, карточки учета обязательных пенсионных взносов и социальных отчислений. Согласно пункта 5 статьи 15 Закона РК «О национальном архивном фонде и архивах» - государственные, ведомственные и частные архивы обязаны выдавать физическим и юридическим лицам на основе архивных документов информацию, необходимую им для защиты прав и законных интересов. Физические и юридические лица имеют право на получение заверенных копий и архивных выписок из архивного документа. Копии и выписки, выданные государственными архивами и их филиалами, ведомственными и частными архивами, являются официальными документами, имеющими юридическую силу подлинников, однако в Правилах оказания государственной услуги "Выдача архивных справок, копий архивных документов или архивных выписок от 29 мая 2020 года № 159, государственная услуга оказывается республиканским государственным учреждением "Национальный архив Республики Казахстан", центральными государственными архивами, государственными архивами областей, городов Нур-Султан, Алматы и Шымкент, городов, районов, где аппараты сел и сельских как услугодатели не указаны.
1)Рекомендации по устранению
Направить в Отдел внутреннего контроля, мониторинга за качеством оказания государственных услуг и информационных технологий аппарата акима Карасуского района информационное письмо о выявленном коррупционном риске - Правовой пробел – отсутствие правового регулирования того или иного вопроса в правовом акте или внутреннем документе, правовой акт или внутренний документ не устанавливает исчерпывающих оснований и порядка принятия решений должностным лицом объекта анализа. Несовершенство установленных процедур государственных услуг то есть, оказание услуг, имеющих признаки государственной услуги (скрытые услуги), для дальнейшего принятия мер по вопросу необходимости внесений соответствующих изменений в Правила оказания государственной услуги "Выдача архивных справок, копий архивных документов или архивных выписок от 29 мая 2020 года № 159, а именно - указать услугодателем на ряду с республиканским государственным учреждением "Национальный архив Республики Казахстан", центральными государственными архивами, государственными архивами областей, городов Нур-Султан, Алматы и Шымкент, городов, районов и аппараты сел и сельских округов.
2)Нормативная база:
Правила возмещения расходов на служебные командировки за счет бюджетных средств, в том числе в иностранные государства от 11 мая 2018 года № 256 и Правила о служебных командировках в пределах Республики Казахстан работников государственных учреждений, содержащихся за счет средств государственного бюджета, а также депутатов Парламента Республики Казахстан от 22 сентября 2000 года № 1428 года.
2) Коррупционные риски:
Установление права вместо обязанности должностных лиц – диспозитивное установление возможности совершения должностными лицами действий в отношении граждан и организаций- использование формулировок «вправе», «могут»; наличие законных оснований для принятия должностными лицами решений по своему усмотрению; возможность органа (должностного лица) принять несколько видов решений при наличии одних и тех же оснований, данный факт ведет к тому, что руководитель имеет возможность по своему усмотрению «решать» кому выплатить минимальное, а кому максимальное значение, подчиненные государственные служащие в этом плане незащищены. Понятие «…не должна превышать…шестикратного размера месячного расчетного показателя» имеет «внушительный разбег» от 1 МРП (3450 тенге в сутки) до 6 МРП ( 20700 тенге в сутки).
2)Обоснование:
Согласно Правила возмещения расходов на служебные командировки за счет бюджетных средств, в том числе в иностранные государства, от 11 мая 2018 года № 256 «…для работников государственных учреждений норма возмещения расходов по найму жилого помещения в сутки не должна превышать…шестикратного размера месячного расчетного показателя – в областных центрах и городах областного значения…» в данном контексте усматривается возможность руководителя государственного учреждения (по своему усмотрению своим решением назначить одному государственному служащему минимальное значение к примеру 1 МРП, а другому подчиненному назначить максимальную выплату по найму жилья - 6 МРП. И в первом и во втором случае принятые решение о возмещении расходов по служебным командировкам будут приняты в рамках закона. Также в пункте 1-1. Правила
о служебных командировках в пределах Республики Казахстан работников государственных учреждений, содержащихся за счет средств государственного
бюджета, а также депутатов Парламента Республики Казахстан от 22 сентября 2000 года № 1428 года, указано, что «Государственные органы с учетом специфики их деятельности могут самостоятельно разрабатывать и утверждать внутренний порядок направления в служебные командировки», данный контекст со словом «могут» по своему смысловому понятию больше носит рекомендательный характер, чем обязательный.
2)Рекомендации по устранению:
ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа» направить в отдел единой службы управления персоналом аппарата акима Карасуского района информационное письмо о выявленном коррупционном риске - диспозитивное установление возможности совершения должностными лицами действий в отношении граждан и организаций, использование формулировок «вправе», «могут». Наличие законных оснований для принятия должностными лицами решений по своему усмотрению; возможность органа (должностного лица) принять несколько видов решений при наличии одних и тех же оснований, в связи с чем есть необходимость внесения соответствующих изменений в Правила возмещения расходов на служебные командировки за счет бюджетных средств, в том числе в иностранные государства от 11 мая 2018 года № 256, а именно, чтобы защитить права подчиненных государственных служащих и исключить возможность руководителя при принятии решения по возмещению расходов делать выбор от 1 МРП (3450 тенге) до 6 МРП (20700 тенге), а конкретизировать данную норму, то есть, основанием для выплаты командировочных взять среднее значение, согласно Правил от 11 мая 2018 года № 256 - это 3 МРП (10350 тенге), в случае если расходы по найму превысят указанное значение, необходимо предоставлять подтверждающие документы по найму жилья. Следует учесть, что значение МРП (минимально-расчетный показатель) меняется на начало каждого календарного года.
