Тобыл ойшылы

«Тобыл ойшылы»  адамның отырған кейпіндегі тас мүсін

(б. д. д.  III –II мыңжылдық)

Мүсін 1976 жылы Қостанай қаласының маңындағы Тобыл өзенінің оң жағалауынан табылды. Қала маңындағы "Мичуринский" совхозының механизаторлары бұл артефактіні жерді жырту кезінде бульдозермен кесілген төбенің жанынан тапты. Мүсіннің табылған жерін зерттеген археологтар ежелгі құрбандық орны болған деген қорытындыға келді.

Бұл олжа Азияның орманды – даласының антропоморфты (адамды бейнелейтін) мүсіндерінің тобына жатады және біздің эрамызға дейінгі III мыңжылдықтың соңы - II мыңжылдықтың басынан басталады. Мүсін сұрғылт-қоңыр әркелкі түйіршікті құмтастан пикеттеу техникасымен жылтыратып жасалған. Өнімнің биіктігі 20,2 сантиметр, салмағы 4 килограмм, сақталуы жақсы. Кейбір зақымданулар тек заттың төменгі бөлігінде -мұнда бірнеше ұсақ ойықтар бар, оң аяқтың негізі сынған.

Мүсін отырған ер адам бейнелейді, алға қарай ұсынған басы қысқа, шомбал мойынға төмен қондырылған. Жүзін жоғары көтеріп, аспанға көз тіккен. Жалпақ мұрын, ауыр мықты иек, еріндерін мықтап жымқырған. Мүсіннің бет-әлпетінде көз шарасы ерекше болып табылады. Олар беттің жартысын алады және дөңес жиегі бар екі дөңгелек ойықпен көрсетілген. Көз ойықтарының қисаюынан күндізгі жарықта жартылай жабық тұрғандай көрінеді.

Қазіргі уақытта Қостанай облыстық тарихи-өлкетану музейінің коллекциясынан әйгілі мүсіннің түпнұсқасы Астанадағы Ұлттық музейде сақтаулы.