Дәрілік заттардың қауіпсіздігі мен сапасын арттыруды жетілдіру маңызды міндеттердің бірі болып табылады және дәрілік заттардың өмірлік циклінің барлық кезеңдерінде қамтамасыз етілуі тиіс, бұған дәрілік заттарды әзірлеудің, өндірудің, көтерме және бөлшек саудада өткізудің тиісті фармацевтикалық практикаларының стандарттарын енгізу арқылы қол жеткізіледі.
2023 жылғы 1 қаңтардан бастап дәрілік заттар мен медициналық бұйымдар айналысы саласындағы субъектілер дәрілік заттарды бөлшек саудада өткізу кезінде тиісті дәріхана практикасының (GPP) талаптарын сақтауға міндетті («Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» 2020 жылғы 7 шілдедегі Қазақстан Республикасы Кодексінің 233-бабының 2-тармағы).
GPP стандарты дәрілік заттарды бөлшек саудада сатуды жүзеге асыратын ұйымдарға қолданылады және пациенттерге фармацевтикалық көмекті қауіпсіз және тиімді көрсетуді қамтамасыз етуге бағытталған және дәрілік заттарды айналысқа шығаруды, сақтауды, дайындауды, босатуды қоса алғанда, дәріхана практикасының барлық аспектілерін қамтиды.
GPP стандарты барлық процестерді нақты орындау, Халыққа қызмет көрсетуге байланысты фармацевтикалық көмектің сапасын жақсарту, сапасыз өнімдердің, оның ішінде контрафактілік өнімдердің сатылымға түсуін болдырмау, дәрі-дәрмектерді, медициналық мақсаттағы бұйымдарды пайдалануды оңтайландыруға, дәрі-дәрмектерді қабылдаудағы қателіктер санын азайтуға және пациенттердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін дәрігердің, пациенттің және фармацевттің өзара байланысын қамтамасыз ету үшін қажет, сонымен қатар фармацевтер мен басқа дәріхана қызметкерлерінің кәсіби дамуына ықпал етеді.
GPP стандартын енгізу және орындау әр түрлі елдерде бірдей емес. Алайда, көптеген елдер GPP-нің қандай да бір түрін заңнама, Нормативтік актілер немесе нұсқаулар арқылы енгізді. 70-тен астам ел GPP нұсқауларын немесе ережелерін енгізді, GPP енгізу ауқымы мен деңгейі әр елде әр түрлі болуы мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) GPP-ді ілгерілетуде шешуші рөл атқарды және оны табысы төмен және орташа елдерде енгізу үшін нұсқаулар мен стандарттарды әзірледі. Сонымен қатар, Халықаралық фармацевтикалық федерация (FIP) фармацевтикалық тәжірибе стандарттарын, соның ішінде GPP-ді белгіледі және бүкіл әлем бойынша фармацевтер мен дәріхана ұйымдарына ұсыныстар мен қолдау көрсетеді.
Жалпы, GPP енгізу үздіксіз процесс болып табылады және прогресс ел мен аймаққа байланысты өзгереді. Алайда, GPP-дің фармацевтикалық күтімді қауіпсіз және тиімді қамтамасыз етудегі және бүкіл әлем бойынша пациенттердің нәтижелерін жақсартудағы маңыздылығын мойындау артып келеді.
Кәсіпкерлерді қолдау шеңберінде, сондай-ақ GPP стандартына көшуге мүмкіндік беру үшін денсаулық сақтау министрлігі оны енгізу мерзімдерін ауыстыру жөнінде шаралар қабылдады. Тиісті практика стандарттарын, оның ішінде дәріхананы кезең-кезеңімен енгізу республикада 2006 жылы басталды және ерікті негізде жүзеге асырылды.
Мәселен, 2015 жылы «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне фармацевтикалық нарық субъектілерінің 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап GPP стандартын сақтау нормасы енгізілді.