Выявление коррупционных рисков во внутренних документах (далее - ВНД).
ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа» является государственным учреждением, обеспечивающим деятельность акима села (далее – аким) и осуществляющим иные функции, предусмотренные законодательством Республики Казахстан. ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа» осуществляет свою деятельность в соответствии с Конституцией и законами Республики Казахстан, актами Президента и Правительства Республики Казахстан, иными нормативными правовыми актами, а также Положением о государственном учреждении «Аппарат акима Люблинского сельского округа» от 25 ноября 2019 года и Регламентом работы государственного учреждения «Аппарат акима Люблинского сельского округа» от 01 апреля 2022 года.
Коррупционные риски - не выявлены
Обоснование
Рекомендации
2.1. Оказание государственных услуг:
В соответствии с Реестром государственных услуг (приказ исполняющего обязанности Министра цифрового развития, инноваций и аэрокосмической промышленности Республики Казахстан от 31 января 2020 года № 39/НҚ) государственным учреждением «Аппарат акима Люблинского сельского округа» оказывается 14 видов государственных услуг. Из наиболее востребованных государственных услуг - Приобретение прав на земельные участки, которые находятся в государственной собственности, не требующее проведения торгов (конкурсов, аукционов) - 14. В целях создания условий для выявления фактов или поступков, ведущих к правонарушениям в аппарате, организован и работает «телефон доверия» 96-3-72, по которому граждане имеют возможность сообщить о таких фактах. В доступных местах для посетителей установлен специализированный ящик «Для замечаний, предложений и откликов». На постоянной основе с сотрудниками проводится разъяснительная работа по оказываемым государственным услугам, регулярно освещаются основные положения Законов Республики Казахстан «О государственной службе», «О государственных услугах» «О противодействии коррупции», «Административный процедурно-процессуальный кодекс» и другие, на занятиях Школы правовых знаний. Жалобы по вопросам оказания государственных услуг от услугополучателей не поступали. Государственные услуги оказываются согласно подзаконным нормативным правовым актам, определяющим порядок оказания государственных услуг. За указанный период времени нарушение порядка и сроков оказания государственных услуг Аппаратом не установлено.
Коррупционные риски - не выявлены
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.2. Кадровая политика
Управление персоналом, в том числе сменяемость кадров
Штатная численность–5. Фактическая численность – 5. Вакансии - 0. Приняты на службу: 2022 год – 0 служащих, 2023 год – 0 служащих;
Коррупционные риски – не выявлены.
Обоснование
Рекомендации по устранению
Дисциплинарная практика.
В указанном периоде за совершение дисциплинарного проступка, было привлечено 2 государственных служащих, дисциплинарные взыскания были наложены в соответствии с Правилами утвержденные Указом Президента РК от 29 декабря 2015 года № 152.
2022 год – 1 привлеченное лицо ( главный специалист).
Вид взыскания – 1 замечание.
2023 год – 1 привлеченное лицо (аким).
Вид взыскания – 1 замечание. Факты досрочного снятия взысканий
отсутствуют.
Этический кодекс государственных служащих Республики Казахстан
(Правила служебной этики государственных служащих) сотрудниками не нарушался.
Сотрудниками приняты антикоррупционные ограничения.
Трудовую дисциплину не нарушали.
В средствах массовой информации на сотрудников негативная информация не размещалась.
Конфликт интересов - не выявлен
Коррупционные риски:
Обоснование
Рекомендации по устранению
Выявление коррупционных рисков в финансово-хозяйственной деятельность: не выявлены
2.3. Цифровизация процессов. Документооборот
Учет документации
Документооборот, движение всей входящей и исходящей документация аппарата осуществляется в системе ЕСЭДО и через Mail. KZ — Казахстанский Национальный портал электронного сервиса.
Коррупционные риски: не установлены.
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.4. Рассмотрение обращений физических и юридических лиц:
В отчетном периоде всего поступило 19 обращений физических и юридических лиц, все обращения зарегистрированы в единой платформе приема и обработки всех обращений «Е-өтініш» в день поступления, ответы даны в срок. Нарушения законодательства в сфере обращений физических и юридических лиц не выявлены.
Коррупционные риски: не выявлены
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.5. Обеспечение открытости информации
Государственным учреждением размещаются информации на интернет-ресурсах Instagram.
Коррупционные риски – не выявлены
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.6. Результаты антикоррупционного и общественного мониторинга - Антикоррупционный и общестивенный мониторинг не проводился.
