Бизнесті жауапты жүргізу бойынша ұлттық байланыс орталығы
Бизнесті жауапты жүргізу мәселелері бойынша Қазақстанның ұлттық байланыс орталығы туралы ақпарат
2017 жылғы маусымда Қазақстан экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (бұдан әрі – ЭЫДҰ) Инвестициялар жөніндегі комитетінің қауымдастырылған мүшесі болды және ЭЫДҰ көпұлтты кәсіпорындары туралы Декларацияға қосылған 48-ші ел болды.
ЭЫДҰ – ның Инвестициялар комитетіне кіруі шеңберінде Қазақстан Үкіметі бірқатар міндеттемелерді өзіне алды, оның ішінде ЭЫДҰ – ның көпұлтты кәсіпорындар үшін басқарушы қағидаттарына (бұдан әрі-басшылық қағидаттары) сәйкес Ұлттық Байланыс орталығын (бұдан әрі-ҰБО) құру арқылы бизнесті жауапты жүргізу қағидаттарын тарату.
Инвестициялар арқылы компаниялар / инвесторлар (бұдан әрі – кәсіпорындар) инвестицияларды қабылдайтын елдің экономикасы үшін өндірістік капитал, басқарушылық және технологиялық ноу-хау, жұмыс орындарын құру және салық түсімдері түрінде елеулі пайда әкеледі.
Сонымен бірге, мұндай компаниялардың/инвесторлардың қызметінен туындайтын және әлеуметтік, экономикалық және экологиялық салаларда халық пен қоғам үшін жағымсыз салдары бар қоғамдық проблемалар бар.
Басқару қағидаттары ішкі және халықаралық заңнамаға сәйкес бизнесті жауапкершілікпен жүргізудің ерікті қағидаттары мен стандарттары бойынша ұсыныстар беру арқылы осы мәселелерді шешуге ықпал етеді.
Нұсқаулықтар-бұл көпжақты негізде бекітілген жалғыз мінез-құлық кодексі. Атап айтқанда, олар жұмыс істейтін қоғамдар үшін (оның ішінде ЭЫДҰ-дан тыс) кәсіпорын қызметінің әлеуметтік, экономикалық және экологиялық салдарымен байланысты қоғамдық проблемалар қозғалады және бизнесті жауапты жүргізуді ілгерілетуде бизнес үшін маңызды шеңберлерді қамтамасыз етеді.
Оларды үкіметтер қолдаса да, нұсқаулықтар ерікті болып табылады және Ұлттық заңнамалардан басым болуға арналмаған. Басшылық қағидаттары көпұлтты кәсіпорындар мен отандық кәсіпорындар арасындағы қарым – қатынастағы айырмашылықтарды енгізуге арналмаған-олар қай жерде жұмыс істесе де, кез-келген көлемдегі барлық кәсіпорындар үшін озық тәжірибені көрсетеді.
Басқару қағидаттары ЭЫДҰ-ның халықаралық инвестициялар және көпұлтты кәсіпорындар туралы декларациясының ажырамас бөлігі болып табылады.
Басқару қағидаттарын тарату шеңберінде ҰБО құрылады.
Ұлттық байланыс орталығы-бұл басқару қағидаттарына сәйкес жауапты бизнес жүргізу принциптерін бұзатын кәсіпорындардың іс-әрекеттеріне немесе әрекетсіздіктеріне қатысты халықтың/қоғамның шағымдарын қараудың ерікті, соттан тыс механизмі.
ҰБО проблемаларды талқылау және өзара келісімге қол жеткізу жолдары мен келісімдерді әзірлеу үшін Тараптар арасында сындарлы диалог алаңын ұйымдастырады.
Кәсіпорынның іс-әрекеті немесе қызметі басшылық қағидаттарға сәйкес келмейді деп есептейтін кез келген тұлға, ұйым немесе Қоғамдастық (мүдделі тараптар) нақты жағдайды тиісті елдің ҰБО-да қайта қарау туралы ресми өтініш бере алады.
ЭЫДҰ алдындағы міндеттемелерді орындау шеңберінде ҚР Инвестициялар және даму министрлігі Қазақстанның ҰКО (ҚР Үкіметінің 2018 жылғы 31 мамырдағы № 306 қаулысы) анықтады, бұрын бұл функцияны ҚР Инвестициялар және даму министрлігінің Инвестициялар комитеті жүзеге асырған болатын.
