Жалпыға бірдей декларациялауға байланысты мәселелер.
2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда кезең-кезеңімен жалпыға бірдей декларациялау енгізілді.
Жалпыға бірдей декларациялаудың негізгі міндеті:
- әділ салық салуды қамтамасыз ету және әлеуметтік саясатты жетілдіру;
- сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және көлеңкелі экономика деңгейін төмендету;
- жеке тұлғалардың табысын бақылаудың тиімді тетігін құру.
Жеке тұлғалардың кірістерін жан-жақты бақылауды қамтамасыз ету жолымен салық төлеуден жалтарған тұлғалар анықталатын болады.
Үшінші кезең аясында 2024 жылы активтер мен міндеттемелер туралы декларацияны кім тапсыруы керек?
2024 жылғы 1 қаңтардан бастап декларацияны резидент еместерді қоспағанда, заңды тұлғалардың басшылары мен құрылтайшылары (қатысушылары), дара кәсіпкерлер, сондай-ақ олардың жұбайлары ұсынуға тиіс.
Бұл талап әрекетсіз және қызметін тоқтатқан тұлғаларға да қолданылады.
Азаматтық кодекстің нормаларына сәйкес филиалдар мен өкілдіктер заңды тұлғалар болып табылмайтындықтан, 2024 жылы филиалдар мен өкілдіктердің басшыларында декларацияны ұсыну бойынша міндеттеме туындамайды (АК 43-бабының 3-тармағы).
Сонымен қатар, коммерциялық емес ұйымдардың құрылтайшылары (қатысушылары) мен акционерлері декларация тапсырудан босатылды.
Сондай-ақ, 2024 жылы активтер мен міндеттемелер туралы декларацияны жеке практикамен айналысатын тұлғалар ұсынбайды.
Декларацияда қандай мәліметтерді көрсету қажет?
Жалпыға бірдей декларациялау жүйесі барлық азаматтардың жеке тұлғаның барлық шетелдік активтерін, жылжымалы, жылжымайтын мүлкін көрсететін активтері мен міндеттемелері туралы декларацияны (250.00-нысан) беруінен тұрады. Осындай мәліметтер көрсетіліді:
- шетелдегі жылжымайтын мүлік және көлік;
- шетелдік банктегі ақша 1 000 АЕК-тен жоғары;
- шетелдік компанияға қатысу үлесі;
- бағалы қағаздар, цифрлық активтер (биткоиндер және т.б.);
- үлестік қатысу шарты (тұрғын ғимараттағы үлесі);
- инвестициялық алтын (құймадағы алтын);
- зияткерлік меншік және авторлық құқық объектілері;
- 34,5 млн. теңге (10 000 АЕК) шегінде қолма-қол ақша;
- басқа тұлғалармен нотариалды куәландырылған қарыз шарттары;
- құны 1 000 АЕК-тен асатын басқа мүлік (қалауы бойынша) (мәдени құндылықтар, зергерлік бұйымдар және т.б.) – бағалауды 31.12.2023 ж. жағдай бойынша декларацияны тапсыру мерзіміне дейін (2024 жылғы 15 қыркүйектен кешіктірмей) жасау қажет.
Кейіннен жыл сайын кірістер мен мүлік туралы декларация ұсынылады (270.00-нысан), онда осындай мәліметтер көрсетіледі:
- кәсіпкерлік қызметтен түсетін кірістерді қоспағанда, жеке тұлғаның дербес салық салуға жататын кірістері туралы;
- салық шегерімдері;
- Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде мүлікті және (немесе) өтеусіз алынған мүлікті сатып алу, иеліктен шығару;
- шетелдік банктердегі ақша 1 000 АЕК теңгеден жоғары;
- шетелдегі жылжымайтын мүлік және көлік;
- шетелдік эмитенттердің бағалы қағаздары, цифрлық активтер;
- инвестициялық алтын;
- шетелдік компаниядағы қатысу үлесі;
- басқа тұлғалармен нотариалды куәландырылған қарыз шарттары. Бұл ретте жеке тұлғалар көрсетілген шарттарды (31.12.2023 ж.дейін жасалған) 2024 жылғы 15 қыркүйекке дейін куәландыруға құқылы.
Бұдан басқа, мемлекеттік қызметшілер мен оларға теңестірілген тұлғалар, сондай-ақ олардың жұбайлары мүлікті сатып алу және (немесе) иеліктен шығару туралы, сондай-ақ ҚР-да және шетелде мүлікті сатып алуға арналған шығыстарды жабу көздері туралы мәліметтерді көрсетеді.