Коррупционные риски
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.7. Реализация контрольный и разрешительных функций-
Контрольно-надзорные функции отсутствуют.
Коррупционные риски
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.8. Анализ судебной практики
Процессуальная практика Объекта анализа (гражданско-правового характера) не значится.
Во втором полугодие 2022 года и истекшем периоде 2023 года в качестве истца и в качестве ответчика в суде дела не рассматривались.
Коррупционные риски
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.9. Сведения о результатах проверок надзорных органов
Проверки надзорных органов во втором полугодие 2022 года и истекшем периоде 2023 года не проводились. Акты прокурорского надзора не поступали.
Коррупционные риски
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.10.Сведения о результатах проверок фискальных органов
Проверки фискальных органов во втором полугодие 2022 года и истекшем периоде 2023 года не проводились.
Коррупционные риски
Обоснование
Рекомендации по устранению:
2.11. Сведения правоохранительных органов, неправительственных организаций и граждан
Во втором полугодие 2022 года и истекшем периоде 2023 года в правоохранительных органах, неправительственных организациях и граждан дела не рассматривались.
Коррупционные риски
Обоснование
Рекомендации по устранению
2.12. Мониторинг СМИ и иных источников информации
Негативные публикации в СМИ и иных источниках информации в отношении объекта анализа не выявлены.
Коррупционные риски
Обоснование
Рекомендации по устранению
Вывод.
По итогам проведенного внутреннего анализа коррупционных рисков выявлены следующие коррупционные риски:
Коррупционные риски:
1) правовой пробел – отсутствие правового регулирования того или иного вопроса в правовом акте или внутреннем документе, правовой акт или внутренний документ не устанавливает исчерпывающих оснований и порядка принятия решений должностным лицом объекта анализа. Несовершенство установленных процедур государственных услуг то есть, оказание услуг, имеющих признаки государственной услуги (скрытые услуги).
1)рекомендации по устранению
Направить в Отдел внутреннего контроля, мониторинга за качеством оказания государственных услуг и информационных технологий аппарата акима Карасуского района информационное письмо о выявленном коррупционном риске - Правовой пробел – отсутствие правового регулирования того или иного вопроса в правовом акте или внутреннем документе, правовой акт или внутренний документ не устанавливает исчерпывающих оснований и порядка принятия решений должностным лицом объекта анализа. Несовершенство установленных процедур государственных услуг то есть, оказание услуг, имеющих признаки государственной услуги (скрытые услуги), для дальнейшего принятия мер по вопросу необходимости внесений соответствующих изменений в Правила оказания государственной услуги "Выдача архивных справок, копий архивных документов или архивных выписок от 29 мая 2020 года № 159, а именно - указать услугодателем на ряду с республиканским государственным учреждением "Национальный архив Республики Казахстан", центральными государственными архивами, государственными архивами областей, городов Нур-Султан, Алматы и Шымкент, городов, районов и аппараты сел и сельских округов.
2)установление права вместо обязанности должностных лиц – диспозитивное установление возможности совершения должностными лицами действий в отношении граждан и организаций- использование формулировок «вправе», «могут»; наличие законных оснований для принятия должностными лицами решений по своему усмотрению; возможность органа (должностного лица) принять несколько видов решений при наличии одних и тех же оснований, данный факт ведет к тому, что руководитель имеет возможность по своему усмотрению «решать» кому выплатить минимальное, а кому максимальное значение, подчиненные государственные служащие в этом плане незащищены. Понятие «…не должна превышать…шестикратного размера месячного расчетного показателя» имеет «внушительный разбег» от 1 МРП (3450 тенге в сутки) до 6 МРП ( 20700 тенге в сутки).
2)рекомендации по устранению
ГУ «Аппарат акима Люблинского сельского округа» направить в отдел единой службы управления персоналом аппарата акима Карасуского района информационное письмо о выявленном коррупционном риске - диспозитивное установление возможности совершения должностными лицами действий в отношении граждан и организаций, использование формулировок «вправе», «могут». Наличие законных оснований для принятия должностными лицами решений по своему усмотрению; возможность органа (должностного лица) принять несколько видов решений при наличии одних и тех же оснований, в связи с чем есть необходимость внесения соответствующих изменений в Правила возмещения расходов на служебные командировки за счет бюджетных средств, в том числе в иностранные государства от 11 мая 2018 года № 256, а именно, чтобы защитить права подчиненных государственных служащих и исключить возможность руководителя при принятии решения по возмещению расходов делать выбор от 1 МРП (3450 тенге) до 6 МРП (20700 тенге), а конкретизировать данную норму, то есть, основанием для выплаты командировочных взять среднее значение, согласно Правил от 11 мая 2018 года № 256 - это 3 МРП (10350 тенге), в случае если расходы по найму превысят указанное значение, необходимо предоставлять подтверждающие документы по найму жилья. Следует учесть что значение МРП (минимально-расчетный показатель) меняется на начало каждого календарного года.