Бұдан басқа, ҰБО-ның шағымдар мен өтініштерді қарау жөніндегі алқалы көмекші органы ретінде ҰБО қызметін қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс тобы құрылды (ҚР ИДМ-нің 2017 жылғы 12 қазандағы № 696 Бұйрығы).
Осы жұмыс тобының құрамына Инвестициялар және даму, Ұлттық экономика, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау, Энергетика, Білім және ғылым, Ішкі істер министрліктерінің, ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің, адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталықтың, "Атамекен" Ұлттық Кәсіпкерлер палатасының, үкіметтік емес ұйымдардың және кәсіподақтардың өкілдері кіреді.
Жұмыс тобының отырыстары қажеттілігіне қарай өткізіледі.
ҰБО қызмет саласы
ҰБО жұмысы басқару қағидаттарының тиімділігін арттыруға бағытталғандықтан, аталған құжатта қозғалған барлық салалар ҰБО қызметінің саласы болып табылады. Басшылық қағидаттарында белгіленген негізгі мәселелер:
ақпаратты ашу;
адам құқықтары;
Еңбек және өндірістік қатынастар;
парақорлықпен, парақорлықпен және бопсалаумен күрес;
қоршаған ортаны қорғау;
тұтынушылардың мүдделері;
ғылым және технологиялар;
бәсекелестік;
салық салу.
ҰБО негізгі міндеттері
1. ҰБО мүдделі тараптармен ынтымақтастық жолымен оларды қолдану жөніндегі басшылық қағидаттар мен рәсімдер туралы хабардар болуды арттыруға тиіс. ҰБО басшылықтың барлық мүдделі тараптар үшін қол жетімділігін қамтамасыз етуі және қажет болған жағдайда түсіндіруді ұсынуы тиіс.
2. ҰБО талқылау алаңын ұсынып, мүдделі тараптарға (мемлекеттік органдар, іскерлік қоғамдастық, кәсіподақтар, ҮЕҰ және т.б.) жәрдемдесе отырып, басшылық қағидаттарды қолдануға байланысты туындайтын мәселелерді шешуге қатысады. Мәселелерді қарау кезінде ҰБО басшылық қағидаттарда ұсынылғандай көрінудің, қолжетімділіктің, ашықтықтың және есеп берушіліктің негізгі өлшемдеріне сәйкес әрекет етеді. Айта кету керек, ҰБО функциясы сот органдарының функцияларымен бірдей емес, ол нұсқаулықтарды бұзған компания мен зардап шеккен тарап арасында делдал ретінде әрекет етеді.
3. ҰБО нақты мән-жайлар кезінде басшылық қағидаттарды қолдану жөніндегі қызметті қоса алғанда, ҰБО қызметінің сипаты мен нәтижелері туралы ақпаратты қамтитын есепті жыл сайын ұсынады.
ҰБО-ның басшылық қағидаттарының бұзылуы туралы шағымдарды қарауы
ҰБО басшылық қағидаттарын қолдануға байланысты мәселелер туындаған кезде мынадай іс-қимылдардың болжамды алгоритмін басшылыққа алады:
1. Шағым беруші тарап шағымды барлық релевантты растайтын құжаттарды қоса бере отырып, ҰБО-ға жібереді;
2. ҰБО келіп түскен шағымды қабылдайды және шағымның ҰБО құзыретіне сәйкестігін тексереді. Егер келіп түскен мәселе ҰБО құзыретіне жататын болса, шағымды мұқият қарау бойынша жұмыс басталады. Қажет болған жағдайда ҰБО шағым берген тараптан қосымша мәліметтерді және/немесе құжаттарды сұратады;
3. ҰБО шағымды жауап беретін тарапқа жолдайды;
4. ҰБО Тараптардың әрқайсысына консультациялық қолдау көрсетеді;
5. ҰБО ұйымдастырылған кездесулер кезінде делдал болады, алаң ұсынады;
6. Рәсімдер мен тараптарға консультация беру аяқталғаннан кейін, құпияландырылған коммерциялық және өзге де ақпаратты қорғау қажеттілігін ескере отырып, ҰБО нәтижелерді ашық қолжетімділікке орналастырады.
Пайдалы сілтемелер:
https://www.oecd.org/
http://mneguidelines.oecd.org/ncps/