2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін Салық кодексінде жекелеген нормалар жоқ және әлеуметтік сала объектілерін пайдаланудан түсетін кірістер бойынша жеке салық есебі көзделмейді, тиісінше салық салудың жалпыға бірдей белгіленген тәртібі қолданылады. Яғни, әлеуметтік сала объектілерін пайдаланудан түсетін кірістер болған кезде (тіпті шамалы болса да) мұндай кірістерді алуға бағытталған шығыстардың барлық сомасы шегерімге жатқызылатын болады.
Салық кодексінің 328-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес тіркелген коммерциялық емес ұйым Салық кодексінің 32-тарауында көзделген баптардың бірінің ережелерін қолдануға құқылы. Салық кодексінің 329-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасында коммерциялық емес ұйым үшін белгіленген нысанда тіркелген, қызметiн қоғамдық мүдденi көздеп жүзеге асыратын және мынадай шарттарға сай келетiн:
1) кіріс ретінде кіріс алу мақсаты жоқ;
2) алынған таза кірісті немесе мүлiктi қатысушылар арасында бөлмейтiн ұйым Салық кодексінiң мақсаттары үшiн коммерциялық емес ұйым болып танылады.
Коммерциялық емес ұйым жылдық жиынтық кірістен мынадай кірістерді алып тастайды:
Салық кодексінің 9-бабына сәйкес келетін қайырымдылық көмекті, демеушілік көмекті, ақшаны, гранттарды, сондай-ақ өтеусіз негізде алынған кез келген басқа көмекті, гранттарды, мүлікті қоса алғанда, өтеусіз алынған мүлік түріндегі кіріс;
кiру жарналары және мүшелiк жарналар;
адвокаттық кеңседе қызметін жүзеге асыратын адвокаттардың оның мүлкіне салымдары, сондай-ақ олар жүргізетін адвокаттық кеңсені ұстауға арналған жарналар (аударымдар);
мемлекеттiк әлеуметтiк тапсырысты жүзеге асыруға арналған шарт бойынша кіріс;
депозиттер бойынша сыйақылар;
депозитке салынған ақша бойынша, оның ішінде оларға қатысты сыйақы бойынша туындаған оң бағамдық айырма сомасының терiс бағамдық айырма сомасынан асып кетуi;
"Тұрғын үй қатынастары туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген міндетті және нысаналы жарналар, сондай-ақ пәтердің, тұрғын емес үй-жайдың, тұрақ орнының, қойманың меншік иесінің ақы төлеу мерзімін өткізіп алғаны үшін Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес айқындалған өсімпұл.
Бұл ретте коммерциялық емес ұйымның осы баптың 1-тармағында көрсетілмеген кірістеріне жалпыға бірдей белгіленген тәртіппен салық салынуға тиіс. Салық кодексінің 330-бабына сәйкес салық кезеңінде әлеуметтік саладағы қызметті жүзеге асыратын ұйымдар үшін Салық кодексінде белгіленген шарттарға сәйкес келетін коммерциялық емес ұйымдар Салық кодексінің 345-бабына сәйкес есептелген корпоративтік табыс салығының сомасын 100% азайтады.
Осылайша, коммерциялық емес ұйымдар (КЕҰ) үшін Салық кодексінің 329 және 330-баптарында белгіленген салық салудан босатуды көздейтін 2 салық нұсқасы қарастырылған.
2026 жылға дейін қолданыста болған Салық Кодексінің 422-бабының 1-тармағына сәйкес ҚҚС ставкасы 12%-құрайды және салық салынатын айналым мен салық салынатын импорт мөлшеріне қолданылады.
Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу жөніндегі айналым мөлшері 2026 жылға дейін қолданыста болатын Салық кодексінің 380-381-баптарында белгіленген.
Айналым жасалған күн 2026 жылға дейін қолданыста болатын Салық кодексінің 379-бабы бойынша айқындалады.
2026 жылдан бастап қолданыста болатын Салық кодексінің 503 - бабының 1-тармағына сәйкес егер осы бапта өзгеше белгіленбесе, ҚҚС ставкасы 16% құрайды және салық салынатын айналым мен салық салынатын импорт мөлшеріне қолданылады.
Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу жөніндегі айналым мөлшері 2026 жылдан бастап қолданыста болатын Салық кодексінің 461-462-баптарында белгіленген.
Айналым жасалған күн 2026 жылдан бастап қолданыста болатын Салық кодексінің 460-бабы бойынша айқындалады.
Осылайша, тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді жеткізуге арналған шарт 2025 жылы жасалды, ал 2026 жылы тауарды, жұмысты, қызметті жеткізеді (айналым жасалған күн), мұнда сату бойынша мұндай айналымға 16% ҚҚС ставкасы қолданылады.
Салық кодексінің 43 - бабы 3-тармағының 13) тармақшасына сәйкес салық органы уәкілетті органның интернет-ресурсында Салық кодексінде айқындалған тәртіппен және жағдайларда оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын (қолданған) салық төлеуші (салық агенті), басталу және (немесе) мұндай режимді қолдануды тоқтату туралы мәліметтерді орналастыруға міндетті. Салық кодексінің 716-бабының 14-тармағына сәйкес салық төлеушінің оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданудың басталған күні және (немесе) тоқтатылған күні туралы мәліметтер уәкілетті органның интернет-ресурсында осындай арнаулы салық режимін қолданудың басталған және (немесе) тоқтатылған күніне дейін тиісті үш жұмыс күнінен кешіктірілмей орналастырылады. Осылайша, Комитеттің интернет-ресурсында салық төлеушінің оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданудың басталу күні және (немесе) тоқтатылған күні туралы мәліметтерді орналастыру көзделген.
Салық кодексінің 401- бабының 1- тармағына сәйкес жеке тұлғаның жеке салық шегерімдерінің мынадай түрлерін қолдануға құқығы бар:
1) әлеуметтік төлемдердің салықтық шегерімі;
2) базалық салық шегерімі;
3) Әлеуметтік салық шегерімдері.
Әлеуметтік төлемдердің салықтық шегерімі Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес есептелген:
1) міндетті зейнетақы жарналарын;
2) міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналарын;
3) азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша жеке тұлғалардың кірістерінен ұсталатын әлеуметтік аударымдарды қамтиды.
Салық кодексінің 403 бабында мыналар ескерілген базалық салықтық шегерім әрбір күнтізбелік ай үшін қолданылатын тиiстi қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 30 еселенген мөлшерін құрайды. Күнтізбелік жыл үшін базалық салықтық шегерімнің жалпы сомасы тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 360 еселенген мөлшерінен аспауға тиіс.
Салық кодексінің 404 бабының 1 тармағына сәйкес әлеуметтік салық шегерімдері:
1) осы тармақшаны қолдану күніне адамның бірінші, екінші топтағы мүгедектігі бар адам болып табылатыны негізінде күнтізбелік жыл үшін тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 5 000 еселенген мөлшері;
2) осы тармақшаны қолдану күніне адамның:
үшінші топтағы мүгедектігі бар адам;
мүгедектігі бар бала;
Ұлы Отан соғысына қатысушы, жеңілдіктер бойынша Ұлы Отан соғысына қатысушыларға теңестірілген адам және (немесе) басқа мемлекеттердің аумағындағы ұрыс қимылдарының ардагері;
Ұлы Отан соғысы жылдарында тылдағы қажырлы еңбегі мен мінсіз әскери қызметі үшін бұрынғы КСР Одағының ордендерімен және медальдарымен наградталған адам;
1941 жылғы 22 маусым – 1945 жылғы 9 мамыр аралығында кемінде алты ай жұмыс істеген (қызмет өткерген) және Ұлы Отан соғысы жылдарында тылдағы қажырлы еңбегі мен мінсіз әскери қызметі үшін бұрынғы КСР Одағының ордендерімен және медальдарымен наградталмаған адам болып табылатыны негізінде күнтізбелік жыл үшін айлық есептік көрсеткіштің 882 еселенген мөлшері;
3) осы тармақшаны қолдану күніне адамның:
он сегіз жасқа толғанға дейін әрбір мүгедектігі бар бала үшін – осындай мүгедектігі бар баланың ата-анасының, қорғаншыларының, қамқоршыларының бірі;
өмір бойына әрбір "бала кезінен мүгедектігі бар адам" деген себеппен мүгедектігі бар адам деп танылған осындай адам үшін – адамның ата-анасының, қорғаншыларының, қамқоршыларының бірі;
асырап алынған бала он сегіз жасқа толғанға дейін әрбір бала асырап алушы үшін – осындай адамдардың бірі;
жетім балаларды, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды баланы қабылдайтын отбасына беру туралы шарттың қолданылу мерзімі кезеңінде жетім балаларды және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды баланы қабылдайтын отбасына қабылдап алған әрбір ата-ана үшін – осындай адамдардың бірі болып табылатыны негізінде күнтізбелік жыл үшін тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 882 еселенген мөлшері.