Руководитель А. Максимов
Руководитель рабочей группы С. Савицкая
Приложение 4 к Методическим рекомендациям по проведению внутреннего анализа коррупционных рисков Перечень должностей, подверженных коррупционным рискам, определенных по итогам внутреннего анализа коррупционных рисков
ТАЛДАМАЛЫҚ АНЫҚТАМА
«Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау нәтижелері бойынша
Люблин а. 2023 жылғы 29 мамыр
Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 18 қарашадағы «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңының 8-бабының 5-тармағына, Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) 2016 жылғы 19 қазанда бекіткен сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына сәйкес «Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ-де сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүзеге асырылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау (бұдан әрі – талдау) объектісі Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ қызметі болып табылады.
«Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ мемлекеттік мекемесінің қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу мақсатында Люблин ауылдық округі әкімінің 2023 жылғы 14 сәуірдегі № 11-Ө «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу туралы» өкімі шығарылды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының бұйрығымен бекітілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарға сәйкес жүргізілді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу кезеңі-2022 жылғы 1 шілдеден 2023 жылғы 30 маусымға дейін.
Талдаудың мақсаты «Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» мемлекеттік мекемесінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және оны жою болып табылады.
Талдаудың міндеті сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін жағдайлар мен себептерді анықтау және олардың «Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ қызметіндегі салдарын жою болып табылады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу қағидаларының 15 тармағына сәйкес сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу үшін ақпарат көздері:
1) талдау объектісінің қызметін реттейтін құқықтық актілер мен ішкі құжаттар;
2) талдау объектісінің қызметі туралы статистикалық есептілік;
3) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен алынған талдау объектісінің қызметі туралы Мемлекеттік және құқық қорғау органдарының ақпараттық жүйелерінің деректері;
4) талдау объектісіне қатысты бұрын мемлекеттік органдар жүргізген тексерулердің нәтижелері;
5) ішкі бақылау қызметтерінің бақылау іс-шараларының нәтижелері;
6) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг нәтижелері;
7) бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланымдар;
8) талдау объектісіне қатысты жеке және заңды тұлғалардың өтініштері;
9) талдау объектісінің лауазымды адамдарын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны, оның ішінде қылмыстық құқық бұзушылық пен заңның басқа да бұзушылықтарын жасауға ықпал еткен мән-жайларды жою жөнінде ұсынғаны үшін жауапқа тарту туралы мәліметтер;
10) сот органдарының талдау объектісі, қылмыстық істер фабуласы қызметкерлерінің іс-әрекеттеріне қатысты шешімдері;
11) сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне бұрын жүргізілген сыртқы талдау нәтижелері;
12) сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне бұрын жүргізілген ішкі талдау нәтижелері;
13) талдау объектісінің қызметшілеріне, қызметкерлеріне сұрау салу нәтижелері;
14) ұсынуға Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған өзге де мәліметтер.
15) «Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ туралы 2019 жылғы 25 қарашадағы Ереже.
16) «Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ 2022 жылғы 01 сәуірдегі жұмыс Регламенті.
1.1. Негізгі функцияларды іске асыру.
1) Нормативтік база: «Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ өз функцияларын «Ұлттық архив қоры және архивтер туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22 желтоқсандағы N 326-1 Заңы және «Архивтік анықтамаларды, архивтік құжаттардың көшірмелерін немесе 2020 жылғы 29 мамырдағы № 159 архивтік үзінділерді беру» мемлекеттік қызметін көрсету қағидалары.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: Құқықтық олқылық – құқықтық актіде немесе ішкі құжатта, құқықтық актіде немесе ішкі құжатта белгілі бір мәселенің құқықтық реттелуінің болмауы талдау объектісінің лауазымды тұлғасының шешім қабылдауының толық негіздері мен тәртібін белгілемейді. Мемлекеттік қызмет көрсетудің белгіленген рәсімдерінің жетілмегендігі, яғни мемлекеттік қызмет көрсету белгілері бар қызметтерді көрсету (жасырын қызметтер).
Негіздеме: Ведомстволық сақтауда жеке құрам бойынша құжаттар – қызметкерлердің еңбек қызметін растайтын құжаттар жиынтығы және оларды зейнетақымен қамсыздандыру үшін ақшаны ұстап қалу және ұстап қалу туралы мәліметтер бар, яғни бұл ауылдық округ әкімінің кадр жөніндегі өкімдері, қызметкерлердің тізімдері мен міндетті зейнетақы жарналары мен міндетті әлеуметтік аударымдарды аударуға арналған төлем тапсырмалары, жұмысшылар мен жұмысшылардың еңбекақысын есептеуге арналған дербес шоттар, қызметкерлер мен жұмысшылардың еңбекақысын есептеуге арналған еңбекақы ведомостары, штаттан тыс қызметкерлердің жеке еңбек шарттары, міндетті зейнетақы жарналары бойынша есеп карточкалары және әлеуметтік аударымдар бар.