* Мемлекеттік қызметшілер мен оларға теңестірілген тұлғалар банк салымының сомасына қарамастан, Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегі шетелдік банктерде ақшаның болуы туралы ақпаратты көрсетеді.
Декларацияны тапсыру мерзімі (250.00, 270.00) – 2024 жылғы 15 қыркүйектен кешіктірмей.
Декларацияны ұсыну тәсілдері мен мерзімі?
Декларацияны 2024 жылғы 15 қыркүйекке дейін тұрғылықты жері бойынша тапсыру қажет. Декларацияны «салық төлеушінің кабинеті», «электрондық үкімет» веб-порталдары, «e-salyq Azamat», eGov mobile, Kaspi, Halyk, Bank CenterCredit мобильді қосымшалары арқылы ұсынуға болады.
Декларацияны тапсыруға қалай дайындалуға болады?
Шетелдегі және Қазақстандағы активтерді барынша сенімді түрде декларациялау қажет. Болашақта активтердің құны салық салынатын табысты айқындау кезінде ескерілетін болады.
Сондықтан декларацияны толтырмас бұрын ұсынамыз:
1) Қазақстанда активтер мен міндеттемелердің бар-жоғын сайттарда тексеруге болады:
- бағалы қағаздар бойынша https://portal.kacd.kz;
- тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу туралы шарттар бойынша https://homeportal.kz; https://www.gov.kz/services/3910?lang=ru;
- зияткерлік меншік, Авторлық құқық объектілері бойынша https://gosreestr.kazpatent.kz;
- сенімгерлік басқаруға берілген мүлік бойынша https://egov.kz/cms/ru/services/pass077_mu;
- дебиторлық/кредиторлық берешек (қарыз шарты) болғанға дейін Doculite жүйесі арқылы Республикалық нотариаттық палатаға сұрау салу жіберу қажет.
Жеке тұлғаның берешегін декларациялау.
Активтер мен міндеттемелер туралы «кіріс» декларациясын толтыру кезіндегі шарттардың бірі 2023 жылғы 31 желтоқсандағы борыштар мен талаптарды көрсету болып табылады.
Яғни, азаматтар декларацияда басқа жеке немесе заңды тұлғалар алдындағы қарыздарын көрсетуі керек. Сондай-ақ, басқа тұлғалардың осы жеке тұлғаға қайтаруы тиіс қарыздары көрсетіледі.
Салық кодексінің нормаларына сәйкес қарыз шарттары нотариалды куәландырылуға тиіс (ҰК 631-бабының 2-тармағы).
Шарттардың нотариалды куәландырылуы жеке тұлғаның борышы мен міндеттемелерінің мөлшерін дұрыс көрсетуді қамтамасыз етеді.
Шарттарды куәландыру тәртібі «Нотариат туралы» ҚРЗ 8-тарауымен регламенттеледі, нотариаттық іс-әрекеттерді жасау мерзімдері 40-бапта айқындалған (бұл үшін барлық қажетті құжаттар ұсынылған және мемлекеттік баж төленген күні).
Осылайша, шарттар мен өзге де құжаттар бастапқы декларация берілген сәтке дейін (ұсыну мерзімі 2024 жылғы 15 қыркүйекке дейін) нотариалды куәландырылуы тиіс. Республикалық нотариаттық палата 2024 жылғы 15 қыркүйекке дейінгі кезеңде көрсетілген шарттарды (2023 жылғы 31 желтоқсанға дейін жасалған) куәландыру бойынша жеке тұлғалардың құқығын растады.
Қарыздар мен міндеттемелерді көрсету тек бастапқы декларацияда ғана мүмкін болатынына назар аударамыз, толықтырулар қабылданбайды СК-нің 211-бабы 5-тармағы 7)-тармақшасы.
Банктік қарыз шарттары декларацияда көрсетілуге жатпайды.
Сонымен қатар, заңды тұлғалармен (микроқаржы ұйымдарын қоса алғанда) жасалған қалған шарттар декларацияда көрсетілуге тиіс.
Қарыз шарттарын куәландыру тәртібіне байланысты туындайтын барлық мәселелер бойынша консультация алу үшін өңірлік нотариаттық палаталарға жүгіну қажет (нотариаттық палаталардың мекенжайлары сайтта орналастырылған www.notariat.kz).
Басқа мүлік пен сыйлықтарды декларациялау.
Азаматтар активтер мен міндеттемелер туралы декларацияда қалауы бойынша құны бір бірлігіне 1 000 АЕК-тен асатын құнды мүлікті көрсете алады.
Мұндай мүлікке Қазақстан Республикасында да, шетелде де бар кез келген Қымбат мүлік, мысалы, мәдени құндылықтар, зергерлік бұйымдар, асыл тұқымды жануарлар және басқа да бағалы мүлік жатады.