Осы тармақшаның ережелері:
қорғаншылыққа және қамқоршылыққа мұқтаж адамдардың қорғаншылары және қамқоршылары болып табылатын тиісті білім беру ұйымдары, медициналық ұйымдар, халықты әлеуметтік қорғау ұйымдары әкімшіліктерінің жұмыскерлеріне қатысты олардың осындай ұйымдарымен еңбек қатынастарында болуына байланысты;
Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасына сәйкес асырап алынатын баланың (балалардың) анасымен немесе әкесімен некеге тұратын (ерлі-зайыпты болатын) адамдарға қатысты қолданылмайды.
Салық кодексінің 383-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан тұрғын үйлерді, саяжай құрылыстарын, гараждарды, автотұрақ орындарын, қоймажайларды, жеке қосалқы шаруашылық объектілерін сату немесе заңды тұлғаның жарғылық капиталына жарна ретінде беру кезінде құн өсімінен алынған табыс, егер аталған мүлік меншік құқығы тіркелген күннен бастап екі жылға дейінгі мерзімде жеке тұлғаның меншігінде болған жағдайда туындайды.
Салық кодексінің 841-бабының 1) тармақшасына сәйкес, Салық кодексінің 382-бабының 5-тармағының 1), 2) және 4) тармақшаларының қолданылуы 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрады, және тоқтата тұру кезеңінде бұл тармақшалар келесі редакцияда қолданылады:
«1) Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан тұрғын үйлер, саяжай құрылыстары, автотұрақ орындары, қоймажайлар, гараждар, жеке қосалқы шаруашылық объектілері, егер олар жеке тұлғаның меншігінде болса:
– меншік құқығы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін тіркелген күннен бастап бір жыл және одан астам уақыт бойы;
– меншік құқығы 2026 жылғы 1 қаңтардан кейін тіркелген күннен бастап екі жыл және одан астам уақыт бойы болған жағдайда».
Осылайша, егер пәтер 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін сатып алынып, 2026 жылғы 1 қаңтардан кейін сатылса, онда ЖТС босату үшін мұндай мүліктің меншікте болу мерзімі бір жыл және одан астам уақыт болып есептеледі.
Салық кодексінің 417-бабының 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, егер осы тармақтың екінші бөлігінде өзгеше көзделмесе, табыс пен мүлік туралы декларацияны, соның ішінде табысқа салық салуды жеке өзі жүзеге асыратын, бірақ кәсіпкерлік қызметтен табыс алмаған жеке тұлғалар ұсынады.
Салық кодексінің 418-бабының 1-тармағына сәйкес, егер осы баптың 2-тармағында өзгеше көзделмесе, табыс пен мүлік туралы декларация есепті күнтізбелік жылдан кейінгі жылдың 15 қыркүйегінен кешіктірілмей, жеке тұлғаның тұрғылықты (немесе уақытша тұратын) жері бойынша тапсырылады.
Салық кодексінің 419-бабының 1-тармағында белгіленгендей, күнтізбелік жыл қорытындылары бойынша жеке тұлға өзі дербес салық төлеуге тиіс салық салынатын табыс сомасынан есептелген жеке табыс салығын, егер Салық кодексінің 418-бабының 3-тармағында өзгеше көзделмесе, табыс пен мүлік туралы декларацияны тапсыру мерзімі аяқталғаннан кейін он күнтізбелік күннен кешіктірмей, тұрғылықты (немесе уақытша тұратын) жері бойынша төлеуі тиіс.