Қазақстан Республикасының «Ұлттық архив қоры және архивтер туралы» Заңының 15-бабының 5-тармағына сәйкес – мемлекеттік, ведомстволық және жеке мұрағаттар жеке және заңды тұлғаларға мұрағаттық құжаттардың негізінде оларға қажетті мәліметтерді беруге міндетті. құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау. Жеке және заңды тұлғалар мұрағаттық құжаттың расталған көшірмелері мен мұрағаттық үзінділерін алуға құқылы. Мемлекеттік мұрағаттар мен олардың филиалдары, ведомстволық және жеке мұрағаттар берген көшірмелер мен үзінді көшірмелер түпнұсқалардың заңды күші бар ресми құжаттар болып табылады, алайда 2020 жылғы 29 мамырдағы № 159 «Мұрағаттық анықтамаларды, мұрағаттық құжаттардың көшірмелерін немесе мұрағаттық үзінділерді беру» мемлекеттік қызметті көрсету қағидаларында мемлекеттік қызметті «Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағаты» республикалық мемлекеттік мекемесі көрсетеді. , орталық мемлекеттік мұрағаттар, облыстардың, Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларының, ауылдар және ауылдық округтердің аппараттары көрсетілетін қызметті берушілер ретінде көрсетілмеген.
1)Ұсынымдар: Қарасу ауданы әкімі аппаратының ішкі бақылау, мемлекеттік қызмет көрсету сапасының мониторингі және ақпараттық технологиялар бөліміне құқықтық олқылық – құқықтық актіде немесе ішкі құжатта, құқықтық актіде немесе ішкі құжатта белгілі бір мәселенің құқықтық реттелуінің болмауы талдау объектісінің лауазымды тұлғасының шешім қабылдауының толық негіздері мен тәртібін белгілемейді. Мемлекеттік қызмет көрсетудің белгіленген рәсімдерінің жетілмегендігі, яғни мемлекеттік қызмет көрсету белгілері бар қызметтерді көрсету (жасырын қызметтер) бойынша ақпараттық хат жолдау. Мемлекеттік қызмет көрсетудің белгіленген рәсімдерінің жетілдірілмегендігі, яғни мемлекеттік қызмет көрсету (жасырын қызметтер) белгілері бар қызметтерді көрсету, мемлекеттік қызметтер көрсету қағидаларына тиісті өзгерістер енгізу қажеттігі бойынша одан әрі шаралар қабылдау» Архив анықтамаларын, мұрағаттық құжаттардың көшірмелерін немесе архивтер үзінділерді беру 2020 жылғы 29 мамырдағы № 159, яғни көрсетілетін қызметті берушіні «Қазақстан Республикасының Ұлттық архиві» республикалық мемлекеттік мекемесімен, орталық мемлекеттік мұрағаттармен, мемлекеттік облыстардың, Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларының, қалалардың, аудандардың архивтері мен ауылдар мен ауылдық округтердің бөлімшелері.
2) Нормативтік база:
2018 жылғы 11 мамырдағы № 256 2018 жылғы 11 мамырдағы № 256 Іссапарлар бойынша шығыстарды бюджет қаражаты есебінен өтеу қағидалары және мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын мемлекеттік мекемелердің қызметкерлеріне Қазақстан Республикасының шегінде іссапарға бару қағидалары , сондай-ақ Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары 2000 жылғы 22 қыркүйектегі №1428.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: лауазымды адамдардың азаматтар мен ұйымдарға қатысты іс-әрекеттер жасау мүмкіндігін диспозитивтік белгілеу – «құқысы бар», «мүмкін» деген сөздерді қолдану; лауазымды тұлғалардың өз қалауы бойынша шешім қабылдауы үшін заңды негіздердің болуы; возможность органа (должностного лица) принять несколько видов решений при наличии одних и тех же оснований, данный факт ведет к тому, что руководитель имеет возможность по своему усмотрению «решать» кому выплатить минимальное, а кому максимальное значение, подчиненные государственные служащие в этом плане незащищены.
Түсінік «...айлық есептік көрсеткіштің алты еселенген мөлшерінен ... аспауы тиіс» тұжырымдамасы 1 АЕК-тен (тәулігіне 3450 теңге) 6 АЕК-ке (тәулігіне 20700 теңге) дейін «әсерлі өрлеуге».