Көрсетілген мүлік 2023 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Бағалау құны болған кезде декларацияланады. Бұл ретте бағалауды декларация табыс етілген сәтке дейін (2024 жылғы 15 қыркүйектен кешіктірмей) жасау қажет.
Бағалы сыйлықтар, егер олар келесі түрде алынса, декларацияланады:
- шетелде тіркелген жылжымайтын мүлік пен көлік, шетелдік компаниядағы үлестер. Бұл ретте Қазақстанда тіркелген пәтер, көлік, заңды тұлғаның жарғылық капиталындағы қатысу үлестерін көрсетудің қажеті жоқ;
- тұрғын үй құрылысындағы, бағалы қағаздардағы, цифрлық активтердегі, инвестициялық алтындағы үлестер;
- басқа мүліктің-егер мұндай сыйлықтың бірлігі үшін құны 1 000 АЕК-тен асатын болса, қалауы бойынша көрсетіледі. Мұндай бағалауды тәуелсіз бағалаушы 2023 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша жүргізуі тиіс.
Салық органдары шетелдік көздерден түсетін кірістер туралы қалай біледі?
Қаржы министрлігі 2021 жылдан бастап шетелдік банктердегі шоттарға түскен қазақстандық азаматтардың табыстары туралы мәліметтер алады. Бұл мәліметтер Салық істері жөніндегі өзара әкімшілік көмек туралы Конвенция шеңберінде (Страсбург, 1988 жылғы 25 қаңтар) қаржы шоттары туралы ақпаратты автоматты түрде алмасу туралы құзыретті органдардың көпжақты келісіміне (бұдан әрі – CRS) сәйкес келіп түседі.
Жыл сайын 80 елден ақпарат келіп түседі, негізгі елдер - БАӘ, Ұлыбритания, Түркия, Франция және басқалар.
Келіп түскен мәліметтер жеке табыс салығы бойынша салық міндеттемелерін айқындау мақсатында тек қана салықтық әкімшілендіру үшін пайдаланылады.
Декларацияны түзету.
Азаматтар кез келген қателерді немесе дәлсіздіктерді Салық кодексінде көзделген талап қою мерзімі (3 жыл) шегінде қосымша декларация беру арқылы дербес жоюға құқылы.
Осы міндеттемелер бойынша дебиторлық және кредиторлық берешекті қоспағанда, өзгерістер мен толықтырулар енгізу көзделмеген (Салық кодексінің 211-бабы 5-тармағы 7)-тармақшасы).
Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және деректердің бұзылуына жол бермеу үшін қандай кепілдіктер бар?
Мемлекеттік кірістер комитетінің ақпараттық жүйелері Интернетке шықпай-ақ жабық контурда жұмыс істейді. Бұл салық төлеушілерден алынған барлық мәліметтердің сақталуын қамтамасыз етеді.
Мемлекеттік техникалық қызмет тоқсан сайын Мемлекеттік кірістер комитеті жүйелерінің ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мониторингін жүргізеді.
Сонымен қатар, декларацияларға әкімшілік және қылмыстық жауапкершілікті қоса алғанда, дербес жауап беретін қызметкерлердің шектеулі тобы қол жеткізе алады.
Жеке тұлғалардың әкімшілік жауапкершілігі.
Декларацияны бірінші рет ұсынбағаны үшін ескерту, бір жыл ішінде қайталап бұзғаны үшін – 15 АЕК мөлшерінде айыппұл қарастырылған.
Декларацияда толық емес, анық емес мәліметтерді бірінші рет ұсынғаны үшін – ескерту, бір жыл ішінде қайталап бұзғаны үшін – 3 АЕК мөлшерінде айыппұл (ӘҚБтК 272-бабы).
Егер жеке тұлға декларацияны тапсырғысы келмесе және жыл сайын әкімшілік айыппұл төлеуге дайын болса не болады?
2025 жылдан бастап жеке тұлғаның активтері мен міндеттемелері, кірістері мен мүлкі туралы декларацияны ұсынбауы мұндай жеке тұлғаның болмауының растамасы болып есептеледі:
жеке тұлғаның дербес салық салуға жататын табыстары;
мүлікті сатып алу, иеліктен шығару, өтеусіз алу фактісі (СК 633-бабы).
Мұндай тұлға мүлікті сатып алған жағдайда оның құны табыс деп танылады және табыс салығы салынады (СК 72-бабы).
Сонымен қатар, салық салу объектілерін жасырғаны үшін төленбеген салықтар сомасынан 200% айыппұл, қайта бұзғаны үшін 300% айыппұл қарастырылған.