2015 жылғы 18 қарашадағы «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
№ 410-V ЗРК.
14-бап. Жақын туыстарының, жұбайларының немесе жекжаттарының бірлесіп қызмет етуіне (жұмыс істеуіне) жол бермеу
Жоғары мемлекеттік лауазымдарды атқаратын адамдар, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдар (жартылай немесе уақытша жұмыс істейтін мәслихат депутаттарын қоспағанда) және мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдарға теңестірілген адамдар (ҚР Президенттігіне, Қазақстан Республикасы Парламентінің немесе мәслихаттарының депутаттарына, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдеріне, сондай-ақ сайланған жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүшелеріне кандидаттарды қоспағанда) жақын туыстарының, жұбайларының және/немесе жекжаттарының атқаратын лауазымдарына тікелей бағынышты лауазымдарды атқара алмайды немесе жақын туыстарының, жұбайларының және/немесе жекжаттарының тікелей бағынышты лауазымдары бола алмайды.
1-1. Мемлекеттік лауазымға немесе мемлекеттік немесе оған теңестірілген функцияларды орындаумен байланысты лауазымға үміткер адамдар өтініш беріп отырған ұйымның басшылығына сол ұйымда жұмыс істейтін кез келген жақын туыстары, жұбайлары және/немесе жезде туыстары туралы жазбаша түрде хабарлауға міндетті.
Осы баптың 1-тармағының талаптарын бұзған адамдар, егер олар бұзушылық анықталғаннан кейін үш ай ішінде бұзушылықты ерікті түрде түзетпесе, мұндай бағыныштылықты болдырмайтын лауазымдарға ауыстырылуға жатады. Егер мұндай ауыстыру мүмкін болмаса, осы қызметкерлердің бірі лауазымнан босатылады немесе көрсетілген функциялардан басқаша босатылады.
Осы баптың 1-тармағында көрсетілген адамдарға квазимемлекеттік сектор субъектісінің сол басқару органында (бақылау кеңесі, атқарушы орган) жақын туыстарымен, жұбайларымен және/немесе жезде туыстарымен бірге лауазым атқаруға тыйым салынады.
Осы тармақтың бірінші бөлігінің талаптарын бұзған адамдар, егер олар бұзушылық анықталғаннан кейін үш ай ішінде ерікті түрде түзетпесе, квазимемлекеттік сектор субъектісінің сол басқару органында (бақылау кеңесі, атқарушы орган) бірлескен қызметке (жұмысқа) тыйым салатын лауазымдарға ауыстырылуға жатады. Егер мұндай ауыстыру мүмкін болмаса, бұл қызметкерлердің бірі жұмыстан босатылуы немесе көрсетілген функциялардан басқаша босатылуы мүмкін.
Ескерту: Осы Заңда жақын туыстар ата-аналар (ата-ана), балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, толық және жартылай аға-інілер, аталар, әжелер және немерелер деп анықталады. Қайын жұбайлар толық және жартылай аға-інілер, сондай-ақ жұбайының ата-аналары мен балалары деп анықталады.
1-мысал. Жақын туыстардың тікелей бағыныштылығы
Мемлекеттік мекеменің кадр бөлімінің басшысы өз ұлын жетекші маман лауазымына тағайындады. Штат кестесіне сәйкес, ұл оның тікелей бағыныштылығы болып табылады. → Бұл 14-баптың 1-тармағын бұзу болып табылады.
Егер бағыныштылық бұзушылық анықталғаннан кейін үш ай ішінде шешілмесе (ұлды немесе әкені басқа лауазымға ауыстыру арқылы), олардың бірі ауыстыруға немесе жұмыстан босатуға жатады.
2-мысал. Жұбайының бағыныштылығы
Әкімдіктің қаржы бөлімінің басшысы сол бөлімнің бас бухгалтерімен некеде тұрса, ол оған тікелей бағынады.
→ Бұл 14-баптың 1-тармағын тікелей бұзу болып табылады.
Жұбайлардың бірі үш ай ішінде бағыныштылықты жоятын лауазымға ауыстырылуы тиіс, немесе бұл мүмкін болмаған жағдайда, олардың бірі жұмыстан шығарылуы тиіс.
3-мысал. Жұмысқа қабылданған кезде туыстары туралы хабарламау
Азаматтық әпкесі жұмыс істеп жүрген мемлекеттік мекемедегі маман лауазымына өтініш берді. Ол басшылыққа жақын туысының бар екендігі туралы жазбаша хабарламады. → Бұл 14-баптың 1-1-тармағын бұзу болып табылады.
Тікелей бағыныштылық болмаса да, хабарламау тәртіптік жазаға және конкурс нәтижелерін қайта қарауға әкелуі мүмкін.
4-мысал. Квазимемлекеттік секторда бірлескен қызмет
Әкесі ұлттық компанияның бақылау кеңесінің мүшесі, ал оның қызы сол компанияның басқару кеңесінің мүшесі.
→ Бұл 14-баптың 3-тармағын бұзу болып табылады.
Бірге жұмыс істейтіндер үш ай ішінде бір басқару органында (бақылау кеңесінде немесе атқарушы органда) қызмет етуден шеттетілуі тиіс. Егер бұл мүмкін болмаса, олардың бірі жұмыстан шығарылуы тиіс.
5-мысал. Тікелей бағыныштылар ретіндегі жезөкше туыстары
Мемлекеттік кәсіпорын директорының орынбасары әйелінің анасын бөлім бастығы қызметіне тағайындады.
→ Әйелінің анасы жезөкше туысы болып табылады.
Бұл 14-баптың 1-тармағын бұзу болып табылады.
Бағыныштылық мәселесі үш ай ішінде шешілуі тиіс, әйтпесе қызметкерлердің бірі басқа жұмысқа ауыстырылуы немесе жұмыстан шығарылуы мүмкін.
6-мысал. Бұзушылықты ерікті түрде жою
Мемлекеттік кәсіпорында
Тиісті орган ағасы мен әпкесінің тікелей бағынышты қарым-қатынаста екенін анықтады. Ішкі тергеуден кейін олардың бірі өз еркімен басқа бөлімге ауыстырылды, онда ешқандай бағынышты қарым-қатынас болған жоқ.
→ 14-баптың талаптары орындалды; жұмыстан шығару талап етілмейді.
7-мысал. Бұзушылықты түзетуден бас тарту
Бөлім басшысы тікелей бағынышты қарым-қатынаста болған жиенін (әпкесінің ұлы) ауыстырудан бас тартты және үш ай ішінде шара қолданбады.
→ Жиені жақын туысы болып табылады.
Олардың бірі 14-баптың 2-тармағына сәйкес жұмыстан босатылуы немесе басқа да міндеттерден босатылуы мүмкін.