2) 2018 жылғы 11 мамырдағы No 256 «Бюджет қаражаты есебінен, оның ішінде шет мемлекеттерге іссапарлар бойынша шығыстарды өтеу қағидасына сәйкес «...мемлекеттік мекемелердің қызметкерлеріне үйді жалға алу шығыстарын өтеу ставкасы тұрғын үй тәулігіне ... айлық есептiк көрсеткiштiң алты еселенген мөлшерiнен аспауға тиiс – облыс орталықтарында және облыстық маңызы бар қалаларда...» осы тұрғыда мемлекеттiк мекеме басшысының мүмкiндiгi (өз қалауы бойынша) көрiнедi. , оның шешімімен бір мемлекеттік қызметшіге ең төменгі мән, мысалы, 1 АЕК, ал басқа бағынысты қызметкерге тұрғын үйді жалға алғаны үшін ең жоғары төлем - 6 АЕК тағайындалсын. Бірінші жағдайда да, екінші жағдайда да іссапарлар бойынша шығындарды өтеу туралы қабылданған шешімдер заң шеңберінде қабылданатын болады. Сондай-ақ 1-1-тармақта. Ережелер
мемлекет қаражаты есебiнен ұсталатын мемлекеттiк мекеме қызметкерлерiнiң Қазақстан Республикасының шегiндегi iссапарларында
бюджет, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының 2000 жылғы 22 қыркүйектегі N 1428 «Мемлекеттік органдар өз қызметінің ерекшеліктерін ескере отырып, кәсіпкерлік қызметке жіберудің ішкі тәртібін дербес әзірлеп, бекіте алады» делінген. сапарлар», «мүмкін» сөзі бар бұл контекст өзінше семантикалық ұғым міндетті емес, кеңесші болып табылады.
2) Жою бойынша ұсыныстар:
«Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ «Қарасу ауданы әкімінің аппараты» ММ персоналды басқарудың бірыңғай қызметі бөліміне анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелі – лауазымды тұлғалардың азаматтарға қатысты шаралар қолдану мүмкіндігін диспозитивті анықтау туралы ақпараттық хат жолдайды. және ұйымдар, «құқық», «мүмкін» деген сөздерді қолдану. Лауазымды тұлғалардың өз қалауы бойынша шешім қабылдауы үшін заңды негіздердің болуы; органның (лауазымды адамның) бірдей негіздер болған кезде шешімдердің бірнеше түрін қабылдау мүмкіндігі, осыған байланысты қызметтік іссапарларға арналған шығыстарды бюджет қаражаты есебінен өтеу қағидаларына, оның ішінде 2018 жылғы 11 мамырдағы № 256 Шет мемлекеттерге, атап айтқанда, Бағыныстылардың құқықтарын қорғау үшін тиісті өзгерістер енгізу қажеттілігі бар мемлекеттік қызметшілердің шығыстарды өтеу бойынша шешім қабылдау кезінде басшының 1 АЕК-тен (3450 теңге) 6 АЕК-ке (20700 теңге)дейін таңдау жасау мүмкіндігін болдырмау, ал осы норманы нақтылау, яғни іссапарларды төлеу үшін негіздеме ретінде 2018 жылғы 11 мамырдағы № 256 Ережеге сәйкес орташа мәнді алу - бұл 3 АЕК (10350 теңге), егер жалдау бойынша шығыстар көрсетілген мәннен асып кетсе, тұрғын үйді жалдау бойынша растайтын құжаттарды ұсыну қажет. АЕК мәні (ең төменгі есептік көрсеткіш) әр күнтізбелік жылдың басына өзгеретінін ескеру қажет.
Ішкі құжаттарда (бұдан әрі - ЖІӨ) сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
«Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына және заңдарына, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің актілеріне, өзге де нормативтік құқықтық актілерге, сондай-ақ "Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты" мемлекеттік мекемесі туралы 2019 жылғы 25 қарашадағы Ережеге және «Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» мемлекеттік мекемесінің жұмыс регламентіне сәйкес жүзеге асырады округтер» 2022 жылғы 01 сәуірдегі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: анықталған жоқ.
Негіздеме
Ұсыныс
2.1. Мемлекеттік қызмет көрсету.
Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер Тізіліміне сәйкес (Қазақстан Республикасы цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 31 қаңтардағы № 39/НҚ бұйрығы) "Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты" мемлекеттік мекемесі мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің 14 түрін көрсетеді. Неғұрлым талап етілетін мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің ішінен - Сауда - саттықты (конкурстарды, аукциондарды) өткізуді талап етпейтін мемлекеттік меншіктегі жер учаскелеріне құқықтарды сатып алу-14. Аппаратта құқық бұзушылықтарға әкеп соқтыратын фактілерді немесе іс-әрекеттерді анықтау үшін жағдай жасау мақсатында "сенім телефоны" 96-3-72 ұйымдастырылып, жұмыс істейді, ол бойынша азаматтардың осындай фактілер туралы хабарлауға мүмкіндігі бар.Келушілер үшін қол жетімді жерлерде "ескертулер, ұсыныстар мен жауаптар үшін"арнайы жәшік орнатылған. Қызметкерлермен тұрақты негізде көрсетілетін мемлекеттік қызметтер бойынша түсіндіру жұмыстары жүргізіледі, "мемлекеттік қызмет туралы", "Мемлекеттік қызметтер туралы" "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы", "Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс" және басқа да Қазақстан Республикасы Заңдарының негізгі ережелері үнемі жарияланады, құқықтық білім мектебінің сабақтарында. Мемлекеттік қызмет көрсету мәселелері бойынша шағымдар көрсетілетін қызметті алушылардан түскен жоқ. Мемлекеттік қызметтер Мемлекеттік қызметтер көрсету тәртібін айқындайтын заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілерге сәйкес көрсетіледі. Көрсетілген уақыт кезеңінде аппараттың мемлекеттік қызметтер көрсету тәртібі мен мерзімдерін бұзуы анықталмаған.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: анықталған жоқ.