Бұдан әрі, енгізудің төмен көрсеткішіне (инспекциялау субъектілерінің дайын связистігіне), фармбизнес өтініштеріне байланысты 2018 жылғы желтоқсанда GPP стандартын сақтаудың міндетті мерзімі 2018 жылдан 2023 жылға 5 жылға кешіктірілді («Республиканың кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2018 жылғы 28 желтоқсандағы № 211-VІ Заңы Қазақстан дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың айналысы мәселелері бойынша»).
Сонымен қатар, GPP сәйкестік сертификатының жарамдылық мерзімі 5 жылға дейін ұзартылды, яғни алғашқы екі рет бес жылға беріледі, кейіннен расталған кезде аталған сертификат мерзімсіз болып саналады. 2019 жылы GPP стандартының талаптары дәрігер кабинетінің болуы, диагностикалық өлшеу құралдарының болуы және т. б. талаптарды алып тастау бөлігінде жеңілдетілді.
Сондай-ақ, осы уақытқа дейін GPP стандартын енгізу бойынша дайындық жұмыстарын аяқтаудың жоспарланған мерзімдерінің кешігуіне әкеп соқтыратын төтенше жағдай енгізу және COVID-19-ға байланысты шектеулер субъектілердің дайындығының кешігуіне әсері ескерілді.
Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды бөлшек саудада өткізу субъектілері үшін негізгі талаптар, дәрілік заттарды өткізу, сақтау үшін қажетті жағдайлар жасау, Жабдықтар мен техниканың (тоңазытқыштардың, кондиционердің, сорғыштың) болуы біліктілік талаптарын сақтау және басқалары Қазақстан Республикасының заңнамасында қамтылған, алайда олар фармацевтикалық қызметтің қауіпсіздік деңгейін арттыру үшін кәсіби рәсімдерді жақсарту мәселелерін жеткілікті түрде сипаттамайды.
Айта кету керек, бұл GPP стандарты дәрі-дәрмектерді, оның ішінде ғимараттар мен үй-жайларды бөлшек саудада сату талаптарына қайшы келмейді, дәріхананың жұмысына кедергі келтіретін қосымша талаптар мен жиһаз бен Жабдықты жаңарту талаптары жоқ.
Сондай-ақ, кәсіби ұйымдардың ақпараты бойынша, егер менеджер оны зерттеп, өз қызметкерлерін оқытса, GPP стандартын енгізу мүлдем қымбат емес.
Дәріхана қызметтері пациентпен өзара іс-қимылдың соңғы кезеңі болып табылады және тағайындалған дәрілік заттарды өткізу арқылы медициналық көмек көрсету рәсімін аяқтайды және республика халқы бірінші кезекте сапалы және қауіпсіз дәрілік көмек алуға мүдделі.
Сонымен қатар, стандарттарды енгізген субъектілер үшін ынталандыру шаралары қарастырылған. Осылайша, олар үшін дәрілік заттарды сатып алуға қатысу кезінде артықшылық беріледі.
Бұдан басқа, GPP стандартын енгізген субъектілерді профилактикалық бақылаудан босату бөлігінде нормативтік актілерге өзгерістер енгізу, сондай-ақ тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру шеңберінде дәрілік көмекті қамтамасыз ету кезінде бірлесіп төлеу рәсіміне қатысу мүмкіндігі жоспарлануда.
Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті мақсатты жұмыс жүргізуде және фармацевтикалық инспекцияларды жүргізу үшін республиканың барлық дәріханаларын GPP стандартына сәйкестігіне толық қамту мақсатында аумақтық департаменттер дәріхана ұйымдарының өтінімдеріне сәйкес дәріханалардың фармацевтикалық инспекцияларының 2025-2026 жж. GPP стандартына сәйкестігіне кестелерін қалыптастырды. Кестеге 5000-ға жуық дәріхана енгізілген, кестеге енгізу жұмыстары жалғасуда.