Осылайша, мүліктік табыс алған жеке тұлға табыс пен мүлік туралы декларацияны (270.00 нысаны) табыс алынған жылдан кейінгі жылдың 15 қыркүйегінен кешіктірмей тапсыруға және жеке табыс салығын 25 қыркүйекке дейін төлеуге міндетті.
Салық кодексінің 387-бабының 2-тармағына сәйкес бағалы қағаздарды өткізу, сондай-ақ оларды заңды тұлғаның жарғылық капиталына салым ретінде беру нәтижесі оң немесе теріс мәнге ие болуы мүмкін және әрбір шығу (өткізу) операциясы бойынша салық кезеңінде келесі тәртіппен айқындалады:
1) өткізу кезінде, соның ішінде борыштық бағалы қағаздарды өтеу кезінде – бағалы қағазды өткізу (өтеу) құны мен оның бастапқы құны арасындағы айырма;
2) заңды тұлғаның жарғылық капиталына салым ретінде берген кезде – бағалы қағазды салым ретінде берген құны мен оның бастапқы құны арасындағы айырма.
Салық кодексінің 387-бабының 3-тармағына сәйкес бағалы қағаздарды өткізу және оларды жарғылық капиталға салым ретінде беру жөніндегі барлық операциялардың нәтижелерінің жалпы сомасы (жеңілдік берілмейтін бағалы қағаздардан басқа) салық кезеңі үшін мынадай тәртіппен танылады:
егер жалпы сома оң болса – ол құн өсімінен түскен табыс ретінде танылады;
егер нөлдік немесе теріс мәнге ие болса – құн өсімінен түскен табыс нөлге тең деп есептеледі.
Салық кодексінің 387-бабының 5-тармағында бағалы қағаздар бойынша құн өсімінен түскен табыс бағалы қағаздардың келіп түсу күніне байланысты хронологиялық тәртіппен бірізді түрде есептен шығару арқылы айқындалатыны белгіленген.
Салық кодексінің 387-бабының 6-тармағының 1) тармақшасында бағалы қағаздардың бастапқы құны олардың сатып алу құны, сондай-ақ бағалы қағаздарды сатып алу жөніндегі қызметтер үшін брокерлік қызметті Қазақстан Республикасының немесе басқа мемлекеттің заңнамасына сәйкес жүзеге асыратын тұлғаға төленетін комиссиялық сыйақы сомасы болып табылатыны көзделген. Опцион бойынша сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сатып алу құны опционды іске асыру бағасы мен опцион сыйақысының сомасына тең болып айқындалады.
Осылайша, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап бағалы қағаздар бойынша құн өсімінен түскен табыс бағалы қағаздарды өткізудің барлық операцияларының оң және теріс нәтижелерін қосу арқылы айқындалады. Егер нәтиже оң болса – табыс танылады, ал егер нөлдік немесе теріс болса – құн өсімінен түскен табыс нөлге тең болады.
Бағалы қағаздардың бастапқы құнына брокердің шығыстары енгізіледі және бағалы қағаздар олардың келіп түсу күніне байланысты хронологиялық тәртіппен есептен шығарылады.
Салық кодексінің 117-бабына сәйкес, салық төлеуші салық есептілігін тапсыруды уақытша тоқтатуға, сондай-ақ бұл мерзім аяқталғанға дейін есептілікті тапсыруды қайта бастауға құқылы.
Мұндай жағдайларда ҚҚС бойынша есептен шығару немесе ҚҚС-қа қатысты жекелеген ережелер қолданылмайды.
Сәйкесінше, ҚҚС бойынша салық есептілігін тапсыру жалпы ережелерге сай тоқтатылады және қайта басталады.
Салық кодекстің 591-бабына сәйкес бухгалтерлiк есептiң деректерi бойынша айқындалатын салық салу объектілерінiң жылдық орташа баланстық құны жүргізілген мүлікті қайта бағалауды ескере отырып, заңды тұлғалардың салық салу объектiлерi бойынша салықтық база болып табылады. Бұл ретте мүлікті мұндай бағалау әр үш жылда бір реттен жиі емес жүргізілуге тиіс.
«Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» Қазақстан Республикасының Заңның 1-бабының 2)-тармақшасына сәйкес бала – он сегіз жасқа (кәмелетке) толмаған адам. Сондықтан, 18 жастан кейін мүгедектігі сақталған кезде «мүгедектігі бар адамдар» санатына көзделген жеңілдіктер қолданылады.
Салық кодекстің 537 және 602-баптарына сәйкес жеке тұлғалардың сән-салтанатқа жатқызу тиісті өлшемдері бар мүлікке салық салу үшін мөлшерлемелері белгіленген (жеңіл автомобильдер, яхталар, әуе кемелері, алкоголь өнімі және темекі бұйымдары бойынша акциз, жылжымайтын мүлік бойынша мүлік салығы)
Салық кодекстің ережелеріне сәйкес:
- көлік құралы салықты - "Батыр ана" атағына ие болған немесе "Алтын алқа" не "Күмiс алқа" алқаларымен наградталған көпбалалы аналар - бiр автокөлiк құралы бойынша (563-б 3-т 5)тармақшасы);
- мүлік салықты - "Батыр ана" атағына ие болған, "Алтын алқа" алқасымен наградталған көпбалалы аналар - тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен құрылысжайлар алып жатқан жер учаскелері бойынша, үй жанындағы жер учаскелері бойынша, барлық салық салу объектiлерінiң жалпы құнынан 1 000 АЕК мөлшері шегiнде (597-б 2-т 5) тармақшасы);
- мемлекеттік бажды - "Батыр ана" атағына ие болған немесе "Алтын алқа" не "Күмiс алқа" алқаларымен наградталған көпбалалы аналар – барлық нотариаттық әрекеттер бойынша (667-б 2-т 6) тармақшасы), Конституциялық сотында (668-б 34) тармақшасы), Қазақстан Республикасы азаматтарының паспорттары мен жеке куәліктері, сондай-ақ шетел азаматының Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхаты және азаматтығы жоқ адамның куәлiктерi берілген кезде (671-б 4) тармақшасы) төлеуден босатылады.
Салық кодекстің 591-бабына сәйкес бухгалтерлiк есептiң деректерi бойынша айқындалатын салық салу объектілерінiң жылдық орташа баланстық құны жүргізілген мүлікті қайта бағалауды ескере отырып, заңды тұлғалардың салық салу объектiлерi бойынша салықтық база болып табылады. Бұл ретте мүлікті мұндай бағалау әр үш жылда бір реттен сиретпей жүргізілуге тиіс.
Бұл ретте Салық кодекстің 588-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында меншiк, шаруашылық жүргiзу немесе жедел басқару құқығында салық салу объектiсi бар заңды тұлғалар мүлік салығын төлеушілер болып табылады.
Салық кодекстің 598-бабының 2-тармағына сәйкес егер салық салу объектiсi бiрнеше тұлғаның ортақ үлестiк меншiгiнде болса, осы тұлғалардың әрқайсысы салық төлеушi деп танылады. Сондықтан есептелікті салық төлеушілер өздері тапсырады.
Салық кодекстің 581-бабының 5-тармағына сәйкес мақсаты бойынша пайдаланылмайтын немесе Қазақстан Республикасының заңнамасы бұзыла отырып пайдаланылатын ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелері бойынша Салық кодекстің 576-бабында белгіленген базалық салықтық мөлшерлемелер меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға жердің пайдаланылуы мен қорғалуын мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын орталық уәкілетті орган ведомствосының облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың жер ресурстарын басқару жөніндегі аумақтық бөлімшесі Қазақстан Республикасы жер заңнамасының талаптарын бұзушылықтарды жою туралы нұсқаманы табыс еткен күннен бастап қырық есеге ұлғайтылады.
Салық кодекстің 592-бабының 2-тармағына сәйкес заңды тұлғалар мүлік салығын салықтық базаға 0,5 % мөлшерлеме бойынша оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданылған жағдайда немесе әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілеріне жатқызған кезде есептейді.