Негіздеме
Ұсыныс
2.2. Кадр саясаты.
Персоналды басқару, оның ішінде кадрлардың ауысуы
Мемлекеттік қызмет:
Штат саны-5
Нақты саны -5
Бос жұмыс орындары -0
2022 жылы жұмысқа қабылданғандар: 0 – қызметші, 2023 жылы: 0 қызметші.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: анықталған жоқ.
Негіздеме
Ұсыныс
Тәртіптік практика:
Аталған кезеңде тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін 2 мемлекеттік қызметші тартылды, ҚР Президентінің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы № 152 Жарлығымен бекітілген Ережелерге сәйкес тәртіптік жаза қолданылды.
2022 жыл – 1 тартылған тұлға (бас маман).
Жаза түрі-1 ескерту.
2023 жыл – 1 тартылған тұлға (әкім).
Жаза түрі-1 ескерту. Жазаны мерзімінен бұрын алу фактілері
жоқ.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің әдеп кодексі
(Мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдеп қағидаларын) қызметкерлер бұзған жоқ.
Қызметкерлер сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер қабылдады.
Еңбек тәртібі бұзылған жоқ.
Бұқаралық ақпарат құралдарында қызметкерлерге теріс ақпарат орналастырылған жоқ.
Мүдделер қақтығысы: анықталған жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: анықталған жоқ.
Негіздеме
Ұсыныс
Жою бойынша ұсыныстар
Қаржы-шаруашылық қызметте сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау: анықталмаған
2.3. Процестерді цифрландыру. Құжат айналымы.
Құжаттаманы есепке алу: Құжат айналымы, аппараттың барлық кіріс және шығыс құжаттамасының қозғалысы ЭҚАБЖ жүйесінде және Mail арқылы жүзеге асырылады. KZ - Қазақстандық Ұлттық электрондық сервис порталы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: анықталған жоқ.
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.4. Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау.
Есепті кезеңде жеке және заңды тұлғалардың барлығы 19 өтініші келіп түсті, барлық өтініштер келіп түскен күні "Е-өтіш" барлық өтініштерді қабылдау мен өңдеудің бірыңғай платформасында тіркелді, жауаптар мерзімінде берілді. Жеке және заңды тұлғалардың өтініштері саласындағы заңнаманы бұзушылықтар анықталған жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері: анықталған жоқ
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.5. Ақпараттың ашықтығын қамтамасыз ету.
Мемлекеттік мекеме Instagram интернет-ресурстарында ақпарат орналастырады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.6. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы және қоғамдық мониторинг нәтижелері.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы және қоғамдық мониторинг жүргізілген жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.7. Бақылау және рұқсат беру функцияларын іске асыру.
Бақылау-қадағалау функциялары жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.8. Сот практикасын талдау.
Талдау объектісінің (азаматтық-құқықтық сипаттағы) іс жүргізу практикасы көрсетілмейді.
2022 жылдың екінші жартыжылдығында және 2023 жылдың өткен кезеңінде сотта талапкер және жауапкер ретінде істер қаралмады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.9. Қадағалау органдарын тексеру нәтижелері туралы мәліметтер
Қадағалау органдарын тексеру 2022 жылдың екінші жартыжылдығында және 2023 жылдың өткен кезеңінде жүргізілген жоқ. Прокурорлық қадағалау актілері түскен жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.10.Фискалдық органдарды тексеру нәтижелері туралы мәліметтер
2022 жылдың екінші жартыжылдығында және 2023 жылдың өткен кезеңінде фискалдық органдарды тексеру жүргізілмеген.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.11. Құқық қорғау органдарының, үкіметтік емес ұйымдардың және азаматтардың мәліметтері
2022 жылдың екінші жартыжылдығында және 2023 жылдың өткен кезеңінде құқық қорғау органдарында, үкіметтік емес ұйымдарда және азаматтарда іс қаралмады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
2.12. БАҚ және өзге де ақпарат көздерінің мониторингі
Талдау объектісіне қатысты БАҚ-та және өзге де ақпарат көздерінде теріс Жарияланымдар анықталған жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері
Негіздеме
Жою бойынша ұсыныстар
Қорытынды:
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жүргізілген ішкі талдау қорытындысы бойынша мынадай сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталды:
1) құқықтық олқылық-құқықтық актіде немесе ішкі құжатта қандай да бір мәселені құқықтық реттеудің болмауы, құқықтық акт немесе ішкі құжат талдау объектісінің лауазымды адамының шешім қабылдауының толық негіздері мен тәртібін белгілемейді. Мемлекеттік қызметтердің белгіленген рәсімдерінің жетілмегендігі, яғни мемлекеттік қызметтің (жасырын қызметтердің) белгілері бар қызметтерді көрсету.
1) жою бойынша ұсыныстар
Қарасу ауданы әкімі аппаратының ішкі бақылау, мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын мониторингілеу және ақпараттық технологиялар бөліміне анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелі туралы ақпараттық хат жолдансын - құқықтық олқылық – құқықтық актіде немесе ішкі құжатта қандай да бір мәселені құқықтық реттеудің болмауы, құқықтық акт немесе ішкі құжат талдау объектісінің лауазымды адамының шешім қабылдауының толық негіздері мен тәртібін белгілемейді. Мемлекеттік қызметтердің белгіленген рәсімдерінің жетілмегендігі яғни, "2020 жылғы 29 мамырдағы № 159 Мұрағаттық анықтамалар, мұрағаттық құжаттардың көшірмелері немесе мұрағаттық үзінділер беру" мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларына тиісті өзгерістер енгізу қажеттілігі мәселесі бойынша одан әрі шаралар қабылдау үшін мемлекеттік қызмет белгілері (жасырын қызметтер) бар қызметтер көрсету, атап айтқанда - көрсетілетін қызметті беруші "Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағаты" республикалық мемлекеттік мекемесінің, орталық мемлекеттік мұрағаттардың, облыстардың, Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларының, қалалардың, аудандардың мемлекеттік мұрағаттарының және ауылдар мен ауылдық округтердің аппараттарының қатарында көрсетсін.
2) лауазымды адамдардың міндетінің орнына құқық белгілеу-лауазымды адамдардың азаматтар мен ұйымдарға қатысты іс-әрекеттер жасау мүмкіндігін диспозитивті белгілеу - "құқылы", "мүмкін" деген тұжырымдарды пайдалану; лауазымды адамдардың өз қалауы бойынша шешімдер қабылдауы үшін заңды негіздердің болуы; органның (лауазымды адамның) бірдей негіздер болған кезде шешімдердің бірнеше түрін қабылдау мүмкіндігі, бұл факт басшының өз қалауы бойынша кімге ең төменгі, ал кімге ең жоғары мән төлеу керектігін "шешуге" мүмкіндігі бар екендігіне әкеледі, бағынысты мемлекеттік қызметшілер бұл тұрғыда қорғалмаған. "ҰБТ айлық есептік көрсеткіштің алты еселенген мөлшерінен аспауы тиіс" ұғымы 1 АЕК-тен (тәулігіне 3450 теңге) 6 АЕК-ке ( тәулігіне 20700 теңге) дейін "әсерлі жүгіріске" ие.
2) жою жөніндегі ұсынымдар
«Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты( ММ Қарасу ауданы әкімі аппаратының персоналды басқарудың бірыңғай қызметі бөліміне анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелі туралы ақпараттық хат жолдасын - лауазымды тұлғалардың азаматтар мен ұйымдарға қатысты іс-әрекеттер жасау мүмкіндігін диспозитивті түрде белгілеу, "құқылы", "мүмкін"деген тұжырымдарды пайдалану. Лауазымды тұлғалардың өз қалауы бойынша шешім қабылдауы үшін заңды негіздердің болуы; органның (лауазымды адамның) бірдей негіздер болған кезде шешімдердің бірнеше түрін қабылдау мүмкіндігі, осыған байланысты қызметтік іссапарларға арналған шығыстарды бюджет қаражаты есебінен өтеу қағидаларына, оның ішінде 2018 жылғы 11 мамырдағы № 256 Шет мемлекеттерге, атап айтқанда, Бағыныстылардың құқықтарын қорғау үшін тиісті өзгерістер енгізу қажеттілігі бар мемлекеттік қызметшілердің шығыстарды өтеу бойынша шешім қабылдау кезінде басшының 1 АЕК-тен (3450 теңге) 6 АЕК-ке (20700 теңге) дейін таңдау жасау мүмкіндігін алып тастау, ал осы норманы нақтылау, яғни, іссапарларды төлеу үшін 2018 жылғы 11 мамырдағы № 256 Ережеге сәйкес орташа мәнді алуға негіз болады-бұл 3 АЕК (10350 теңге), егер жалдау бойынша шығыстар көрсетілген мәннен асып кетсе, тұрғын үйді жалдау бойынша растайтын құжаттарды ұсыну қажет. АЕК мәні (ең төменгі есептік көрсеткіш) өзгеретінін ескеру қажет
Басшы А.Максимов
Жұмыс тобының басшысы С.Савицкая
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарға 4-қосымша сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау қорытындылары бойынша айқындалған сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазымдар тізбесі
|
№ |
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазым |
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері бар лауазымдық өкілеттіктер |
Сыбайлас жемқорлық тәуекелі |
|
1. |
«Люблин ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ бас маманы |
Мемлекеттік қызмет көрсету |
Жасырын көрсетілетін қызметтер қарастыру арқылы және өзге де өтініштер жолдармен. Мүмкіндік өтінішті қабылдамау қызмет көрсету, талап ету көзделген құжаттар, "кешіктіру" мерзімдері қарастыру, құқыққа сыйымсыз бас тарту нәтижені беру |